เตรียมความพร้อมของครูสู่นักเรียนด้วย Digital Citizens
บทความโดย นางสาววัลลภาภรณ์ พานทอง
ในโลกยุคปัจจุบันที่การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว การติดต่อสื่อสารระหว่างกันสามารถทำได้ตลอดเวลาเพียงแค่ปลายนิ้วสัมผัส ผู้คนทั่วทั้งโลกเกิดการเชื่อมโยงระหว่างกันผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ต่าง ๆ ส่งผลให้พฤติกรรมในการใช้ชีวิตและการเรียนรู้ของมนุษย์เปลี่ยนแปลงไปในหลายด้าน
ไม่ว่าจะเป็นด้านสังคมและการเมืองที่นำเทคโนโลยีมาช่วยในการตัดสินใจวางแผนได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ด้านเศรษฐกิจที่สังเกตได้ผ่านการซื้อขายในระบบอินเทอร์เน็ต โดยไม่มีขีดจำกัดในสถานที่และเวลา ด้านการคมนาคมที่มีการผลิตยานพาหนะที่ช่วยให้การเดินทางรวดเร็วมากยิ่งขึ้น รวมถึงด้านการศึกษาที่การเรียนรู้สามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่และทุกเวลา ครูจึงมีบทบาทสำคัญในการเตรียมความพร้อมทั้งตนเองและนักเรียนเพื่อให้สามารถรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ที่ไร้พรมแดนนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Digital Era VS Digital Citizens
ทุกวันนี้มีเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ สอดแทรกเข้ามาอำนวยความสะดวกและตอบสนองความต้องการที่ไม่รู้จบให้กับการดำเนินชีวิตของพวกเราทุกคนมากขึ้น ถือเป็นการก้าวเข้าสู่ Digital Era หรือโลกในยุคดิจิทัลอย่างเต็มตัว และแน่นอนว่าคนส่วนมากมักใช้สื่อโซเซียลมีเดีย (Social media) ต่าง ๆ ที่ทุกคนเข้าถึงได้อย่างง่ายดาย แต่ในขณะเดียวกันก็ต้องอาศัยภูมิคุ้มกันที่ดีในการปรับตัวเข้าสู่โลกแห่งยุคดิจิทัลที่เปลี่ยนแปลงไวเช่นนี้ด้วย
DQ Institute จึงได้ทำการศึกษาและวิจัยคุณลักษณะพื้นฐานที่ต้องมีของมนุษย์ในโลกยุคดิจิทัลอย่างปลอดภัย ซึ่งเรียกว่า Digital Citizens หรือพลเมืองดิจิทัล ประกอบด้วยคุณลักษณะพื้นฐานทั้งหมด 8 ประการ ได้แก่
1) Digital citizen identity (การสร้างตัวตนบนโลกดิจิทัล) การใช้งานในโลกออนไลน์จำเป็นต้องระบุตัวตนก่อน พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงควรระบุตัวตนที่แท้จริงด้วยความซื่อสัตย์ทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์
2) Screen time management (การสร้างความสมดุลที่ดีในการใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัล) โลกออนไลน์มีสิ่งที่น่าสนใจอยู่เสมอ บางครั้งเราอาจอยู่บนโลกออนไลน์มากกว่าคนรอบข้าง พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงควรจัดการเวลาหรือการทำกิจกรรมในโลกออนไลน์ให้สมดุลกับการใช้ชีวิต
3) Cyberbullying management (การป้องกันตนเองจากการกลั่นแกล้งในโลกดิจิทัล) การใช้งานในโลกออนไลน์สามารถพบเจอความเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อตนเองหรือคนรอบตัว พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงควรจัดการกับสถานการณ์ดังกล่าวอย่างชาญฉลาด
4) Cybersecurity management (การป้องกันภัยคุกคามบนโลกดิจิทัล) ในโลกออนไลน์อาจมีผู้ไม่หวังดี สร้างภัยคุกคามต่อระบบคอมพิวเตอร์ทั้งมัลแวร์หรือไวรัสต่าง ๆ เพื่อขโมยข้อมูล พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงควรรู้วิธีการป้องกันข้อมูลจากสร้างความปลอดภัยของรหัสผ่านและจัดการการคุกคามทางไซเบอร์
5) Privacy management (การจัดการข้อมูลส่วนตัวบนโลกดิจิทัล) โลกออนไลน์สามารถเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว พลเมืองดิจิทัลจึงต้องสามารถจัดการข้อมูลส่วนตัวที่เผยแพร่ในโลกออนไลน์อย่างมีวิจารณญาณเพื่อปกป้องความเป็นส่วนตัวของตนเองและผู้อื่น
6) Critical thinking (การเข้าใจและรู้เท่าทันสื่อดิจิทัล) บนโลกดิจิทัลที่ใครก็สามารถสร้างเนื้อหาขึ้นมาได้ทั้งที่เป็นข้อมูลจริงและข้อมูลเท็จ พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงต้องสามารถจำแนกข้อมูลด้วยเหตุและผล รวมทั้งการติดต่อสื่อสารออนไลน์ที่น่าเชื่อถือหรือน่าสงสัย
7) Digital footprints (การเข้าใจในร่องรอยดิจิทัล) ทุกการกระทำบนโลกดิจิทัล มักมีร่องรอยดิจิทัลไว้อยู่เสมอ พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงต้องเข้าใจในธรรมชาติของร่องรอยทางดิจิทัล ผลกระทบของร่องรอยทางดิจิทัลที่มีต่อชีวิตจริง และการจัดการด้วยความรับผิดชอบ
8) Digital empathy (การเห็นอกเห็นใจบนโลกดิจิทัล) การสื่อสารที่รวดเร็วในโลกออนไลน์อาจทำให้ละเลยความเข้าใจในความรู้สึกและอารมณ์ของตนเองหรือผู้อื่นไปบ้าง การแสดงถึงความใส่ใจในโลกออนไลน์จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้พลเมืองดิจิทัลสามารถอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุขได้ ครูพร้อม นักเรียนพร้อมสู่สังคมในโลกดิจิทัล
ในสภาวะที่การใช้ชีวิตในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและนวัตกรรมอย่างรวดเร็ว ครูจึงเป็นคนแรก ๆ ที่ควรพัฒนาคุณลักษณะในการใช้เทคโนโลยี นวัตกรรม รวมทั้งสื่อโซเซียลมีเดียด้วย 8 คุณลักษณะพื้นฐานที่ต้องมีของพลเมืองในโลกยุคดิจิทัล (Digital citizens) เพื่อให้สามารถนำไปใช้ในการเตรียมความพร้อมและสร้างภูมิคุ้มกันที่ดีของนักเรียนในการเข้าสู่โลกดิจิทัลได้อย่างปลอดภัยและมีวิจารณญาณ ทั้งในการใช้สื่อโซเซียลมีเดีย การรับข้อมูลข่าวสาร และการจัดการตนเองให้ปลอดภัยจากอันตรายบนโลกไซเบอร์
เนื่องจากการพัฒนาทักษะต่าง ๆ สามารถเริ่มต้นได้ที่ตัวของครูเอง แล้วจึงนำไปสู่การพัฒนานักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งครูยังสามารถสอดแทรกคุณลักษณะดังกล่าวในการเลือกเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาสนับสนุนและเป็นส่วนหนึ่งในการจัดการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับสภาพจริง นอกจากที่นักเรียนสามารถเข้าใจในบทเรียนมากยิ่งขึ้นแล้ว ยังช่วยสนับสนุนและบ่มเพาะนิสัยรักเรียนจนกลายเป็นทักษะในการเรียนรู้ตลอดชีวิตให้ติดตัวนักเรียนไป ซึ่งถือเป็นทักษะที่สำคัญในศตวรรษที่ 21
ดังนั้น การจัดการเรียนรู้ในโลกยุคดิจิทัลจึงเป็นความท้าทายบทใหม่ของครูสำหรับการเตรียมความพร้อมให้ตนเองและนักเรียนสามารถเผชิญหน้าสู่โลกที่เต็มไปด้วยสื่อโซเซียลมีเดีย เทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ ได้อย่างปลอดภัย มีวิจารณญาณ ถูกต้องและเหมาะสม รวมทั้งมีประสิทธิภาพด้วย Digital Citizens หรือพลเมืองดิจิทัลของ DQ Institute ทั้ง 8 คุณลักษณะ
อ้างอิง
DQ Institute. (2019, March 22). World’s first global standard for digital literacy, skill and readiness launched by the Coalition for Digital Intelligence. https://www.dqinstitute.org/news-post/worlds-first-global-standard-for-digital-literacy-and-skills-launched-by-the-coalition-for-digital-intelligence/
ภัทรา จรรยาธรรม. (2564). การบริหารสถานศึกษาเอกชนในยุคดิจิทัล. [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. DSpace at Silpakorn University. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/26790
ที่มา : EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
โลกยุคดิจิทัลเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากเทคโนโลยีและนวัตกรรม ทำให้การสื่อสารเชื่อมโยงทั่วโลกผ่านออนไลน์ส่งผลต่อวิถีชีวิตและการเรียนรู้ในหลายด้าน ทั้งสังคม เศรษฐกิจ การเมือง การคมนาคม และการศึกษา เทคโนโลยีช่วยเพิ่มความสะดวกและประสิทธิภาพ ครูจึงมีบทบาทสำคัญในการเตรียมผู้เรียนให้พร้อมต่อการเปลี่ยนแปลง
แนวคิด Digital Citizens ของ DQ Institute ระบุ 8 คุณลักษณะ ได้แก่ การสร้างตัวตนดิจิทัลอย่างซื่อสัตย์ การบริหารเวลาใช้งานออนไลน์อย่างสมดุล การป้องกันการกลั่นแกล้งไซเบอร์ การรักษาความปลอดภัยทางไซเบอร์ การจัดการข้อมูลส่วนตัว การคิดวิเคราะห์และรู้เท่าทันสื่อ การเข้าใจร่องรอยดิจิทัล และการมีความเห็นอกเห็นใจผู้อื่นในโลกออนไลน์
ครูควรพัฒนาทักษะดิจิทัลและบูรณาการคุณลักษณะเหล่านี้ในการจัดการเรียนรู้ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางสื่อ ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต และความปลอดภัยในโลกไซเบอร์ การจัดการเรียนรู้ในยุคดิจิทัลจึงเป็นความท้าทายสำคัญในการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นพลเมืองดิจิทัลที่มีคุณภาพ
ข้อสอบ
ข้อ 1
สาระสำคัญของบทความนี้เน้นเรื่องใดมากที่สุด
ก. การใช้เทคโนโลยีเพื่อความบันเทิง
ข. บทบาทครูในการส่งเสริมพลเมืองดิจิทัล
ค. การพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศ
ง. การผลิตสื่อออนไลน์เชิงธุรกิจ
เฉลย: ข
เหตุผล: บทความเน้นบทบาทครูในการพัฒนาผู้เรียนให้เป็น Digital Citizens
ข้อ 2
ข้อใดสะท้อน “Digital Era” ได้ดีที่สุด
ก. การใช้ชีวิตแบบพอเพียง
ข. การลดการใช้เทคโนโลยี
ค. การเชื่อมโยงโลกผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์
ง. การทำงานเฉพาะในพื้นที่ท้องถิ่น
เฉลย: ค
เหตุผล: Digital Era คือโลกที่เชื่อมโยงผ่านเทคโนโลยีออนไลน์
ข้อ 3
เหตุผลสำคัญที่ครูต้องพัฒนา Digital Citizenship เพราะอะไร
ก. เพื่อเพิ่มรายได้โรงเรียน
ข. เพื่อใช้เทคโนโลยีแทนครู
ค. เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันผู้เรียนในโลกออนไลน์
ง. เพื่อเพิ่มจำนวนชั่วโมงเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการป้องกันและเตรียมผู้เรียนให้ปลอดภัยในโลกดิจิทัล
ข้อ 4
พฤติกรรมใดสอดคล้องกับ “การบริหารเวลาใช้งานดิจิทัล”
ก. ใช้ออนไลน์ทั้งวันโดยไม่พัก
ข. แบ่งเวลาออนไลน์และกิจกรรมอื่นอย่างเหมาะสม
ค. ใช้โซเชียลมีเดียเฉพาะเวลากลางคืน
ง. งดใช้เทคโนโลยีทั้งหมด
เฉลย: ข
เหตุผล: คือการสร้างสมดุลในการใช้งานเทคโนโลยี
ข้อ 5
ข้อใดเป็นตัวอย่างของ “Cybersecurity management”
ก. ตั้งรหัสผ่านที่คาดเดายาก
ข. โพสต์ข้อมูลส่วนตัวลงสาธารณะ
ค. แชร์รหัสผ่านกับเพื่อน
ง. เปิดลิงก์ทุกลิงก์ที่ได้รับ
เฉลย: ก
เหตุผล: การป้องกันข้อมูลและความปลอดภัยไซเบอร์
ข้อ 6
“Critical thinking” ในโลกดิจิทัลหมายถึงข้อใด
ก. เชื่อทุกข้อมูลที่พบออนไลน์
ข. วิเคราะห์และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูล
ค. แชร์ข้อมูลทันทีที่เห็น
ง. หลีกเลี่ยงการใช้ข้อมูลออนไลน์
เฉลย: ข
เหตุผล: คือการรู้เท่าทันและวิเคราะห์สื่อ
ข้อ 7
“Digital footprint” หมายถึงอะไร
ก. อุปกรณ์คอมพิวเตอร์
ข. ร่องรอยการกระทำในโลกออนไลน์
ค. ความเร็วอินเทอร์เน็ต
ง. แอปพลิเคชันบนมือถือ
เฉลย: ข
เหตุผล: ทุกกิจกรรมออนไลน์ทิ้งร่องรอยดิจิทัล
ข้อ 8
ข้อใดสะท้อน “Digital empathy” ได้เหมาะสมที่สุด
ก. โพสต์วิจารณ์ผู้อื่นอย่างรุนแรง
ข. ไม่สนใจความรู้สึกผู้อื่นออนไลน์
ค. คำนึงถึงความรู้สึกผู้อื่นในการสื่อสารออนไลน์
ง. ใช้คำพูดประชดประชันในโซเชียล
เฉลย: ค
เหตุผล: คือการเห็นอกเห็นใจในการสื่อสารดิจิทัล
ข้อ 9
บทบาทของครูในยุคดิจิทัลควรเป็นอย่างไร
ก. ผู้ใช้เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว
ข. ผู้ถ่ายทอดความรู้แบบเดิม
ค. ผู้ออกแบบการเรียนรู้และบ่มเพาะทักษะดิจิทัล
ง. ผู้ควบคุมการใช้อินเทอร์เน็ตทั้งหมด
เฉลย: ค
เหตุผล: ครูต้องบูรณาการเทคโนโลยีเพื่อพัฒนาผู้เรียน
ข้อ 10
ผลลัพธ์ที่คาดหวังจากการพัฒนา Digital Citizens คือข้อใด
ก. ผู้เรียนใช้เทคโนโลยีเพื่อความบันเทิงเท่านั้น
ข. ผู้เรียนมีทักษะปลอดภัยและรู้เท่าทันสื่อ
ค. ผู้เรียนลดการใช้เทคโนโลยีลงทั้งหมด
ง. ผู้เรียนไม่จำเป็นต้องใช้สื่อออนไลน์
เฉลย: ข
เหตุผล: เป้าหมายคือการใช้เทคโนโลยีอย่างปลอดภัยและมีวิจารณญาณ