ฉากทัศน์ใหม่เน้นการเรียนรู้รูปแบบผสมผสานอย่างมีความสุข

นับถอยหลังเหลือแค่ไม่กี่วันพร้อมเข้าสู่ศักราชใหม่ ความคาดหวังจะหลุดพ้นเพื่อเริ่มต้นให้กับความสดใสหลังชีวิตผ่านพ้นไปกับปีที่หนักหนามาพอสมควร ความบอบช้ำจากโควิด-19 และการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของภาคการศึกษา ทิ้งไว้ทั้งปัญหาและโอกาส หากมองดูแล้วก็ยังไม่มีใครสามารถฟันธงได้ว่าสถานการณ์นี้จะจบลงเมื่อไหร่ งานนี้ภาคการศึกษาไทยจะเป็นอย่างไร อักษร เอ็ดดูเคชั่น ผู้ผลิตและออกแบบนวัตกรรมเพื่อการเรียนรู้ขอพาย้อนไปดูเส้นทางการศึกษาตลอดปีที่ผ่านมากัน 

ข้อมูลจากศูนย์วิจัยอนาคตศึกษา ฟิวเจอร์เทลส์ แล็บ โดย บริษัท แมกโนเลีย ควอลิตี้ ดีเวล็อปเม้นต์ คอร์ปอเรชั่น จำกัด ร่วมกับ สถาบันการมองอนาคตนวัตกรรม สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) แจงถึงตัวเลขสถิติทางด้านการศึกษาไทยหลายประเด็นที่น่าสนใจ ตั้งแต่การจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปีของรัฐบาลให้กับกระทรวงศึกษาธิการสูงสุดในรอบ 22 ปี คิดเป็นร้อยละ 11.5-25.7 ของงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด กลับสวนทางกับผลคะแนนจากโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนตามมาตรฐานสากล หรือ PISA ในปี พ.ศ. 2561 ที่นักเรียนไทยของเรายังทำได้ไม่ดีนัก โดยมีคะแนนด้านการอ่าน ด้านคณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์อยู่ในลำดับที่ 68, 59 และ 55 ตามลำดับจาก 79 ประเทศที่เข้าร่วมการประเมิน นั่นก็อาจแปลความได้ว่ารัฐบาลตระหนัก และให้ความสำคัญอย่างยิ่งยวดกับระบบการศึกษาไทยที่มีความท้าทายในหลายประเด็น ตั้งแต่เรื่องของความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงการศึกษาและแหล่งความรู้ที่มีคุณภาพ จำนวนนักเรียนที่ลดลง ค่านิยมต่อการศึกษา รวมไปถึงหลักสูตรเพื่อพัฒนาทักษะแห่งอนาคตที่ยังไม่ตอบโจทย์ความต้องการของตนเองและตลาดแรงงาน สิ่งเหล่านี้สร้างทั้งความกดดันและเกิดการปรับตัวครั้งใหญ่ในแวดวงการศึกษาทั้งรูปแบบและแหล่งการเรียนรู้  แม้คนไทยจะหันมาใช้อินเตอร์เน็ตมากขึ้น แต่จากรายงานของสำนักงานสถิติแห่งชาติในปี พ.ศ. 2563 ชี้ให้เห็นว่าคนไทยใช้อินเตอร์เนตเพื่อเข้าถึงความบันเทิงและการสื่อสารทางไกลเป็นหลัก มีเพียงร้อยละ 31.6 ที่ใช้เพื่อการติดตามข่าวสารความรู้ และร้อยละ 7.4 ใช้เพื่อการเรียนผ่านออนไลน์ 

นอกจากนั้น ยังเกิดกระแสจากบริษัทยักษ์ใหญ่ชื่อดังข้ามชาติหลายแห่งอย่าง Google Apple Amazon ที่ประกาศนโยบายการรับสมัครคัดเลือกบุคลากรเข้าทำงานโดยมุ่งพิจารณาจากทักษะและประสบการณ์การทำงานมากกว่าการใช้วุฒิการศึกษา หรือใบปริญญาบัตร เกิดสัญญาณการเปลี่ยนแปลงและความตื่นตัวในการตั้งคำถามถึงความสำคัญและคุณค่าของวุฒิการศึกษารวมไปถึงชื่อเสียงของสถาบันการศึกษาด้วย ทั้งหมดนี้ สร้างกระบวนการการเรียนรู้และสื่อในรูปแบบใหม่ ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) ขยายขีดความสามารถให้กับทั้งผู้เรียนและผู้สอน ส่งเสริมการ Upskill และ Reskill รวมไปถึงการเรียนรู้ที่ตรงกับความสนใจและความสามารถของผู้เรียนจนเกิดเป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิต 

ความปั่นป่วนของการพยายามสร้างความสมดุล และปรับรูปแบบการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับสถานการณ์ของการแพร่ระบาดของโควิด-19 ส่งผลให้ น.ส.ตรีนุช เทียนทองรมว.ศึกษาธิการ ประกาศเลื่อนการเปิดเทอมภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564 ถึง 2 ครั้ง แต่ดูจากสถานการณ์ที่ยากจะควบคุมจึงต้องคิดหารูปแบบการจัดการเรียนการสอนที่เหมาะสมต่อ พร้อมขึ้นนโยบายให้ทุกโรงเรียนทั่วประเทศปรับเปลี่ยนการสอนให้อยู่ในรูปแบบผสมผสาน หรือ Blended Learning ระหว่างการใช้เทคโนโลยีสื่อสารทางไกล ดิจิทัลแพลตฟอร์มเพื่อการเรียนรู้ และรูปแบบการเรียนในห้องเรียน ภายใต้การเรียนรู้ในรูปแบบ 5 on ได้แก่ Onsite Onair (DLTV) Ondemand Online และOnhand โดยทางกระทรวงศึกษาธิการยังได้จัดทำเว็บไซต์ “ครูพร้อม” ที่เกิดจากความร่วมมือกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐ และเอกชนเข้ามาร่วมจับมือสนับสนุนโดย บริษัท อักษร เอ็ดดูเคชั่นจำกัด (มหาชน) ยังได้เข้าร่วมและพัฒนาดิจิทัลแพลตฟอร์มเพื่อการเรียนรู้ภายใต้ชื่อ Aksorn On-Learn สนับสนุนการเรียนการสอนของครูและนักเรียนด้วยสื่อดิจิทัล อาทิ คลิปวีดีโอ e-Book สื่อ Interactive 3D สื่อ Interactive Software ไฟล์เสียงประกอบการสอน สไลด์ประกอบการสอน ครอบคลุม 8 กลุ่มสาระฯ ซึ่งมีผู้ใช้งานแล้วมากกว่า 85,000 คน 

กว่าหลายปีที่ผ่านมาพบว่ามีเพียงคำว่า DLTV ที่จัดอยู่ในคำค้นทางด้านการศึกษาติดอันดับคำค้นยอดนิยมใน Google Search ซึ่งในปีนี้คำว่า SGS (Secondary GradingSystem) ถูกจัดให้ติดอยู่ในคำค้นยอดนิยมอันดับ 5 เป็นระบบการประเมินผลการเรียนรูปแบบใหม่ของโรงเรียนกลุ่มมัธยมศึกษาทั่วประเทศ ภายใต้สังกัดของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ จะใช้ระบบเดียวกันทั้งหมดเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการวัดและประเมินผลการเรียน สามารถทำการประเมินผลผ่านทางอินเตอร์เนตได้ที่เว็บไซต์ https://sgs.bopp-obec.info ช่วยทำให้ระบบการประเมินผลมีความรวดเร็ว ทันสมัย ใช้งานง่ายไม่ซับซ้อน ส่งผลให้ครูและนักเรียนทั่วประเทศต้องปรับตัวอย่างมากในการใช้ระบบการประเมินผลรูปแบบใหม่ 

เกิดกระแสวิพากษ์ไปทั่วเมื่อกระทรวงศึกษาธิการกำหนดแผนปฏิบัติการปรับปรุงหลักสูตรแกนกลางการจัดการศึกษาขึ้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551เป็นหลักสูตรฐานสมรรถนะที่มีความแตกต่างจากหลักสูตรเดิมในสาระสำคัญหลายตัว อาทิ ลดเวลาเรียนและกลุ่มสาระการเรียนรู้ลงในบางระดับชั้น ปลดล็อกตัวชี้วัดการเรียนรู้ ปรับปรุงฐานการเรียนรู้สมรรถนะใหม่ โดยมีแผนใช้จริงในปีการศึกษา 2565 กับโรงเรียนประถมศึกษาที่มีความพร้อม และวางกรอบการใช้หลักสูตรฐานสมรรถนะครอบคลุมทุกโรงเรียนทั้งในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาในปีการศึกษา 2567 นำร่องทดลองใช้ในเขตพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา แต่เกิดกระแสถึงความไม่พร้อมทั้งในแวดวงนักการศึกษา นักวิชาการ ครู และบุคลากรทางการศึกษา เนื่องจากเห็นว่าหลักสูตรยังขาดความชัดเจน และขาดการมีส่วนร่วมจากผู้ปฏิบัติงานจริง จนต้องกลับมาทบทวน ชะลอ และเลื่อนการนำร่องทดลองออกไป 

ฉากทัศน์ใหม่และสัญญาณของการเปลี่ยนแปลง โลกหมุนไปการศึกษาไทยต้องหมุนตาม ฉากทัศน์หน้าใหม่ของการศึกษาเราฝันเห็นเด็กไทยมุ่งไปสู่การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Never-ending learning) เรียนรู้จากที่ใด เวลาใดก็ได้ ด้วยการใช้เทคโนโลยีมาประยุกต์ให้ผู้เรียนสามารถเข้าใจ เกิดการเรียนรู้อย่างมีความสุข ได้เรียนและค้นพบในสิ่งที่ตนเองสนใจ จนเกิดเป็นทักษะที่ต้องการและมีตลาดแรงงานรองรับ เพราะท้ายที่สุดแล้วความสำคัญของการผสมผสานการเรียนรู้ไปพร้อมกับการใช้ชีวิตเป้าหมายทางไกลก็คือเพื่อให้เด็กๆ ของเราวันนี้เติบโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่เรียกได้ว่า “พลเมืองของโลก” อย่างแท้จริง 

ที่มา ; แนวหน้า วันอังคาร ที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2564

สรุปสาระสำคัญ 

บทความสะท้อนภาพการเปลี่ยนแปลงของการศึกษาไทยภายหลังวิกฤตโควิด-19 ซึ่งก่อให้เกิดทั้งปัญหาและโอกาส แม้งบประมาณด้านการศึกษาจะอยู่ในระดับสูง แต่ผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียนไทยจากการประเมิน PISA ยังต่ำ สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้าง เช่น ความเหลื่อมล้ำ คุณภาพหลักสูตร และความไม่สอดคล้องกับทักษะแห่งอนาคต ขณะเดียวกัน พฤติกรรมการใช้อินเทอร์เน็ตของคนไทยยังเน้นความบันเทิงมากกว่าการเรียนรู้

แนวโน้มโลกการทำงานเริ่มให้ความสำคัญกับ “ทักษะ” มากกว่าวุฒิการศึกษา ส่งผลให้การศึกษาไทยต้องปรับตัวสู่การพัฒนาทักษะ การเรียนรู้ตลอดชีวิต และการใช้เทคโนโลยี เช่น AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ ในช่วงโควิด กระทรวงศึกษาธิการปรับรูปแบบการเรียนเป็น Blended Learning (5 On) และพัฒนาแพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น “ครูพร้อม” และ Aksorn On-Learn

นอกจากนี้ มีการปรับระบบประเมินผลผ่าน SGS และความพยายามพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะ แต่ยังเผชิญข้อท้าทายด้านความพร้อมและการมีส่วนร่วม สุดท้าย การศึกษาไทยต้องมุ่งสู่การสร้างผู้เรียนที่เรียนรู้ได้ตลอดชีวิต มีทักษะสอดคล้องกับโลกอนาคต และเป็นพลเมืองโลกอย่างแท้จริง

ข้อสอบ

ข้อ 1 ข้อใดสะท้อน “ปัญหาเชิงโครงสร้าง” ของการศึกษาไทยได้ชัดที่สุด
ก. การใช้อินเทอร์เน็ตเพิ่มขึ้น
ข. คะแนน PISA ต่ำแม้งบประมาณสูง
ค. การใช้ AI ในการเรียน
ง. การเลื่อนเปิดเทอม
เฉลย: ข
เหตุผล: แสดงความไม่สอดคล้องระหว่างทรัพยากรกับผลลัพธ์เชิงคุณภาพ

ข้อ 2 หากเป็นผู้บริหาร ควรแก้ปัญหาคะแนน PISA ต่ำอย่างไรเหมาะสมที่สุด
ก. เพิ่มงบประมาณ
ข. เพิ่มการสอบ
ค. ปรับการสอนเน้นทักษะคิดวิเคราะห์
ง. ลดเวลาเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: แก้ที่กระบวนการเรียนรู้ตรงจุด

ข้อ 3 แนวโน้มบริษัทระดับโลกสะท้อนการเปลี่ยนแปลงใด
ก. ลดความสำคัญของครู
ข. เน้นวุฒิการศึกษา
ค. เน้นทักษะและประสบการณ์
ง. ใช้เทคโนโลยีน้อยลง
เฉลย: ค
เหตุผล: ตลาดแรงงานให้ค่าทักษะมากกว่าวุฒิ

ข้อ 4 Blended Learning มีจุดเด่นสำคัญคืออะไร
ก. เรียนเฉพาะออนไลน์
ข. ผสมผสานหลายรูปแบบ
ค. เน้นการสอบ
ง. ลดบทบาทครู
เฉลย: ข
เหตุผล: รวม Onsite + Online + รูปแบบอื่น

ข้อ 5 ข้อมูลการใช้อินเทอร์เน็ตสะท้อนปัญหาใด
ก. ขาดเทคโนโลยี
ข. ใช้เพื่อการเรียนมากเกินไป
ค. ใช้เพื่อบันเทิงมากกว่าการเรียน
ง. ไม่มีอินเทอร์เน็ตใช้
เฉลย: ค
เหตุผล: พฤติกรรมไม่สนับสนุนการเรียนรู้

ข้อ 6 หากครูต้องการพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องอนาคต ควรเน้นอะไร
ก. ท่องจำ
ข. ทักษะชีวิตและการเรียนรู้ตลอดชีวิต
ค. สอบแข่งขัน
ง. เนื้อหาวิชาเดิม
เฉลย: ข
เหตุผล: สอดคล้องแนวคิด lifelong learning

ข้อ 7 ระบบ SGS มีจุดประสงค์หลักคืออะไร
ก. ลดภาระนักเรียน
ข. เพิ่มความรวดเร็วในการประเมิน
ค. ลดการใช้เทคโนโลยี
ง. เพิ่มการสอบ
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นระบบประเมินออนไลน์ที่มีประสิทธิภาพ

ข้อ 8 ปัญหาหลักของหลักสูตรฐานสมรรถนะคืออะไร
ก. เนื้อหามากเกินไป
ข. ขาดเทคโนโลยี
ค. ขาดความชัดเจนและการมีส่วนร่วม
ง. ใช้ไม่ได้จริง
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นข้อวิพากษ์สำคัญจากผู้เกี่ยวข้อง

ข้อ 9 หากโรงเรียนต้องลดความเหลื่อมล้ำ ควรทำอย่างไร
ก. ใช้สื่อราคาแพง
ข. จัดการเรียนรู้เข้าถึงได้ทุกคน
ค. เพิ่มการสอบ
ง. ลดครู
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้น equity ในการศึกษา

ข้อ 10 เป้าหมายสูงสุดของการศึกษาไทยตามบทความคืออะไร
ก. สอบได้คะแนนสูง
ข. ได้ปริญญา
ค. เป็นพลเมืองโลกที่มีทักษะ
ง. เรียนจบเร็ว
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการพัฒนาผู้เรียนรอบด้านสู่โลกอนาคต

ความเห็นของผู้ชม