3 นวัตกรรมที่มักถูกหยิบมาใช้เพื่อให้การเรียนรู้

เชื่อว่าใครหลายคนอาจจะสับสนระหว่างคำว่า “นวัตกรรมการศึกษา” กับ “เทคโนโลยีการศึกษา” สองคำนี้มันคล้ายกันมาก จนคิดว่าสองคำนี้มันคือสิ่งเดียวกัน แต่ช้าก่อน มันไม่ใช่แบบที่ทุกคนคิด บทความนี้จะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับ “นวัตกรรมการศึกษา” และจะช่วยไขความกระจ่างให้กับทุกคนเอง ว่าจริง ๆ แล้วมันคืออะไร และมีความสัมพันธ์ยังไงกับ “เทคโนโลยีการศึกษา” 

“นวัตกรรมการศึกษา” คืออะไร

นวัตกรรมทางการศึกษา หรือ Educational Innovation คือ การนำเอาสิ่งใหม่ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปของความคิดหรือการกระทำ รวมทั้งสิ่งประดิษฐ์ก็ตามเข้ามาใช้ในระบบการศึกษา เพื่อมุ่งหวังที่จะเปลี่ยนแปลงสิ่งที่มีอยู่เดิมให้ระบบการจัดการศึกษามีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น 

แล้ว “นวัตกรรม” กับ “เทคโนโลยี” มีความสัมพันธ์กันยังไง

ทุกวันนี้แทบจะเห็นการใช้คำว่า “นวัตกรรม” กับ “เทคโนโลยี” มาคู่กันโดยตลอด แต่จริง ๆ แล้ว สองคำนี้มีความใกล้เคียงกันมาก นวัตกรรม คือ การสร้างสิ่งใหม่หรือการนำของเก่ามาปรับปรุงให้แตกต่างจากเดิม เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น ส่วนเทคโนโลยี ก็คือ การนำสิ่งต่าง ๆ รวมทั้งวิธีการเข้ามาประยุกต์ใช้กับการทำงาน หรือแก้ปัญหาให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด สรุปให้เข้าใจง่าย ก็คือ นวัตกรรมทำให้เกิดเทคโนโลยี หลายคนอาจจะยังงง ยกตัวอย่างคือ ถ้าเราเจอปัญหาว่า การทำความสะอาดบ้านด้วยไม้กวาดแบบเดิม มันช้า และไม่ค่อยสะอาด คำถามคือ จะทำยังไงให้การทำความสะอาดบ้านมันดีและเร็วขึ้นกว่าเดิม ปัญหานี้แก้ด้วยการเกิดนวัตกรรมใหม่ ก็คือ เครื่องดูดฝุ่น ที่สามารถแก้ปัญหาแบบเดิมได้ตรงจุดและดีขึ้น คือ สะอาดมากขึ้น เร็วขึ้น แล้วพอนวัตกรรมเครื่องดูดฝุ่นเกิดขึ้นมา เทคโนโลยีที่หลากหลายของเครื่องดูดฝุ่นก็เกิดตามมาด้วย เช่น เครื่องดูดฝุ่นแบบมีสาย / ไร้สาย / หุ่นยนต์ เป็นต้น 

3 ตัวอย่าง นวัตกรรมการศึกษา สุดเจ๋งในไทย 

นวัตกรรมที่ 1 ชุดการเรียนรู้แบบพึ่งตนเอง (Self-Directed Learning Package) หรือ การใช้ Black Box สื่อการเรียนรู้ด้วยตัวเองในศตวรรษที่ 21

โครงการ TSQP คิดค้นชุดการเรียนรู้ด้วยตนเอง (Self Directed Learning) มีชื่อว่า “กล่องดำ” หรือ Black Box จุดเด่น คือ เป็นบทเรียน “ออฟไลน์” ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาอินเทอร์เน็ต นักเรียนสามารถเลือกเนื้อหา และเวลาเรียนเองได้ เป็นเครื่องมือเสริมทักษะพื้นฐานการเรียนรู้ที่ครอบคลุม 4 กลุ่มวิชาหลัก ได้แก่ 1) นวัตกรรมและเทคโนโลยี 2) สังคมและมนุษยชน 3) วิทยาการวิจัย 4) สัมมาชีพศึกษา จากพื้นฐานการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning ที่ส่งมอบโอกาสทางการศึกษาไปถึงมือเด็ก ๆ ในพื้นที่ห่างไกล ด้วยเครื่องมือที่ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีออนไลน์เป็นหลัก 

นวัตกรรมที่ 2 โครงงานนวัตกรรมจากประสบการณ์โลก IP2

ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ด้วย Phenomenal Based Learning ร่วมกับ Project Approach โดยครูจะดึงกระแสที่กำลังเป็นประเด็นทางสังคมหรือโลกมาสร้างเป็น theme ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ โดยการชวนพูดคุย และนำองค์ความรู้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน จากนั้นจึงทำการอภิปรายและสังเคราะห์ เพื่อให้ได้สิ่งที่สนใจมากเพียงพอในการระดมสมองและเส้นทางการเรียนรู้ของตัวเอง เป็นการบูรณาการข้ามศาสตร์ ช่วยเสริมให้เนื้อหาสาระในรายวิชาต่าง ๆ 

นวัตกรรมที่ 3 โครงงานนวัตกรรมเพื่อชุมชน หรือ Community Innovation Project หรือ CIP

เป็นการนำ Project Approach ที่ศึกษาโดย OECD มาปรับให้เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย จุดเด่นคือการเชื่อมโยงชุมชนและสภาพแวดล้อมเข้าสู่ห้องเรียน เน้นให้ผู้เรียนลงพื้นที่สำรวจชุมชนเพื่อสร้างแรงบันดาลใจ ก่อนจะนำมาออกแบบหัวข้อการเรียนรู้ด้วยตนเอง ผู้เรียนจะมีอิสระเรียนรู้ในสิ่งที่ต้องการ มีความเป็นเจ้าของในหัวข้อโครงการ และครูทำหน้าที่คอยสนับสนุนเครื่องมือต่าง ๆ ช่วยกระตุ้นการคิดวิเคราะห์ และการสร้างสรรค์ ทำให้ผู้เรียนสามารถออกแบบนวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหาหรือพัฒนาชุมชนของตนเองได้ 

วงการการศึกษาจะไปได้ไกล ถ้ามีการพัฒนาอยู่ตลอด นวัตกรรมการศึกษาก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือก ที่ช่วยทำให้วงการนี้ไม่หยุดอยู่กับที่ อยู่ที่ว่าจะหยิบมาใช้ยังไง ให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับตัวผู้เรียน 

ที่มา ; learn

สรุปสาระสำคัญ 

นวัตกรรมการศึกษา คือ การนำสิ่งใหม่หรือการปรับปรุงสิ่งเดิม ทั้งในรูปแบบแนวคิด วิธีการ หรือสิ่งประดิษฐ์ มาใช้พัฒนาการจัดการศึกษาให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยมุ่งเปลี่ยนแปลงระบบเดิมให้ดีขึ้น ขณะที่เทคโนโลยีการศึกษา คือ การนำเครื่องมือหรือวิธีการมาประยุกต์ใช้เพื่อแก้ปัญหาและเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน ทั้งสองแนวคิดมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด โดยนวัตกรรมเป็นต้นกำเนิดของเทคโนโลยี กล่าวคือ เมื่อนวัตกรรมเกิดขึ้น เทคโนโลยีที่หลากหลายจะถูกพัฒนาต่อยอดตามมา

ตัวอย่างนวัตกรรมการศึกษาในไทย ได้แก่ 1) ชุดการเรียนรู้แบบพึ่งตนเอง (Black Box) ที่ส่งเสริมการเรียนรู้แบบออฟไลน์และการกำหนดการเรียนรู้ด้วยตนเอง เหมาะกับพื้นที่ขาดแคลนอินเทอร์เน็ต 2) การจัดการเรียนรู้แบบใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับโครงงาน (IP2) ที่เน้นการบูรณาการข้ามศาสตร์และพัฒนาทักษะคิดวิเคราะห์ 3) โครงงานนวัตกรรมเพื่อชุมชน (CIP) ที่เชื่อมโยงการเรียนรู้กับบริบทจริง ส่งเสริมให้ผู้เรียนแก้ปัญหาและพัฒนาชุมชนของตน

โดยสรุป นวัตกรรมการศึกษาเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับคุณภาพการศึกษา หากนำไปใช้อย่างเหมาะสม จะช่วยพัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะคิด วิเคราะห์ และสามารถประยุกต์ใช้ความรู้ได้จริงในชีวิตและสังคม

ข้อสอบ

ข้อ 1 ข้อใดอธิบาย “นวัตกรรมการศึกษา” ได้ถูกต้องที่สุด
ก. การใช้สื่อดิจิทัลในการสอน
ข. การนำสิ่งใหม่หรือปรับปรุงสิ่งเดิมเพื่อพัฒนาการศึกษา
ค. การใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในห้องเรียน
ง. การจัดซื้ออุปกรณ์การเรียนใหม่
เฉลย: ข
เหตุผล: ครอบคลุมทั้ง “สิ่งใหม่” และ “การปรับปรุง” เพื่อพัฒนา ไม่จำกัดแค่เทคโนโลยี

ข้อ 2 ความสัมพันธ์ระหว่าง “นวัตกรรม” กับ “เทคโนโลยี” คือข้อใด
ก. เทคโนโลยีทำให้เกิดนวัตกรรม
ข. นวัตกรรมและเทคโนโลยีเหมือนกัน
ค. นวัตกรรมเป็นต้นกำเนิดของเทคโนโลยี
ง. ไม่มีความเกี่ยวข้องกัน
เฉลย: ค
เหตุผล: นวัตกรรมก่อให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีต่อยอด

ข้อ 3 หากโรงเรียนขาดอินเทอร์เน็ต ควรเลือกใช้นวัตกรรมใด
ก. CIP
ข. IP2
ค. Black Box
ง. e-Learning
เฉลย: ค
เหตุผล: Black Box ออกแบบมาใช้แบบออฟไลน์

ข้อ 4 แนวคิดของ IP2 เน้นทักษะใดมากที่สุด
ก. ท่องจำ
ข. คิดวิเคราะห์และบูรณาการ
ค. การใช้เครื่องมือ
ง. การสอบแข่งขัน
เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานและโครงงาน

ข้อ 5 CIP ส่งเสริมคุณลักษณะใดเด่นที่สุด
ก. การแข่งขัน
ข. การพึ่งพาครู
ค. ความเป็นเจ้าของการเรียนรู้
ง. การจำเนื้อหา
เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เรียนเลือกและออกแบบโครงการเอง

ข้อ 6 บทบาทครูใน CIP คือข้อใด
ก. ผู้บรรยาย
ข. ผู้ควบคุม
ค. ผู้สนับสนุน
ง. ผู้ประเมินเท่านั้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ครูเป็น facilitator

ข้อ 7 หากต้องการพัฒนาทักษะแก้ปัญหาจริง ควรใช้แนวทางใด
ก. บรรยาย
ข. ทำแบบฝึกหัด
ค. CIP
ง. ท่องจำ
เฉลย: ค
เหตุผล: เชื่อมโยงชุมชนและสถานการณ์จริง

ข้อ 8 ข้อใด “ไม่ใช่” ลักษณะของนวัตกรรมการศึกษา
ก. เปลี่ยนแปลงสิ่งเดิม
ข. เพิ่มประสิทธิภาพ
ค. ต้องใช้เทคโนโลยีเสมอ
ง. แก้ปัญหาได้
เฉลย: ค
เหตุผล: นวัตกรรมไม่จำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีเสมอ

ข้อ 9 ตัวอย่าง “เครื่องดูดฝุ่น” สื่อถึงอะไร
ก. เทคโนโลยี
ข. นวัตกรรม
ค. การเรียนรู้
ง. การสื่อสาร
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นสิ่งใหม่ที่แก้ปัญหาเดิม

ข้อ 10 หากต้องการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ควรเลือกแนวทางใด
ก. IP2
ข. CIP
ค. Black Box
ง. Lecture
เฉลย: ค
เหตุผล: เข้าถึงพื้นที่ห่างไกล ไม่ต้องใช้อินเทอร์เน็ต