3 รูปแบบหลักสูตร ตอบโจทย์คนเรียนทุกเจเนอเรชัน

ด้วยจำนวนเด็กที่ลดลงอย่างต่อเนื่องและค่านิยมของคนรุ่นใหม่ที่ใบปริญญาอาจจะไม่สำคัญอีกต่อไป รวมถึงการเปลี่ยนผ่านของเทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทต่อชีวิตผู้คน และการเกิดโรคระบาดอย่างโควิด-19

ล้วนเป็นสถานการณ์ที่กระตุ้นให้ "สถาบันอุดมศึกษา"ทุกแห่งต้องเร่งปรับโฉม พัฒนาหลักสูตร รูปแบบการเรียนการสอนตอบสนองความต้องการของคนรุ่นใหม่ ตลาดแรงงานทั้งในและต่างประเทศ 

​รศ.ดร.ปรัชญา ชุ่มนาเสียว อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง (มร.)กล่าวว่า ปัจจุบันเด็กเกิดใหม่ลดลง โดยทั่วโลกทุก 1 นาที จะมีเด็กเกิดใหม่ 140 คน ขณะที่ประเทศไทย ทุก 1 นาที จะมีเด็กเกิดใหม่ 1 คนซึ่งการที่มีเด็กเกิดใหม่น้อยลงสะท้อนให้เห็นว่าวัยแรงงานลดลงเช่นเดียวกัน  นอกจากนั้นด้วยลักษณะของกลุ่มผู้เรียนในอนาคตจะมีความหลากหลาย GEN ทั้ง GEN X  ,GEN Y  และGEN Z ที่มีความต้องการต่างกัน รูปแบบการเรียนรู้ก็จะแตกต่างกัน โดยคนกลุ่ม  Gen X และ Gen Y  ต้องการเสริมสมรรถนะให้ตนเองส่วน Gen Y ซึ่งมีจำนวนประมาณ 19 ล้านคน ชอบความท้าทาย และกลุ่ม Gen Z จำนวนประมาณ 10 ล้านคน ต้องการเรียนรู้อะไรใหม่ๆสามารถปรับใช้ได้หลากหลาย ฉะนั้น การเรียนการสอนในมหาวิทยาลัยต้องปรับเปลี่ยนไปจากเดิม 

"คนที่จะอยู่รอดในยุคปัจจุบันนี้ต้องมีทักษะมากกว่า 1 อย่าง ดังนั้น สิ่งที่มหาวิทยาลัยต้องทำและปรับตัว คือ ต้องมีการปรับหลักสูตรให้ตอบโจทย์วัยแรงงานและขยายตลาดผู้เรียนไปยังกลุ่มผู้สูงอายุ มีการ Reskill/Upskill  พัฒนาหลักสูตรให้มีความน่าสนใจและองค์ความรู้ใหม่อยู่ตลอด แบบตั้งรับและเคลื่อนที่เร็ว อย่าง ม.รามคำแหงเป็นการเรียนแบบตลาดวิชาทำให้นักศึกษาได้เลือกเรียนอย่างอิสระ และสอดคล้องกับงานที่เกิดขึ้นใหม่  ที่สำคัญต้องมีการพัฒนาทักษะ คุณภาพของนักศึกษาให้เป็นบัณฑิตสายพันธุ์ใหม่ โดยมีการจัดทำหลักสูตรอิงสมรรถนะและทักษะ แบบเรียนเป็นชุดวิชา(Modules) แทนการเรียนทั้งสาขาวิชา เน้นการมีทักษะมากกว่าเน้นปริญญา และต้องเพิ่มหลักสูตรจากการเรียนรายวิชา เป็นการเรียนตามหัวข้อ สามารถขอเทียบโอนหน่วยกิตหรือขอใบรับรองได้" รศ.ดร.ปรัชญา กล่าว 

ขณะเดียวกัน จากเวทีสัมมนา Flagship Summit :Skills for the future ณ จุฬาลงกรณ์ วิทยาลัย ได้สรุปถึงงานในอีก 12ปี ข้างหน้า ว่า กว่า 80% ของงานที่มีในอนาคต ยังไม่ปรากฏในปัจจุบัน ซึ่งหมายความว่าอนาคตจะมีงานรูปแบบใหม่ เกิดขึ้นอีกมากมาย

รศ.ดร.ปรัชญา กล่าวต่อว่า สำหรับการเรียนรู้ในมหาวิทยาลัย  ต้องเน้นเสริมสมรรถนะทักษะที่ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เทคโนโลยีไม่สามารถเลียนแบบได้  ซึ่งในส่วนของมร.นั้น ได้มีการปรับตัวพัฒนาตนเองตลอดเวลา และหลังจากนี้จะมีการเพิ่ม Learning Skill และการเรียนแบบเพิ่มพูนทักษะด้วยการปฏิบัติจริงหรือActive Learning การส่งเสริมการเรียนรู้จากของจริง (Learning experience) ให้ครอบคลุมทั้งสายวิทยาศาสตร์และสายสังคมศาสตร์ เช่นการไปฝึกงาน ในองค์กรภาครัฐ ภาคเอกชนเป็นต้น อีกทั้งต้องเพิ่มทักษะผู้บริหาร เพื่อตอบสนอง Human-machine Partnership เพราะแม้ว่า AI จะฉลาดเพียงใด แต่การตัดสินใจหลักยังคงต้องเป็นผู้บริหารที่เป็นผู้ตัดสินใจหลักต้องเรียนรู้การทำ Decision making

เมื่อเทรนด์การเรียนรู้ของผู้คนไม่ได้จำกัดเฉพาะในห้องเรียน และกลุ่มเป้าหมายผู้เรียนของมหาวิทยาลัยไม่ได้มีเพียงกลุ่มเด็กจบมัธยมศึกษาตอนปลาย รศ.ดรปรัชญา กล่าวอีกว่า การเกิดหลักสูตรใหม่ๆ ให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดในยุคปัจจุบันมีความจำเป็นอย่างมาก โดยหลักสูตรแห่งอนาคตจะต้องมี 3 รูปแบบ ดังนี้  

    1. Formal Education เน้นหลักสูตร 4 ปี 5ปี (วิชาชีพ) หรือหลักสูตรต่อเนื่อง โดยออกแบบหลักสูตรตามจุดแข็งดั้งเดิมของมหาวิทยาลัย และสร้างหลักสูตรสอดคล้องกับตลาดแรงงาน โดยพยายามนำสาขาวิชาในแต่ละคณะมาบูรณาการร่วมกันเพื่อสร้างหลักสูตรใหม่ อาทิ สาขาแพทย์แผนไทยร่วมกับสาขาคหกรรมศาตร์ กับสาขาเทคโนโลยีด้านอาหาร สร้างผลิตภัณฑ์อาหาร และยาจากพืชสมุนไพรไทย เป็นต้น

​    ​2. Non formal Education หลักสูตรฝึกอบรมระยะสั้น ทั้งระบบ Online และ ระบบ Offline เพื่อตอบโจทย์ New Normal และ การเรียนที่สามารถนำไปใช้ประกอบอาชีพได้จริง ด้วยแนวคิดการเรียนรู้อย่างสนุกและสร้างงาน เช่นการสร้างยูทูปเบอร์, การขายของออนไลน์, Life Coach, Reviewer, นักการตลาดออนไลน์, เจ้าของธุรกิจ Start up เป็นต้น 

     3. Informal Education หรือการศึกษาตามอัธยาศัย เพื่อตอบโจทย์การเรียนรู้ของคนทุกวัย ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต เน้นรูปแบบOnline หรือ MOOC (Massive Open Online Course) เพื่อต่อยอดเพิ่มพูนความรู้ ทักษะในอาชีพตามความถนัดและสนใจของกลุ่มเป้าหมาย

 นอกจาก บทบาทหน้าที่ของมหาวิทยาลัยในการสร้างทุนมนุษย์แล้ว ยังต้องเป็นแหล่งพัฒนาศักยภาพของบัณฑิตเข้าไปมีส่วนร่วมกับชุมชนหรือพัฒนาชุมชน เพราะการบริการสังคมร่วมกับชุมชนในการแก้ปัญหาท้องถิ่น สร้างงานสร้างอาชีพแก่ชุมชน เป็นการฝึกให้นักศึกษามีความรับผิดชอบ พัฒนาทักษะการสื่อสารมนุษย์สัมพันธ์ การทำงานเป็นทีมและการมีทักษะศตวรรษที่ 21 นอกเหนือจากการเรียนในชั้นเรียน

"มหาวิทยาลัยเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ การทำวิจัยชุมชน และนวัตกรรมเพื่อช่วยแก้ปัญหาให้บริการคนในชุมชนมีความสำคัญ เช่น การให้บริการความรู้ด้านแพทย์แผนไทย และสมุนไพร โดยมีการจัดตั้งศูนย์การแพทย์แผนไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือจัดตั้งสถาบันวิทยาศาสตร์สุขภาพที่รวบรวมองค์ความรู้ อาทิเช่น แพทย์แผนไทย ทัศนมาตรศาสตร์ รังสีเทคนิควิทยา"รศ.ดร.ปรัชญา กล่าวทิ้งท้าย

ทั้งนี้ เพื่อตอบโจทย์สังคมผู้สูงอายุและการส่งเสริมสุขภาพกับประชาชนทั่วไปพร้อมกันนี้จะมีการปรับให้มหาวิทยาลัยเป็นศูนย์กลางพัฒนาประจำจังหวัด โดยร่วมกับนศ.ที่ออกค่ายอาสา เพื่อพัฒนาชุมชนอย่างเป็นระบบและมีเป้าหมายที่การพัฒนาไปพร้อมกับชุมชน และมีความยั่งยืน จัดทำศูนย์อบรมระยะสั้น การพัฒนาการเรียนรู้ ตามความต้องการ(Need Assessment) ความจำเป็นที่ต้องการการที่เรียนรู้ตามสาขาวิชาชีพ ความถนัด ทักษะที่ต้องการ  ทั้งหมดนี้ ต้องเป็นบทบาทของมหาวิทยาลัยยุคใหม่ที่ไม่ได้มองเฉพาะในรั้วมหาวิทยาลัย  แต่ต้องเป็นที่พึ่งและแหล่งอบรมเรียนรู้ส่งเสริมการศึกษาตลอดชีวิตแก่ผู้คนทุกกลุ่ม

ที่มา ; กรุงเทพธุรกิจ

สรุปสาระสำคัญ
การเปลี่ยนแปลงของสังคมโลก ได้แก่ อัตราการเกิดที่ลดลง ค่านิยมต่อปริญญาที่เปลี่ยนไป เทคโนโลยีและ AI รวมถึงผลกระทบจากโควิด-19 ทำให้สถาบันอุดมศึกษาต้องเร่งปรับตัวอย่างรอบด้าน ทั้งหลักสูตรและรูปแบบการเรียนรู้ให้ตอบโจทย์ผู้เรียนหลากหลายช่วงวัย (Gen X, Y, Z) และตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว มหาวิทยาลัยต้องเน้นการพัฒนาทักษะมากกว่าปริญญา เช่น การเรียนแบบโมดูล การ Reskill/Upskill และการเรียนรู้ตลอดชีวิต พร้อมทั้งส่งเสริม Active Learning และประสบการณ์จริง โดยเฉพาะทักษะที่ AI ทดแทนไม่ได้ เช่น การคิดวิเคราะห์ การตัดสินใจ และการทำงานร่วมกัน

นอกจากนี้ หลักสูตรอนาคตแบ่งเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ Formal, Non-formal และ Informal Education เพื่อรองรับผู้เรียนทุกกลุ่มและทุกช่วงวัย รวมถึงการสร้างอาชีพใหม่ในโลกอนาคตที่ยังไม่เกิดขึ้นกว่า 80% มหาวิทยาลัยยังต้องมีบทบาทในการพัฒนาชุมชน สร้างงาน และส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก ผ่านการบริการวิชาการและการเรียนรู้ร่วมกับชุมชน เพื่อผลิตบัณฑิตที่มีคุณภาพ มีทักษะศตวรรษที่ 21 และสามารถปรับตัวได้อย่างยั่งยืนในโลกอนาคต

ข้อสอบ

ข้อ 1 แนวโน้มใดเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้มหาวิทยาลัยต้องปรับตัว
ก. งบประมาณรัฐลดลง
ข. อัตราการเกิดลดลงและเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลง
ค. จำนวนนักเรียนเพิ่มขึ้น
ง. การแข่งขันระหว่างโรงเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: บทความชี้ชัดว่าอัตราการเกิดลดลงและเทคโนโลยีเป็นแรงขับสำคัญ

ข้อ 2 แนวคิด “เน้นทักษะมากกว่าปริญญา” สะท้อนสิ่งใด
ก. การลดคุณภาพการศึกษา
ข. การยกเลิกมหาวิทยาลัย
ค. การตอบโจทย์ตลาดแรงงาน
ง. การลดเวลาเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: ตลาดแรงงานต้องการทักษะที่ใช้ได้จริง

ข้อ 3 ข้อใดเป็นตัวอย่างของ Active Learning
ก. การบรรยายหน้าชั้น
ข. การท่องจำ
ค. การฝึกงานในองค์กร
ง. การสอบปลายภาค
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง

ข้อ 4 หากมหาวิทยาลัยต้องการรองรับผู้สูงอายุ ควรเน้นสิ่งใด
ก. หลักสูตร 4 ปีเท่านั้น
ข. หลักสูตรระยะสั้นและยืดหยุ่น
ค. การสอบแข่งขัน
ง. การเรียนในห้องเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: ผู้สูงอายุต้องการเรียนรู้แบบยืดหยุ่นและใช้งานได้จริง

ข้อ 5 งานในอนาคตกว่า 80% ยังไม่เกิด หมายความว่า
ก. ไม่ต้องเรียนหนังสือ
ข. ต้องเตรียมทักษะใหม่ที่ยืดหยุ่น
ค. ควรยึดหลักสูตรเดิม
ง. ลดการใช้เทคโนโลยี
เฉลย: ข
เหตุผล: ต้องเตรียมทักษะที่ปรับตัวได้

ข้อ 6 ทักษะใด AI ทดแทนได้ยาก
ก. การคำนวณ
ข. การจำข้อมูล
ค. การตัดสินใจเชิงจริยธรรม
ง. การประมวลผลข้อมูล
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นทักษะมนุษย์ที่ต้องใช้วิจารณญาณ

ข้อ 7 หากผู้บริหารต้องปรับหลักสูตร ควรเริ่มจากอะไร
ก. ความต้องการผู้สอน
ข. ความต้องการตลาดแรงงาน
ค. งบประมาณ
ง. อาคารสถานที่
เฉลย: ข
เหตุผล: Need Assessment จากตลาดเป็นหัวใจ

ข้อ 8 Non-formal Education เหมาะกับใครมากที่สุด
ก. นักเรียนมัธยม
ข. ผู้ต้องการทักษะอาชีพเร่งด่วน
ค. เด็กปฐมวัย
ง. ผู้เรียนเต็มเวลา
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นอาชีพและระยะสั้น

ข้อ 9 บทบาทใหม่ของมหาวิทยาลัยต่อชุมชนคืออะไร
ก. สอบแข่งขัน
ข. เป็นศูนย์กลางพัฒนาชุมชน
ค. ลดกิจกรรมภายนอก
ง. เน้นวิชาการเท่านั้น
เฉลย: ข
เหตุผล: ต้องเชื่อมโยงและพัฒนาท้องถิ่น

ข้อ 10 หากมหาวิทยาลัยไม่ปรับตัว จะเกิดผลอย่างไร
ก. มีนักศึกษาเพิ่ม
ข. มีรายได้เพิ่ม
ค. สูญเสียความสามารถในการแข่งขัน
ง. ได้รับงบประมาณมากขึ้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ไม่ตอบโจทย์ผู้เรียนและตลาดแรงงาน

ความเห็นของผู้ชม