วธ.ขึ้นบัญชี 18 มรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมฯ
นายเสริมศักดิ์ พงษ์พานิช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม(วธ.) เปิดเผยว่า ในการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม(ICH)เมื่อเร็ว ๆนี้รับทราบความคืบหน้าการเสนอ การเสนอผ้าขาวม้า : ผ้าอเนกประสงค์ในวิถีชีวิตไทย และรายการมรดกร่วม เคบายา (Kebaya) เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ไดของมนุษยชาติ(The Representative List of the IntangibleCultural Heritage of Humanity) ต่อองค์การยูเนสโก ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้ลงมติเห็นชอบให้เสนอทั้ง 2 รายการ ซึ่งกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ได้ดำเนินการเสนอเอกสารต่อองค์การยูเนสโกเรียบร้อยแล้ว ซึ่งรายการ เคบายา รายการที่เสนอร่วมกับสหพันธรัฐมาเลเซีย เนการาบรูไน ดารุสซาลาม สาธารณรัฐอินโดนีเซีย และสาธารณรัฐสิงคโปร์ ทั้งนี้ ในช่วงปลายปีหน้า วันที่ 2-7 ธันวาคม 2567 รายการต้มยำกุ้ง กับ เคบายา จะเข้ารับการพิจารณาขึ้นทะเบียนเป็นรายการต่อไป
นายเสริมศักดิ์ กล่าวต่อว่า ที่ประชุมคณะกรรมการ ICH ครั้งนี้ ยังได้ทราบถึงผลการประเมินเอกสารขอขึ้นทะเบียน “สงกรานต์ในประเทศไทย (Songkran in Thailand, traditional Thai New Year Festival)” ที่องค์การยูเนสโก ได้ประกาศรับรองเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เมื่อวันที่ 6 ธันวาคมที่ผ่านมา ณ สาธารณรัฐบอตสวานา นั้น ได้รับการชื่นชมจากคณะผู้ประเมิน (Evaluation Body) โดยชมเชยว่า ได้มีการจัดเตรียมข้อมูลเป็นอย่างดี ในการให้ชุมชน กลุ่มบุคคล และปัจเจกบุคคที่เกี่ยวข้อง เข้ามามีส่วนร่วมอย่างชัดเจน ในกระบวนการเสนอขอขึ้นทะเบียนโดยรวม และยังชมเชยเพิ่มเติมต่อรัฐภาคีที่เน้นย้ำถึงภัยคุกคามและเสนอมาตรการปกป้องเพื่อแก้ไขปัญหา ซึ่งคณะผู้ประเมินได้ให้ความเห็นว่า เอกสารของไทยเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ดี (good examples) สำหรับรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในแง่ลักษณะเฉพาะ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity – Specific Aspects) ที่แสดงถึงความชัดเจนและโปร่งใสเกี่ยวกับภัยคุกคามต่าง ๆ เผชิญอยู่ และแสดงให้เห็นว่ารัฐภาคีวางแผนที่จะจัดการกับภัยคุกคามเหล่านี้อย่างไร นอกจากนี้ ยังมีกระบวนการจัดทำบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ดีพร้อมแนวทางการปรับปรุงให้เป็นปัจจุบันที่ชัดเจน อีกด้วย
“ที่ประชุมยังเห็นชอบการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับชาติประจำปี พ.ศ.2566 จำนวน 18 รายการจากการเสนอของคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร และคณะกรรมการฯ ประจำจังหวัด และผ่านการพิจารณาคัดเลือกจากคณะอนุกรรมการกลั่นกรองตามลักษณะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แล้วดังนี้ ประเภทรายการที่เสี่ยงต่อการสูญหายต้องได้รับการส่งเสริมและรักษาอย่างเร่งด่วนประกอบด้วย ด้านวรรณกรรมพื้นบ้านและภาษา ได้แก่ ภาษาโส้ ด้านศิลปะการแสดงได้แก่ ตุ๊บเก่ง โนราควน ด้านงานช่างฝีมือดั้งเดิม ได้แก่ ผ้ามุกนครพนม ขุดเรือยาว ผ้าทอใยกัญชงม้ง
ประเภทรายการตัวแทนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประกอบด้วย ด้านศิลปะการแสดง เพลงพวงมาลัย ด้านแนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล ได้แก่ ชุดไทยพระราชนิยม ประเพณีแห่พระศรีอริยเมตไตรย วัดไลย์ งานปีผีมด ประเพณีลอยเรืออูรักลาโว้ย ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร ด้านความรู้ละการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล ได้แก่ ข้าวแคบ ข้าวหมูแดงนครปฐม แกงหัวตาล ด้านงานช่างฝีมือดั้งเดิม ได้แก่ ปลาตะเพียนใบลาน เครื่องถมนคร ด้านการเล่นพื้นบ้าน กีฬาพื้นบ้านและศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว ได้แก่ ว่าวแอก โดยทางกรมส่งเสริมวัฒนธรรม จะดำเนินการประกาศในราชกิจจานุเบกษา และเผยแพร่คุณค่าสาระความสำคัญ รวมทั้งให้การส่งเสริมสนับสนุนในด้านต่าง ๆ เพื่อให้เกิดการดำรงรักษาต่อไป” นายเสริมศักดิ์ กล่าว
นายเสริมศักดิ์ กล่าวต่อว่า ที่ประชุมคณะกรรมการฯ ให้ความเห็น กรณีบริษัทผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ใช้ชื่อ “มวยไทย” ไปเป็นเครื่องหมายเพื่อการค้าการกระทำดังกล่าวอาจส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์กีฬามวยไทย ซึ่งกำลังจะเสนอให้เป็นกีฬาในมหกรรมกีฬาโอลิมปิค และเป็นการลดทอนศักดิ์ศรีของกีฬามวยไทยในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ที่กำลังอยู่ระหว่างการจัดทำข้อมูลเสนอต่อยูเนสโก โดยที่ประชุมได้เห็นชอบ แนวทางการดำเนินการเพื่อป้องกันการกระทำที่อาจจะก่อให้เกิดความเสียหายในอนาคต คือ
1) ขอความร่วมมือในการระงับการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายหรือเป็นการกระทำที่ไม่เหมาะสมต่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมฯ ตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ.2559 มาตรา 22 และ มาตรา 25 เมื่อมีเรื่องร้องเรียนหรือเรื่องที่เกิดขึ้นในสังคมอันเป็นกระแสที่ประชาชนให้ความสนใจ
2) หากผู้ประกอบการยังไม่ดำเนินการตามคำแนะนำในข้อ 1 ให้เชิญมาประชุมหารือร่วมกับผู้เกี่ยวข้องเพื่อแก้ไขและหาข้อยุติ และ
3) หากยังไม่สามารถดำเนินการระงับยับยั้งได้ให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรมดำเนินการตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม มาตรา 24 ต่อไป นอกจากนี้ ที่ประชุมคณะกรรมการฯ ยังให้ความเห็น การเตรียมเสนอรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมต่อยูเนสโก ในปี พ.ศ.2567 ให้ดำเนินการศึกษาจัดทำข้อมูลประกอบด้วย รายการชุดไทยพระราชนิยม รายการลอยกระทง และรายการมวยไทย ตามที่กรมส่งเสริมวัฒนธรรมเสนอ เพื่อเสนอขอความเห็นชอบต่อคณะรัฐมนตรี ในการนำเสนอให้ยูเนสโกพิจารณาภายในปี พ.ศ. 2567 อีกด้วย
บอร์ด ICH เห็นชอบขึ้นบัญชี 18 มรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมระดับชาติ ข้าวหมูแดงนครปฐม ข้าวแคบ ขุดเรือยาว ปลาตะเพียนใบลาน ติดโผ -ภาษาโส้ โนราควน เสี่ยงสูญหาย
ที่มา ; มติชนออนไลน์ วันที่ 15 ธันวาคม 2566
สรุปสาระสำคัญ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมรายงานความคืบหน้าการเสนอผ้าขาวม้าและมรดกร่วม “เคบายา” ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ UNESCO โดยไทยได้เสนอเอกสารเรียบร้อย และเคบายาเป็นความร่วมมือหลายประเทศในอาเซียน ทั้งมาเลเซีย บรูไน อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ โดยรายการดังกล่าวจะเข้ารับการพิจารณาช่วงปลายปี 2567 พร้อมต้มยำกุ้ง
นอกจากนี้ รายการสงกรานต์ในประเทศไทยได้รับการรับรองจากยูเนสโกแล้ว และได้รับคำชื่นชมจากคณะประเมินว่าไทยมีการจัดทำข้อมูลอย่างมีส่วนร่วม โปร่งใส และมีแผนจัดการภัยคุกคามต่อมรดกวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบ ถือเป็นตัวอย่างที่ดีระดับนานาชาติ
ที่ประชุมยังเห็นชอบการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับชาติปี 2566 จำนวน 18 รายการ ครอบคลุมทั้งวรรณกรรม ศิลปะการแสดง งานช่างฝีมือ ประเพณี และอาหาร เช่น ภาษาโส้ ตุ๊บเก่ง ผ้ามุกนครพนม ชุดไทยพระราชนิยม และประเพณีลอยเรืออูรักลาโว้ย รวมถึงมาตรการเร่งด่วนในการอนุรักษ์รายการเสี่ยงสูญหาย
อีกทั้งยังหารือปัญหาการใช้ชื่อ “มวยไทย” ทางการค้า โดยเฉพาะเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งอาจกระทบภาพลักษณ์และศักดิ์ศรีมวยไทย จึงกำหนดแนวทางจัดการตามกฎหมาย ตั้งแต่ขอความร่วมมือ เจรจา จนถึงบังคับใช้กฎหมาย
ข้อสอบ
ข้อ 1
วัตถุประสงค์หลักของการเสนอผ้าขาวม้าและเคบายาต่อยูเนสโกคือข้อใด
ก. ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์
ข. ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมของมนุษยชาติ
ค. เพิ่มรายได้จากการส่งออกสินค้า
ง. ใช้เป็นหลักสูตรในโรงเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นการเสนอขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกับ UNESCO
ข้อ 2
รายการเคบายาเป็นความร่วมมือของประเทศใด
ก. ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม
ข. มาเลเซีย บรูไน อินโดนีเซีย สิงคโปร์
ค. ไทย ฟิลิปปินส์ จีน ญี่ปุ่น
ง. อินเดีย ศรีลังกา เนปาล ภูฏาน
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นมรดกร่วมอาเซียน 4 ประเทศหลัก
ข้อ 3
จุดเด่นของเอกสารเสนอ “สงกรานต์” ที่ยูเนสโกชื่นชมคือข้อใด
ก. ใช้งบประมาณต่ำ
ข. เน้นการตลาดเชิงท่องเที่ยว
ค. มีส่วนร่วมของชุมชนและการจัดการภัยคุกคาม
ง. ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่สูง
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการมีส่วนร่วมและการจัดการความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ
ข้อ 4
ข้อใดเป็น “รายการเสี่ยงต่อการสูญหาย”
ก. ชุดไทยพระราชนิยม
ข. ภาษาโส้
ค. ประเพณีลอยกระทง
ง. มวยไทย
เฉลย: ข
เหตุผล: ภาษาโส้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงต้องอนุรักษ์เร่งด่วน
ข้อ 5
แนวทางแรกในการจัดการการใช้ชื่อ “มวยไทย” ที่ไม่เหมาะสมคือข้อใด
ก. ฟ้องศาลทันที
ข. ระงับการกระทำและขอความร่วมมือ
ค. ถอนการขึ้นทะเบียนยูเนสโก
ง. ปิดกิจการทันที
เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้มาตรการเริ่มต้นคือขอความร่วมมือก่อนตามกฎหมาย
ข้อ 6
บทบาทของยูเนสโกในบทความนี้คือข้อใด
ก. ออกกฎหมายไทย
ข. จัดเก็บภาษีวัฒนธรรม
ค. พิจารณาขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรม
ง. บริหารการศึกษาไทย
เฉลย: ค
เหตุผล: UNESCO เป็นองค์กรพิจารณามรดกโลก
ข้อ 7
ข้อใดเป็นตัวอย่าง “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมด้านอาหาร”
ก. ตุ๊บเก่ง
ข. ว่าวแอก
ค. ข้าวแคบ
ง. ภาษาโส้
เฉลย: ค
เหตุผล: ข้าวแคบจัดอยู่ในกลุ่มอาหารและภูมิปัญญา
ข้อ 8
เหตุผลที่ต้องควบคุมการใช้ชื่อ “มวยไทย” เพราะอะไร
ก. ลดการแข่งขันกีฬา
ข. ป้องกันภาพลักษณ์เสียหาย
ค. ลดค่าใช้จ่ายรัฐ
ง. เพิ่มจำนวนนักกีฬา
เฉลย: ข
เหตุผล: เพื่อรักษาศักดิ์ศรีและภาพลักษณ์ของมวยไทย
ข้อ 9
ข้อใดสะท้อนหลักการบริหารจัดการมรดกวัฒนธรรมที่ดี
ก. ไม่เปลี่ยนแปลงข้อมูลเดิม
ข. ปล่อยให้ชุมชนจัดการเองทั้งหมด
ค. มีแผนปรับปรุงข้อมูลให้ทันสมัย
ง. ลดการมีส่วนร่วมของประชาชน
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการปรับปรุงข้อมูลและความทันสมัยอย่างต่อเนื่อง
ข้อ 10
การขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาระดับชาติส่งผลสำคัญอย่างไร
ก. เพิ่มภาษีวัฒนธรรม
ข. ลดงบประมาณรัฐ
ค. ส่งเสริมการอนุรักษ์และเผยแพร่คุณค่า
ง. จำกัดการใช้วัฒนธรรม
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นการอนุรักษ์และส่งเสริมคุณค่าทางวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบ