อาชีพและ ทักษะ Soft Skill มาแรงแห่งยุคที่ทุกองค์กรมองหา
บริบทโลกที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น รูปแบบวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปเป็นแบบหลายช่วง (Multistage life) การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีอย่างฉับพลัน (Disruptive technology) การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร (Demographic change) ที่เข้าสู่ภาวะสังคมสูงวัย รวมถึงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลให้เทรนด์ในเรื่อง “งานในอนาคต” หรือ “Future of Work” ในยุคหลังโควิด-19 ที่มีกระแสความต้องการกำลังคนรูปแบบใหม่ที่มีทักษะและความรู้ที่สอดคล้องกับสถานการณ์โลกที่เปลี่ยนแปลงไป โดยนอกเหนือจากทักษะที่จำเป็นสำหรับวิชาชีพนั้นๆ แล้ว ทักษะ Soft Skill ยังมีความสำคัญในฐานะเครื่องมือที่ทำให้การทำงานทุกด้านราบรื่นขึ้นด้วย
ทักษะ Soft Skill กำหนดเทรนด์ Future of Work ในโลกยุคหลังโควิด
ดร.กาญจนา วานิชกร รองผู้อำนวยการ สอวช. ได้เคยเปิดเผยผลสำรวจในประเด็นเรื่อง “งานในอนาคต หรือ Future of Work ในยุคหลังโควิด-19” ว่า
“การแพร่ระบาดของโควิด-19 ส่งผลต่อโครงสร้างอุตสาหกรรมและรูปแบบการดำเนินธุรกิจอย่างมีนัยสำคัญ เป็นตัวเร่งให้ภาคเศรษฐกิจขับเคลื่อนด้วยระบบดิจิทัลมากขึ้น มีการนำหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติเข้ามาใช้ในการผลิตเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาช่วยในการติดต่อสื่อสารระหว่างกัน ปรับรูปแบบการทำงานเป็นแบบทางไกล และการเติบโตของธุรกิจพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-commerce) ที่มากขึ้นตามไปด้วย”
และจากผลกระทบดังกล่าว World Economic Forum (WEF) ได้ประมาณการว่า ภายในปี พ.ศ. 2568 จะมีงานประมาณ 85 ล้านตำแหน่งถูกทดแทนด้วยเครื่องจักร แต่ก็จะมีงานใหม่เพิ่มขึ้น 97 ล้านตำแหน่ง โดยอาชีพแห่งอนาคตส่วนใหญ่จะเป็นงานด้านเทคโนโลยีดิจิทัล ข้อมูล ระบบอัตโนมัติ และจะเป็นการผสมผสานระหว่างทักษะด้านดิจิทัลและการคิดวิเคราะห์ของมนุษย์ซึ่งเทคโนโลยีไม่สามารถทดแทนด้วยระบบอัตโนมัติได้ ทั้งนี้อัตราการแพร่กระจายของเทคโนโลยีอย่างรวดเร็วมากขึ้น ยิ่งทำให้การคาดการณ์ความต้องการทักษะงานทำได้ยากขึ้น และทักษะจะยิ่งล้าสมัยได้เร็วขึ้น
“อย่างไรก็ดี สำหรับตำแหน่งงานที่มีความสำคัญโดยเฉพาะภายหลังโควิด-19 ได้แก่ นักวิทยาศาสตร์และนักวิเคราะห์ข้อมูล, ผู้เชี่ยวชาญด้านปัญญาประดิษฐ์และการเรียนรู้ของเครื่องจักร, ผู้เชี่ยวชาญด้านพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ วิศวกรหุ่นยนต์, นักพัฒนาซอฟต์แวร์และแอปพลิเคชัน, ผู้เชี่ยวชาญด้านการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัล, ผู้เชี่ยวชาญด้านกระบวนการระบบอัตโนมัติ, นักวิเคราะห์ข้อมูลด้านความปลอดภัย, ผู้เชี่ยวชาญด้าน Internet of things ซึ่งเป็นตำแหน่งงานที่เกิดจากการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีที่หลายหลาย อาทิ ระบบอัตโนมัติ, เทคโนโลยีคลาวด์, ข้อมูลขนาดใหญ่, Internet of things, การเข้ารหัสข้อมูลและความปลอดภัยทางไซเบอร์, ปัญญาประดิษฐ์ เป็นต้น”
นอกจากนี้ สอวช. ยังได้สำรวจข้อมูลตำแหน่งงานและสมรรถนะงานสำคัญที่เป็นที่ต้องการสำหรับ 12 กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายของประเทศไทย ในระยะเวลา 5 ปี (พ.ศ. 2563–2567) โดยมุ่งเน้นตำแหน่งงานที่ใช้ทักษะสูง และตำแหน่งงานรูปแบบใหม่ และคำนึงถึงผลกระทบจากการแพร่ระบาดของโควิด-19
พบว่าในระยะ 5 ปีข้างหน้าประเทศไทยมีความต้องการบุคลากรทักษะสูงใน 12 กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายรวมกว่า 170,000 คน โดยตัวอย่างตำแหน่งงาน เช่น นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Scientist), Crop Modelling Analyst ในอุตสาหกรรมการเกษตรและเทคโนโลยีชีวภาพ ซึ่งเป็นกำลังคนที่มีความเชี่ยวชาญในวิทยาการสมัยใหม่ในลักษณะข้ามศาสตร์ และแบบสหวิทยาการ, ผู้เชี่ยวชาญด้านการตลาดดิจิทัล (Digital Marketing Specialist) ในการท่องเที่ยวกลุ่มผู้มีรายได้สูงและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ
“ดังนั้น การเตรียมกำลังแรงงานเพื่อเข้าสู่ตลาดงานยังต้องคำนึงถึงการสร้างภูมิคุ้มกัน ให้แรงงานมีทักษะและความรู้ที่หลากหลาย ยืดหยุ่น สามารถปรับตัวรองรับความต้องการของตลาดงานที่ถูกกระทบด้วยภาวะวิกฤตต่างๆ ได้ โดยทักษะที่จะมีความจำเป็นและเป็นที่ต้องการของภาคธุรกิจ เช่น ทักษะการคิดวิเคราะห์ แก้ปัญหาและสร้างความเข้าใจ เพื่อมาเสริมการใช้ปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติ, ทักษะด้านดิจิทัล การใช้สื่อสังคมออนไลน์เพื่อรองรับการทำธุรกิจออนไลน์, ทักษะการใช้ซอฟต์แวร์ประชุมและการนำเสนองานผ่านออนไลน์ การใช้คลาวด์ เพื่อรองรับการทำงานจากที่บ้าน”
“รวมถึง ทักษะ Soft Skill อื่นๆ ที่จำเป็นต่อการทำงาน เช่น ความสามารถในการยืดหยุ่นและการปรับตัว ความคิดสร้างสรรค์ การคิดเชิงนวัตกรรม ที่นอกจากนี้ยังมีทักษะที่สำคัญแห่งโลกอนาคตอื่นๆ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจในเชิงลึก ความฉลาดในการเข้าสังคม ความคิดแปลกใหม่และการประยุกต์ใช้ การทำงานกับคนต่างวัฒนธรรมที่หลากหลายได้ ความคิดเชิงประมวลผลหรือเชิงระบบ ความเข้าใจและตามทันโลกยุคสื่อดิจิทัล ความสามารถในการคิดออกแบบสร้างสรรค์งาน การจัดการบริหารการรับรู้ ความสามารถในการทำงานร่วมกับผู้อื่น” ดร.กาญจนา กล่าวสรุป
แชร์ผลสำรวจทีดีอาร์ไอ ใช้ Big Data สำรวจตลาดแรงงานล่าสุด ทักษะ Soft Skill มาแรงเป็นที่ต้องการของทุกอาชีพ และล่าสุดทีมวิจัยได้เปิดเผยผลการสำรวจจาก “โครงการวิเคราะห์การประกาศหางานออนไลน์” ของทีดีอาร์ไอ ได้พัฒนาระบบติดตามการจ้างงานในประเทศไทย โดยใช้ Big Data และการวิเคราะห์ด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ได้พัฒนาต่อยอดจากโครงการการจัดทำฐานข้อมูลความต้องการทักษะแรงงานด้วย Big Data เพื่อส่งเสริมการปฏิรูปการศึกษา ที่สนับสนุนโดยกองทุนพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ เมื่อปี 2561
โครงการนี้มีจุดประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความต้องการแรงงานและทักษะต่างๆ ที่นายจ้างต้องการ ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วตามสภาวะทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี โดยใช้ Big Data จากประกาศรับสมัครงานซึ่งมีความละเอียดสูงและทันสมัย โดยผลการวิเคราะห์นี้เป็นประโยชน์ต่อผู้ที่กำลังจะเข้าสู่ตลาดแรงงาน ตลอดจนมหาวิทยาลัย สถาบันอาชีวะศึกษาและสถาบันฝึกอบรมต่างๆ ที่ผลิตบุคลากรป้อนตลาดแรงงาน ความพิเศษของการวิเคราะห์ประกาศหางานครั้งนี้ นับเป็นครั้งแรกที่ทีมวิจัยได้ใช้ประกาศหางาน โดยอ้างอิงข้อมูลทักษะจากฐานข้อมูล Lightcast ที่ได้ทำการจัดเก็บข้อมูลประกาศรับสมัครงานจากทั่วโลก ก่อนที่จะนำมาสกัดทักษะต่างๆ และได้จัดหมวดหมู่ทักษะออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ 1. กลุ่มทักษะที่พบได้ทั่วไป (common skill) เป็นกลุ่มทักษะที่พบในทุกกลุ่มอาชีพ โดยในทุกตำแหน่งงานและสาขาธุรกิจ ซึ่งส่วนใหญ่เป็น Soft Skill พบว่าทักษะการประสานงานเป็นที่ต้องการมากที่สุด 354,758 ตำแหน่งงาน (27.31%) ตามมาด้วย ทักษะการขาย พบใน 324,272 ตำแหน่งงาน (24.96%) ทักษะการวางแผนงาน 283,399 ตำแหน่งงาน (21.81%) และ การสื่อสาร 180,920 ตำแหน่งงาน (13.93%) 2. กลุ่มทักษะเฉพาะ (specialized skill) เป็นกลุ่มทักษะที่พบในเฉพาะกลุ่มอาชีพ และ โดยทักษะการบำรุงรักษา (maintenance) มากที่สุด 193,137 ตำแหน่งงาน (14.87%) การควบคุมเครื่องมือและเครื่องจักร 153,405 ตำแหน่งงาน (11.81%) ทักษะด้านบัญชี 134,062 ตำแหน่งงาน (10.32%) ทักษะจัดซื้อจัดจ้าง 70,266 ตำแหน่งงาน (5.41%) ทักษะด้านการติดตั้ง 58,820 ตำแหน่งงาน (4.53%) 3. ใบประกาศนียบัตร (certification) เป็นกลุ่มทักษะที่ต้องมีการทดสอบเพื่อได้บัตรประกาศนียบัตร เช่น TOEIC โดยมีความต้องการผลสอบ TOEIC มากที่สุด 10,413 ตำแหน่งงาน (0.80%) ตามด้วยใบรับรองวิชาชีพเภสัชกรรมตามมาตรฐาน GMP (Pharmaceutical GMP Professional Certification) 7,410 ตำแหน่งงาน (0.57%) และ วุฒิบัตรผู้ตรวจสอบภายใน (Certified Internal Auditor) 3,336 ตำแหน่งงาน (0.26%) อ้างถึง : · บทความเรื่อง “ทักษะมนุษย์-แรงงานที่จำเป็นสำหรับประเทศไทยในโลกหลังโควิด-19” จากเว็บไซต์ สอวช. · บทความเรื่อง “ทีดีอาร์ไอใช้ Big Data สำรวจตลาดแรงงาน ทักษะ “Soft Skill” มาแรงเป็นที่ต้องการของทุกอาชีพ” จากเว็บไซต์ทีดีอาร์ไอ ที่มา ; SALIKA
สรุปสาระสำคัญ
บทความนี้กล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคหลังโควิด-19 ซึ่งได้รับอิทธิพลจากปัจจัยสำคัญ ได้แก่ เทคโนโลยีพลิกผัน (Disruptive technology) โครงสร้างประชากรสูงวัย และรูปแบบชีวิตแบบหลายช่วง ส่งผลให้แนวโน้ม “Future of Work” เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการนำระบบดิจิทัล หุ่นยนต์ และระบบอัตโนมัติเข้ามาใช้มากขึ้น รวมถึงการทำงานทางไกลและการเติบโตของ E-commerce
แม้บางอาชีพจะถูกแทนที่ แต่ก็เกิดอาชีพใหม่จำนวนมาก โดยเฉพาะสายเทคโนโลยี เช่น Data Scientist, AI Specialist และ Digital Marketing ขณะเดียวกัน ตลาดแรงงานต้องการกำลังคนทักษะสูงเพิ่มขึ้น โดยเน้นทักษะข้ามศาสตร์และการปรับตัว
สาระสำคัญคือ “Soft Skill” กลายเป็นทักษะหลักที่ทุกอาชีพต้องมี เช่น การสื่อสาร การทำงานร่วมกัน การคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา และความยืดหยุ่น ควบคู่กับทักษะดิจิทัล ทั้งนี้ ข้อมูลจาก Big Data ชี้ว่า Soft Skill เช่น การประสานงาน การวางแผน และการสื่อสาร เป็นที่ต้องการสูงสุดในทุกอาชีพ
ดังนั้น การพัฒนากำลังคนในอนาคตต้องเน้นทั้ง Hard Skill และ Soft Skill เพื่อให้สามารถปรับตัวและแข่งขันได้ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ข้อสอบ
ข้อ 1
ปัจจัยใด “ไม่ใช่” สาเหตุหลักที่ทำให้เกิด Future of Work
ก. เทคโนโลยีพลิกผัน
ข. โครงสร้างประชากรสูงวัย
ค. การแพร่ระบาดโควิด-19
ง. การเพิ่มขึ้นของทรัพยากรธรรมชาติ
เฉลย: ง
เหตุผล: บทความไม่ได้กล่าวถึงทรัพยากรธรรมชาติเป็นปัจจัยหลัก
ข้อ 2
ลักษณะเด่นของงานในอนาคตคือข้อใด
ก. ใช้แรงงานคนเป็นหลัก
ข. เน้นทักษะด้านเดียว
ค. ผสมผสานเทคโนโลยีกับทักษะมนุษย์
ง. ลดการใช้ดิจิทัล
เฉลย: ค
เหตุผล: งานอนาคตเน้นการผสมผสาน Digital + Human Skill
ข้อ 3
ข้อใดเป็น Soft Skill ที่มีความต้องการสูงสุด
ก. การเขียนโปรแกรม
ข. การประสานงาน
ค. การใช้เครื่องจักร
ง. การบัญชี
เฉลย: ข
เหตุผล: จาก Big Data พบว่าการประสานงานสูงสุด
ข้อ 4
แนวโน้มการทำงานหลังโควิดคือข้อใด
ก. ทำงานเฉพาะในสำนักงาน
ข. ลดการใช้เทคโนโลยี
ค. ทำงานทางไกลเพิ่มขึ้น
ง. ยกเลิก E-commerce
เฉลย: ค
เหตุผล: Work from Home และ Digital เพิ่มขึ้น
ข้อ 5
ข้อใดสะท้อน “การเตรียมแรงงานที่เหมาะสม”
ก. เน้นทักษะเฉพาะอย่างเดียว
ข. พัฒนาทักษะหลากหลายและยืดหยุ่น
ค. ใช้ประสบการณ์แทนการเรียนรู้
ง. หลีกเลี่ยงเทคโนโลยี
เฉลย: ข
เหตุผล: ต้องมี adaptability และ multi-skill
ข้อ 6
ข้อใดเป็น “specialized skill”
ก. การสื่อสาร
ข. การวางแผน
ค. การควบคุมเครื่องจักร
ง. การทำงานเป็นทีม
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นทักษะเฉพาะอาชีพ
ข้อ 7
ข้อมูลจาก WEF สะท้อนข้อใด
ก. งานลดลงทั้งหมด
ข. งานใหม่มากกว่างานที่หายไป
ค. ไม่มีการเปลี่ยนแปลง
ง. คนไม่ต้องพัฒนาทักษะ
เฉลย: ข
เหตุผล: งานใหม่ 97 ล้าน มากกว่างานที่หาย 85 ล้าน
ข้อ 8
ข้อใดเป็นบทบาทของ Big Data ในบทความ
ก. ใช้แทนแรงงาน
ข. วิเคราะห์ความต้องการทักษะ
ค. ลดจำนวนงาน
ง. ใช้เฉพาะด้านบัญชี
เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้วิเคราะห์ตลาดแรงงาน
ข้อ 9
ทักษะใดช่วยทำงานร่วมกับ AI ได้ดีที่สุด
ก. การท่องจำ
ข. การคิดวิเคราะห์และแก้ปัญหา
ค. การทำงานซ้ำๆ
ง. การใช้แรงงาน
เฉลย: ข
เหตุผล: AI แทนงานซ้ำ แต่ไม่แทนการคิด
ข้อ 10
ผู้บริหารสถานศึกษาควรนำแนวคิดนี้ไปใช้ข้อใด
ก. ลดการใช้เทคโนโลยี
ข. เน้นท่องจำ
ค. พัฒนาผู้เรียนทั้ง Hard และ Soft Skill
ง. สอนเฉพาะวิชาการ
เฉลย: ค
เหตุผล: สอดคล้อง Future of Work และการพัฒนาคน