สร้างนิเวศการเรียนรู้ สู่การพัฒนาผู้เรียน Lifelong Learner
การเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพในปัจจุบัน คือ การสร้างผู้เรียนให้เป็น Lifelong Learner คือ เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต ซึ่งเป็นเป้าหมายปลายทางของการศึกษาที่สำคัญที่สุด สิ่งที่จะสร้างผู้เรียนให้เป็นผู้รักในการเรียนรู้ได้ คือการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อก่อให้เกิดสังคมแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต สร้างนักเรียนให้พร้อมรับมือโลกแห่งการเปลี่ยนแปลง
สร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ได้อย่างไร?
ระบบนิเวศจะเกิดขึ้นได้ต้องเริ่มจาก 3 ขั้นตอนหลักที่จะทำให้เรามีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต ได้แก่
- Learn: การเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ
- Unlearn: การไม่ยึดติดกับสิ่งที่เคยเรียนรู้มาก่อน
- Relearn: การเรียนรู้ในสิ่งที่เคยเรียนรู้มาแล้วด้วยมุมมองใหม่ ๆ
การสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้โดยนำแนวคิดการเรียนรู้ตลอดชีวิตมาใช้ในแต่ละองค์ประกอบได้ดังนี้
1. People (คน) นักเรียนต้องค้นหาแนวทางการเรียนรู้ที่เหมาะกับตนเอง คุณครูสามารถช่วยเหลือนักเรียนได้ โดยการทำแบบประเมินตนเอง ระบุความต้องการการเรียนรู้ และช่วยเหลือในการสรรหาทรัพยากรการเรียนรู้ที่เกี่ยวข้อง เช่น วิทยากรในการให้คำแนะนำ อุปกรณ์ช่วยเหลือนักเรียนได้ฝึกปฏิบัติ สุดท้ายคือการประเมิน และวัดผลการเรียนรู้ของนักเรียน โดยอาจให้นักเรียนเป็นผู้ประเมินตนเองผ่านความช่วยเหลือของครูก็ได้
2. Content (เนื้อหา) เนื้อหาในระบบนิเวศการเรียนรู้นั้นมีตั้งแต่การเรียนรู้เนื้อหาสำคัญจำเป็นที่นักเรียนต้องเรียนรู้ในโรงเรียน แต่สิ่งสำคัญที่จะสร้างผู้เรียนให้เป็น Lifelong Learner ได้คือการเรียนรู้นอกห้องเรียนตามความสนใจที่ไม่จำกัดรูปแบบการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้จากสื่อดูวิดีโอ อ่านบทความ หรือฟังพอดคาสต์ โดยให้นักเรียนระบุเป้าหมายสิ่งที่ต้องการเรียนรู้ให้ชัดเจน
3. Technology (เทคโนโลยี) ในที่นี้หมายถึงแพลตฟอร์มในการเรียนรู้รูปแบบต่าง ๆ เช่น ระบบสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ (Learning Experience Platform;LXP) คือ การสร้างการเรียนรู้เฉพาะบุคคล ผ่านระบบ Cloud ที่สนับสนุนให้นักเรียนพัฒนาทักษะของตนนอกเหนือไปจากการเรียนในวิชาบังคับ ซึ่งแพลตฟอร์มนี้จะอนุญาตให้ผู้เรียนจัดการเนื้อหาและสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ และยังมีช่องทางการให้คำแนะนำส่วนตัวด้วย ทั้งหมดนี้ผู้เรียนสามารถกำหนดและติดตามเนื้อหาได้เอง ตัวอย่างเช่น LinkedIn Learning แนวคิดของแพลตฟอร์มนี้พัฒนามาจากระบบที่เราใช้ในปัจจุบัน คือ ระบบการจัดการเรียนรู้ (Learning Management System; LMS) ที่อยู่ในรูประบบปิดที่อนุญาตให้ผู้เรียนที่ได้รับสิทธิ์เท่านั้นถึงจะเข้าเรียนได้
4. Data (ข้อมูล) ข้อมูลมีความสำคัญต่อการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ ข้อมูลที่สำคัญคือข้อมูลความต้องการในการเรียนรู้ของนักเรียนไม่ว่าจะเป็นต้องการเรียนรู้เรื่องใด เนื้อหาอะไร ถนัดในการเรียนรู้แพลตฟอร์มไหน หรือคุณครูอาจวิเคราะห์จากพฤติกรรมการเรียนรู้ของผู้เรียนบนแพลตฟอร์มที่สร้างขึ้น เช่น จำนวนครั้งการเข้าใช้ระบบ จำนวนหัวข้อที่เลือกศึกษา ฯลฯ เมื่อคุณครูมีข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้เห็นภาพกว้างและภาพเชิงลึกของการเรียนรู้ของนักเรียนแต่ละคนที่ชัดขึ้น นำมาสู่การพัฒนาและออกแบบการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับนักเรียนในที่สุด
5. Governance (การกำกับดูแล) การกำกับดูแล คือ การร่วมกันปรับปรุงองค์ประกอบต่างๆ ของระบบนิเวศการเรียนรู้ โดยคุณครูและนักเรียนต้องหมั่นให้ผลป้อนกลับ (Feedback) เกี่ยวกับประเด็นต่าง ๆ ทั้งเรื่อง คน เนื้อหา เทคโนโลยี และข้อมูล ใน 4 ข้อข้างต้น เช่น นักเรียนมีปัญหาในเรื่องขาดอุปกรณ์ในการเรียนรู้ ยังไม่มีเนื้อหาการเรียนรู้ที่สนใจ เทคโนโลยีมีปัญหาในการเลือกแพลตฟอร์มในการเรียนรู้ นอกห้องเรียนมากมายให้นักเรียนได้เรียนรู้ มีทั้งแบบมีค่าใช้จ่ายและใช้ได้ฟรี คอร์สระยะสั้นและคอร์สระยะยาว คุณครูสามารถให้คำแนะนำในการเลือกแพลตฟอร์มที่เหมาะสมให้กับนักเรียน และกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียนวิเคราะห์ออกมาแล้วว่ายังไม่บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ ในส่วนนี้คุณครูสามารถให้ความช่วยเหลือ แก้ไข และปรับปรุงตามความเหมาะสม
นอกจากองค์ประกอบทั้ง 5 ประการที่กล่าวถึงไปแล้ว ส่วนสำคัญที่ขาดไม่ได้คือคุณครูจะต้องเป็น Lifelong Learner ด้วย คือเป็นคนที่พร้อมและรักที่จะเรียนรู้ เมื่อคุณครูเข้าใจองค์ประกอบของการเป็น Lifelong Learner รู้จักการกำกับการเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง เชื่อว่าคุณครูจะสามารถสร้างและออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ดีให้แก่นักเรียนจนสามารถเป็น ผู้รักการเรียนรู้ตลอดชีวิตได้
แหล่งอ้างอิง
ภานุวัฒน์ สัจจะวิริยะกุล. (2564, 15 พฤศจิกายน). ปรับนิด สะกิดหน่อย เสริมสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning). Nudge Thailand.
https://www.eef.or.th/article-lifelong-learning-151121/
Brightside People Team. (2563, 7 กรกฎาคม). อะไรคือ Learning Experience Platform? แล้วจะมาแทน LMS ได้จริงหรือ??. Brightside.
https://www.brightsidepeople.com/อะไรคือ-learning-experience-platform-แล้วจะมาแทน-lms/
Sprout Labs. (n.d.). A learning ecosystem model.
http://www.sproutlabs.com.au/blog/a-learning-ecosystem-model
Theodotou, M. (2020, December 14). Learning ecosystem: Why you need one, how to build it. Association for Talent Development.
https://www.td.org/insights/learning-ecosystem-why-you-need-one-now-and-how-to-build-it
ที่มา ; EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
การเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพในปัจจุบันมุ่งสร้างผู้เรียนให้เป็น Lifelong Learner หรือผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญของการศึกษา โดยต้องสร้าง “ระบบนิเวศการเรียนรู้” เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนสามารถปรับตัวต่อโลกที่เปลี่ยนแปลงได้ กระบวนการสำคัญประกอบด้วย 3 ขั้นตอน ได้แก่ Learn (เรียนรู้สิ่งใหม่) Unlearn (ละทิ้งความรู้เดิมที่ไม่เหมาะสม) และ Relearn (เรียนรู้ใหม่ด้วยมุมมองที่เปลี่ยนไป)
ระบบนิเวศการเรียนรู้ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบหลัก คือ
- People ส่งเสริมผู้เรียนให้รู้จักตนเอง วางแผน และประเมินการเรียนรู้
- Content ครอบคลุมทั้งในและนอกห้องเรียน เน้นความสนใจของผู้เรียน
- Technology ใช้แพลตฟอร์ม เช่น LXP สนับสนุนการเรียนรู้เฉพาะบุคคล
- Data วิเคราะห์ข้อมูลพฤติกรรมและความต้องการ เพื่อออกแบบการเรียนรู้
- Governance การกำกับดูแลและให้ข้อมูลย้อนกลับเพื่อปรับปรุงระบบ
นอกจากนี้ ครูต้องเป็น Lifelong Learner เช่นกัน เพื่อสามารถออกแบบและพัฒนาระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เหมาะสม ส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างยั่งยืน
ข้อสอบ
ข้อ 1 แนวคิด Lifelong Learner เน้นสิ่งใดมากที่สุด
ก. การท่องจำเนื้อหา
ข. การสอบผ่านตามหลักสูตร
ค. การเรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต
ง. การแข่งขันทางวิชาการ
เฉลย: ค เหตุผล: เน้นการเรียนรู้ต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
ข้อ 2 ขั้นตอน Unlearn หมายถึงข้อใด
ก. เรียนรู้เนื้อหาใหม่
ข. ละทิ้งความรู้เดิมที่ไม่เหมาะสม
ค. ทบทวนบทเรียน
ง. ประเมินผล
เฉลย: ข เหตุผล: คือการไม่ยึดติดความรู้เดิม
ข้อ 3 หากครูให้นักเรียนประเมินตนเอง จัดอยู่ในองค์ประกอบใด
ก. Content
ข. Technology
ค. People
ง. Data
เฉลย: ค เหตุผล: เกี่ยวกับผู้เรียนและการพัฒนาตน
ข้อ 4 การใช้ LXP มีจุดเด่นสำคัญคืออะไร
ก. จำกัดผู้เรียน
ข. เรียนเฉพาะในห้อง
ค. เน้นการเรียนรู้เฉพาะบุคคล
ง. ใช้แทนครู
เฉลย: ค เหตุผล: ปรับเนื้อหาให้เหมาะรายบุคคล
ข้อ 5 ครูนำข้อมูลการเข้าเรียนมาวิเคราะห์เพื่อพัฒนาแผนสอน คือข้อใด
ก. Governance
ข. Data
ค. Content
ง. People
เฉลย: ข เหตุผล: ใช้ข้อมูลเพื่อออกแบบการเรียนรู้
ข้อ 6 การเปิดโอกาสให้เรียนรู้นอกห้องเรียนสอดคล้องกับข้อใด
ก. Content
ข. Governance
ค. Data
ง. Technology
เฉลย: ก เหตุผล: เนื้อหาครอบคลุมทั้งใน-นอกห้องเรียน
ข้อ 7 หากนักเรียนขาดอุปกรณ์ ครูควรดำเนินการตามองค์ประกอบใด
ก. Data
ข. Governance
ค. Content
ง. Learn
เฉลย: ข เหตุผล: เป็นการแก้ปัญหาและปรับปรุงระบบ
ข้อ 8 ข้อใดแสดงถึง Relearn ได้ชัดเจน
ก. อ่านซ้ำเหมือนเดิม
ข. จำคำตอบ
ค. เรียนใหม่ด้วยมุมมองต่างจากเดิม
ง. ทำแบบฝึกหัด
เฉลย: ค เหตุผล: คือการเรียนรู้ใหม่ด้วยมุมมองใหม่
ข้อ 9 ครูที่เป็น Lifelong Learner จะส่งผลอย่างไร
ก. ลดบทบาทผู้เรียน
ข. สอนตามตำราเท่านั้น
ค. พัฒนาระบบการเรียนรู้ได้ดีขึ้น
ง. ใช้เทคโนโลยีแทนครู
เฉลย: ค เหตุผล: ครูเป็นแบบอย่างและออกแบบการเรียนรู้ได้
ข้อ 10 การสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพที่สุดควรเน้นอะไร
ก. เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว
ข. เนื้อหาในหลักสูตร
ค. การบูรณาการทุกองค์ประกอบร่วมกัน
ง. การสอบวัดผล
เฉลย: ค เหตุผล: ต้องใช้ทั้ง People, Content, Technology, Data, Governance ร่วมกัน