โครงการจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข (Conditional Cash Transfer)

จัดสรรเงินอุดหนุนอย่างไร ไม่ให้มีเด็กคนไหน ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แม้แต่คนเดียว

แม้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 54 ระบุให้รัฐต้องดําเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปีตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย แต่ข้อเท็จจริงมีเด็กกลุ่มหนึ่งที่แม้จะได้เรียนฟรี แต่ความยากจนในระดับที่รุนแรงกว่า ยังเป็นอุปสรรคทำให้ไม่สามารถมาเรียนได้ เช่น ไม่มีค่าครองชีพ ค่าอาหาร ค่าเดินทาง การช่วยเหลือลักษณะนี้จึงยังไม่สามารถแก้ปัญหาความเหลื่อมลํ้าทางการศึกษาได้ 

จึงนํามาสู่โครงการ จัดสรรเงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข (Conditional Cash Transfer: CCT) หรือทุนเสมอภาค ที่เริ่มต้นในสถานศึกษาสังกัด สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ตั้งแต่ ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2561 

โครงการนี้มีรากฐานจากงานวิจัย 3 เรื่องสําคัญ ได้แก่ 

• บัญชีรายจ่ายด้านการศึกษาแห่งชาติ (National Education Account of Thailand : NEA) 
• การวิจัยระบบ เกณฑ์การคัดกรองรายได้ทางอ้อม (Proxy Means Tests) และ
• ระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา

ที่กสศ. ร่วมมือกับ สพฐ. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และมหาวิทยาลัยนเรศวร นํามาสู่ข้อเสนอเชิงนโยบาย “การปฏิรูปการจัดสรรงบประมาณเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา” (Equity-based Budgeting) เพื่อปรับปรุง ประสิทธิภาพการจัดสรรงบประมาณให้เป็นไปตามอุปสงค์ (Demand-side Financing) ตรงตามความต้องการของนักเรียนเป็นรายบุคคล ในบริบทพื้นที่ซึ่งแตกต่างกันเพื่อแบ่งเบาภาระค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาและบรรเทาอุปสรรคการมาเรียน นอกเหนือจากค่าธรรมเนียมการศึกษา เป็นการช่วยลดความเหลื่อมลํ้าที่ต้นทาง ปกป้องเด็กไทย ไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา 

การคัดกรองนักเรียนยากจนด้วยวิธีการวัดรายได้ทางอ้อม Proxy Mean Test : PMT
โดยประเมินจากข้อมูล 2 ประเภท ดังนี้

• ประเภทที่ 1 ข้อมูลรายได้เฉลี่ยสมาชิกครัวเรือน (ไม่เกิน 3,000 บาท/คน/เดือน)
• ประเภทที่ 2 ข้อมูลสถานะครัวเรือน 8 ด้าน ได้แก่ ครัวเรือนมีภาระพึ่งพิง ยานพาหนะในครัวเรือน ที่ดินทำการเกษตร แหล่งไฟฟ้าหลัก ประเภทที่อยู่อาศัย สภาพที่อยู่อาศัยของใช้ในครัวเรือน แหล่งน้ำดื่มน้ำใช้

ข้อมูลทั้ง 2 ประเภท จะถูกประมวลผลด้วยวิธีการวัดรายได้ทางอ้อม (PMT) เพื่อหาคะแนนความยากจนของนักเรียนแต่ละคน

สำรวจอย่างแม่นยำ ยืนยันตัวตนอย่างชัดเจน

กสศ. ใช้ระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ (GIS) ไม่ว่าจะเป็นการยืนยันด้วยพิกัดบ้าน ภาพถ่าย สภาพบ้านพร้อมรูปนักเรียนและสมาชิกในครอบครัว รวมทั้งพิกัดและเวลาในการลงนามรับรองของคณะกรรมการเพื่อให้มั่นใจว่าเด็กเหล่านั้นมีตัวตนจริงและอาศัยอยู่ในบ้านที่มีสภาพดังกล่าวจริง ซึ่งถือเป็นหลักฐานทางกายภาพที่สำคัญในการประกอบการพิจารณา (Hard Evidence)

2 เงื่อนไขสำคัญที่พิสูจน์ว่าเงินอุดหนุนนักเรียนทุนเสมอภาคมีประสิทธิภาพจริง

• อัตราการมาเรียนรายวัน  นักเรียนที่ได้รับการจัดสรรเงิน จะต้องรักษาอัตราการมาเรียนให้สูงกว่าร้อยละ 80 ของเวลาเรียนทั้งหมด (อัตราการมาเรียนสะท้อนความสุขในการเรียนและการขาดเรียนบ่อยเป็นสัญญาณเตือนของการหลุดออกจากระบบการศึกษา) 
• น้ำหนัก-ส่วนสูง นักเรียนที่ได้รับการจัดสรรเงิน มีพัฒนาการที่สมวัยตามเกณฑ์มาตรฐาน (พัฒนาการของนักเรียน มีรากฐานมาจากภาวะโภชนาการและสุขลักษณะที่ดี น้ำหนัก-ส่วนสูงที่เป็นไปตามเกณฑ์สมวัย เป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งเสริมการเรียนรู้ในห้องเรียน)

ผลผลิต/ผลลัพธ์ของโครงการ

ที่มา ; กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

สรุปสาระสำคัญ 

รัฐธรรมนูญไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 54 กำหนดให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาฟรี 12 ปีอย่างมีคุณภาพ แต่ในทางปฏิบัติยังพบปัญหาเด็กยากจนจำนวนหนึ่งไม่สามารถมาเรียนได้ เนื่องจากภาระค่าใช้จ่ายแฝง เช่น ค่าอาหาร ค่าเดินทาง และค่าครองชีพ ส่งผลให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

จึงเกิดโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข (Conditional Cash Transfer: CCT) หรือ “ทุนเสมอภาค” โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับ สพฐ. เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2561 เพื่อช่วยลดอุปสรรคและป้องกันเด็กหลุดจากระบบการศึกษา

โครงการนี้พัฒนาจากงานวิจัยสำคัญ ได้แก่ บัญชีรายจ่ายการศึกษาแห่งชาติ ระบบคัดกรองรายได้ทางอ้อม (PMT) และระบบข้อมูลเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา นำไปสู่แนวคิดการจัดงบประมาณแบบมุ่งความเสมอภาค (Equity-based Budgeting) ที่เน้นการจัดสรรตามความต้องการรายบุคคล (Demand-side Financing)

การคัดกรองนักเรียนยากจนใช้วิธี PMT โดยพิจารณารายได้เฉลี่ยครัวเรือนและข้อมูลสภาพความเป็นอยู่ 8 ด้าน เช่น ที่อยู่อาศัย ยานพาหนะ และสาธารณูปโภค พร้อมตรวจสอบด้วยระบบ GIS เพื่อยืนยันตัวตนและความถูกต้องของข้อมูล

เงื่อนไขสำคัญของโครงการคือ นักเรียนต้องมีอัตราการมาเรียนไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 และมีพัฒนาการด้านน้ำหนัก–ส่วนสูงตามเกณฑ์ เพื่อสะท้อนคุณภาพชีวิตและการเรียนรู้ โดยมีเป้าหมายลดความเหลื่อมล้ำและป้องกันเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาอย่างยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1

แนวคิดหลักของโครงการทุนเสมอภาคคือข้อใด
ก. เพิ่มจำนวนครูในโรงเรียนขนาดเล็ก
ข. จัดสรรงบประมาณตามจำนวนโรงเรียน
ค. ลดค่าเล่าเรียนในระดับอุดมศึกษา
ง. จัดสรรงบประมาณตามความต้องการของผู้เรียนรายบุคคล

เฉลย: ง
เหตุผล: โครงการใช้แนวคิด Demand-side Financing เน้นจัดสรรตามความต้องการของนักเรียน

ข้อ 2

สาเหตุสำคัญที่ทำให้เด็กบางคนยังเข้าไม่ถึงการศึกษาแม้เรียนฟรีคือข้อใด
ก. ขาดโรงเรียนในพื้นที่
ข. ขาดครูผู้สอน
ค. ค่าใช้จ่ายแฝง เช่น ค่าเดินทางและค่าอาหาร
ง. หลักสูตรยากเกินไป

เฉลย: ค
เหตุผล: ปัญหาหลักคือความยากจนและค่าใช้จ่ายนอกเหนือค่าเรียน

ข้อ 3

PMT ใช้ข้อมูลประเภทใดเป็นหลัก
ก. คะแนนสอบและผลการเรียน
ข. รายได้และสภาพครัวเรือน
ค. ระยะทางบ้านถึงโรงเรียน
ง. จำนวนครูในโรงเรียน

เฉลย: ข
เหตุผล: PMT ใช้รายได้และข้อมูลสภาพความเป็นอยู่

ข้อ 4

ข้อใดเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดสภาพครัวเรือนของ PMT
ก. คะแนน O-NET
ข. จำนวนหนังสือในบ้าน
ค. แหล่งไฟฟ้าหลัก
ง. จำนวนครูประจำชั้น

เฉลย: ค
เหตุผล: แหล่งไฟฟ้าเป็นหนึ่งใน 8 ด้านของการประเมิน

ข้อ 5

ระบบ GIS ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใด
ก. วัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
ข. ตรวจสอบพิกัดและยืนยันตัวตน
ค. คำนวณงบประมาณโรงเรียน
ง. ประเมินครูผู้สอน

เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลและตัวตนผู้รับทุน

ข้อ 6

เงื่อนไขการรับทุนด้านการมาเรียนกำหนดขั้นต่ำเท่าใด
ก. 60%
ข. 70%
ค. 80%
ง. 90%

เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องมาเรียนไม่น้อยกว่า 80%

ข้อ 7

วัตถุประสงค์สำคัญของโครงการ CCT คือข้อใด
ก. เพิ่มจำนวนโรงเรียน
ข. ลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา
ค. เพิ่มเงินเดือนครู
ง. ลดจำนวนวิชาเรียน

เฉลย: ข
เหตุผล: เป้าหมายหลักคือความเสมอภาคทางการศึกษา

ข้อ 8

ข้อใดเป็นผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่ใช้ติดตามนักเรียน
ก. คะแนนสอบ
ข. น้ำหนัก–ส่วนสูง
ค. ระยะเวลาเรียนพิเศษ
ง. คะแนนพฤติกรรม

เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้สะท้อนภาวะโภชนาการและพัฒนาการ

ข้อ 9

แนวคิด Equity-based Budgeting หมายถึงข้อใด
ก. จัดงบเท่ากันทุกโรงเรียน
ข. จัดงบตามจำนวนครู
ค. จัดงบตามความจำเป็นและความเหลื่อมล้ำ
ง. จัดงบตามคะแนนสอบ

เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นความเป็นธรรมตามความต้องการที่แตกต่างกัน

ข้อ 10

โครงการทุนเสมอภาคเริ่มดำเนินการในสังกัดใดเป็นหลัก
ก. สำนักงาน ก.พ.
ข. สำนักงานตำรวจแห่งชาติ
ค. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
ง. กระทรวงมหาดไทย

เฉลย: ค
เหตุผล: เริ่มในโรงเรียนสังกัด สพฐ. ตั้งแต่ปี 2561

ความเห็นของผู้ชม