M512_ทุนเสมอภาค’ตัวแปรหนุน ลดปัญหาขาดเรียน‘เด็กยากจน’

ก่อนหน้านี้ “ทีมงาน นสพ.แนวหน้า” ได้นำเสนอสรุปการบรรยายหัวข้อ “ผลกระทบของเงินอุดหนุนเด็กยากจนพิเศษต่อผลลัพธ์ทางสุขภาพ” โดยผู้บรรยายคือ รศ.ดร.ภัททา เกิดเรือง อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (‘เงินอุดหนุนเด็กยากจนพิเศษ’ ผลกระทบต่อผลลัพธ์ทางสุขภาพ : หน้า 17 ฉบับวันจันทร์ที่ 26 ก.พ. 2567 หน้าเว็บไซต์หมวดในประเทศ-การศึกษา-ศิลปวัฒนธรรม)ไปแล้ว ส่วนฉบับนี้จะเรียกว่าเป็นตอนที่ 2 ก็ได้ โดยคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ยังคงเป็นเจ้าภาพจัดบรรยายเช่นเดิม

ผศ.ดร.วรรณวิภางค์ มานะโชติพงษ์ อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ บรรยายเรื่อง “ผลกระทบของทุนเสมอภาคต่อการมาเรียนและการเรียนต่อ” โดยทุนเสมอภาคนั้นเป็นเงินสนับสนุนโดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) บนความคาดหวังว่าเมื่อเด็กซึ่งอยู่ในครัวเรือนยากจน-เปราะบาง-ด้อยโอกาส ได้รับเงินสนับสนุนไปแล้ว จะสามารถมาเรียนหนังสือจนจบในระดับการศึกษาต่างๆ ได้ โดยไม่ต้องออกจากระบบการศึกษากลางคัน ซึ่งเด็กที่เข้าข่ายต้องได้รับความช่วยเหลือจาก กสศ. จะมีลักษณะดังนี้

1.อยู่ในครัวเรือนที่มีรายได้ไม่เกิน 3,000 บาท/คน/เดือน ซึ่งถือเป็นครัวเรือนยากจน กับ 

2.สภาพความเป็นอยู่ในครัวเรือนที่เข้าข่ายยากลำบากต้องได้รับความช่วยเหลือ เช่น เป็นพ่อหรือแม่เลี้ยงเดี่ยวหรือมีสมาชิกในครอบครัวเป็นผู้มีภาระพึ่งพิง (ผู้พิการ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดบ้าน-ติดเตียง) สภาพที่อยู่อาศัยไม่เอื้ออำนวยต่อการมีคุณภาพชีวิตที่ดี (โดยครูลงพื้นที่เยี่ยมบ้านและถ่ายรูปบ้านของนักเรียน) การเข้าถึงแหล่งน้ำดื่ม การมีไฟฟ้าใช้ เครื่องใช้จำเป็นต่างๆ ในครัวเรือน เป็นต้น เมื่อได้ข้อมูลแล้วจะนำมาจัดเป็น 3 กลุ่ม คือกลุ่มยากจนพิเศษ กลุ่มยากจน และกลุ่มใกล้ยากจน 

สำหรับเด็กที่ผ่านการคัดกรองว่าสมควรได้รับทุนเสมอภาค จะได้รับเงิน 3,000 บาทต่อปี ซึ่งนับตั้งแต่ปี 2561-2565 กสศ. ได้สนับสนุนนักเรียนกลุ่มนี้ไปแล้ว 2,217,517 คน ในสถานศึกษา 31,175 แห่ง จึงเป็นที่มาของการวิจัยครั้งนี้ กับ 2 คำถามที่ว่า “เงินสนับสนุน 3,000 บาท/คน/ปี จาก กสศ. ช่วยเพิ่มอัตราการมาเรียนของนักเรียนได้หรือไม่?” และ “เงินสนับสนุนจาก กสศ. ช่วยเพิ่มอัตราการมาเรียนของนักเรียนที่มีอัตราการมาเรียนต่ำได้หรือไม่?”

งานวิจัยใช้กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนระดับ ป.1-ม.3 ทั่วประเทศที่เคยสมัครขอรับความช่วยเหลือจาก กสศ. ช่วงปีการศึกษา 2563-2565 ทั้งกลุ่มที่ผ่านและไม่ผ่านการคัดกรอง (ได้รับและไม่ได้รับทุน) โดยจะนำทั้ง 2 กลุ่มมาเปรียบเทียบกัน ดูตัวชี้วัดจากวันมาเรียนของนักเรียน ใน 5 ภาคเรียน (1/2563-1/2565) และข้อมูลอื่นๆ ในครัวเรือนของนักเรียน ซึ่งข้อมูลที่นำมาใช้จะมาจากแบบประเมิน นร.01 ที่จัดทำโดย กสศ.

ทั้งนี้ “สถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 เป็นข้อจำกัดสำคัญในการนำข้อมูลมาใช้” เนื่องด้วยการเรียนการสอนต้องทำผ่านระบบออนไลน์ จึงเป็นเรื่องยากมากที่ครูจะ “เช็คชื่อ” ใครมาหรือไม่มาเรียนท้ายที่สุดจึงจำเป็นต้องตัดโรงเรียนที่ลงรายงานว่ามีอัตราการมาเรียน 100% แม้เพียงภาคการศึกษาเดียวจาก 5 ภาคการศึกษาออกไป เพื่อให้ข้อมูลใกล้เคียงความเป็นจริงมากที่สุด ทำให้จากจำนวนโรงเรียนทั้งหมด 27,772 แห่ง มีการดึงข้อมูลมาใช้ศึกษาเพียง 7,283 แห่งเท่านั้น เพราะเป็นกลุ่มโรงเรียนที่่ไม่มีภาคการศึกษาใดเลยที่มีอัตราการมาเรียนครบ 100%

และด้วยความที่ช่วงภาคเรียนที่ 1/2563-2/2564 ซึ่งเน้นการเรียนการสอนแบบออนไลน์ การเช็คชื่อว่าใครมาหรือไม่มาเรียนอาจไม่สะท้อนความจริงอีก สรุปแล้วจึงเลือกใช้เฉพาะข้อมูลภาคเรียนที่ 1/2565 ซึ่งเป็นภาคเรียนเดียวที่มีการเรียนการสอนในโรงเรียน (On Site) อย่างเต็มรูปแบบ อีกทั้งการเลือกศึกษาการเรียนการสอนแบบ On Site ยังสอดคล้องกับแนวโน้มการเรียนการสอนหลังจากนั้นเมื่อสถานการณ์โรคระบาดคลี่คลายลง

“ข้อค้นพบของการวิเคราะห์ตัวแปรต่างๆ” มีดังนี้ 

1.การได้รับทุนจะเพิ่มวันมาเรียน 1.225 วันโดยเฉลี่ยต่อ 100 วัน แต่เมื่อดูตามเพศ พบว่ามีผลต่อเพศชายมากกว่า ที่เพิ่มได้ 1.657 วัน ส่วนเพศหญิงเพิ่มได้ 0.742 วัน 

2.ด้วยความที่กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่แม้จะเป็นนักเรียนยากจนแต่ก็มีอัตราการมาเรียนสูงอยู่แล้ว (เฉลี่ยราวร้อยละ 97 ของวันที่มีการเรียนการสอน) เงินทุนจึงเพิ่มการมาเรียนได้ไม่มากนัก (เฉลี่ย 1 วันโดยประมาณ) แต่จะมีผลมากกับนักเรียนที่มีอัตราการมาเรียนต่ำ (น้อยกว่าร้อยละ 85 ของวันที่มีการเรียนการสอน) โดยเฉลี่ยเพิ่มร้อยละ 13.53 เช่น หากเดิมมีอัตราการมาเรียนร้อยละ 50 ก็จะเพิ่มเป็นร้อยละ 63.53

3.ยิ่งยากจนมากยิ่งมีอัตราการมาเรียนน้อย โดยกลุ่มที่อัตราการมาเรียนน้อยกว่าร้อยละ 85 ดัชนีความยากจนอยู่ที่ -0.491 ขณะที่ค่าเฉลี่ยของกลุ่มตัวอย่างในภาพรวมอยู่ที่ -0.0241 

4.เพศชายมีแนวโน้มมีอัตราการมาเรียนต่ำกว่าเพศหญิง ซึ่งอธิบายได้ว่าอาจมีสิ่งอื่นให้ต้องไปทำมากกว่า

5.ระดับการศึกษาของผู้ปกครองมีผลต่อการมาเรียนของบุตรหลาน ยิ่งผู้ปกครองมีการศึกษาสูงก็จะยิ่งสนับสนุนให้บุตรหลานมาเรียนอย่างสม่ำเสมอ 

6.เด็กที่มีอัตราการขาดเรียนสูงอยู่เดิม ยิ่งเรียนสูงขึ้นก็พบการขาดเรียนที่เพิ่มสูงขึ้นด้วย โดยพบการขาดเรียนเพิ่มขึ้นอย่างมากในชั้น ม.2-ม.3

7.นักเรียนที่มีอัตราการมาเรียนไม่ถึงร้อยละ 85 มีไม่มาก (ประมาณร้อยละ 2.5) แต่มีการกระจายตัวมาก ตั้งแต่ร้อยละ 10 ของกลุ่มนี้ มีอัตราการมาเรียนร้อยละ 12.5 หรือน้อยกว่า หรือร้อยละ 25 มีอัตราการมาเรียนร้อยละ 21.1 เป็นต้น โดยมากที่สุดคืออัตราการมาเรียนอยู่ที่ร้อยละ 83.8 (จำนวนในกลุ่มตัวอย่างคือประมาณ 3.6 พันคน และหากคำนวณกับนักเรียนจริงในประเทศจะอยู่ที่ประมาณหลักหมื่นคน) ส่วนค่าเฉลี่ยอัตราการมาเรียนของเด็กกลุ่มนี้คือร้อยละ 55.83 โดยเด็กกลุ่มนี้จะมีปัญหาทั้งการเรียนไม่ทันเพื่อน หรือมีปัญหาทางบ้าน

โดยสรุปแล้ว “เงินทุนสนับสนุนของ กสศ. ไม่ได้ช่วยเพิ่มอัตราการมาเรียนของนักเรียนส่วนใหญ่ เพราะเดิมโดยเฉลี่ยอัตราการมาเรียนก็สูงอยู่แล้ว (เฉลี่ยราวร้อยละ 97 ของวันที่มีการเรียนการสอน) แต่จะช่วยเพิ่มสำหรับนักเรียนในกลุ่มที่มีอัตราการมาเรียนต่ำ (น้อยกว่าร้อยละ 85ของวันที่มีการเรียนการสอน)” เช่นในกลุ่มที่อัตราการมาเรียนร้อยละ 12.5จะเพิ่มได้อีกร้อยละ 5.2 , อัตราการมาเรียนร้อยละ 21.1 เพิ่มได้อีกร้อยละ 14.4 และอัตราการมาเรียนร้อยละ 69.8 เพิ่มได้อีกร้อยละ 13.6

“กลุ่มนักเรียนที่มีอัตราการมาเรียนต่ำ ซึ่งจำนวนเด็กในกลุ่มนี้มีไม่ถึงร้อยละ 3 ของนักเรียนทั้งหมด ก็คือมีเพียงหลักหมื่น ดังนั้น การช่วยเด็กกลุ่มนี้จะช่วยเขาได้มาก แล้วการเพิ่มเงิน นัยของผลอาจจะส่งผลไปถึงว่าสำหรับเด็กกลุ่มนี้ถ้าเราเพิ่มเงินให้เขาอีก เกินกว่า3,000 บาทต่อปี เป็นเช่น 6,000 บาทต่อปีอะไรอย่างนี้ มันจะเพิ่มให้เขามาเรียนได้เพิ่มกว่านั้นอีกไหม? ก็คือเข้ามาถึงแบบใกล้ๆ เพื่อนๆ เลยไหม?

จากเดิมที่เขามาร้อยละ 21.1 เพิ่มมาร้อยละ 14.4 มันก็ยังเป็น 30 กว่าเปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าเกิดเราอยากให้เขามาเกือบทุกวันเหมือนเพื่อนๆ เราให้เขาปีละมากขึ้น มันจะเป็นไปได้ไหม? อันนี้มันก็จะเป็นในส่วนหนึ่งที่นโยบายสามารถจะเจาะกลุ่มได้แล้วช่วยแก้ปัญหาของเด็กที่มีปัญหาจริงๆ” ผศ.ดร.วรรณวิภางค์ กล่าว

ที่มา ; แนวหน้า วันจันทร์ ที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2567  

สรุปสาระสำคัญ 

คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดย ผศ.ดร.วรรณวิภางค์ มานะโชติพงษ์ ศึกษา “ผลกระทบของทุนเสมอภาคต่อการมาเรียนและการเรียนต่อ” ซึ่งเป็นทุนจาก กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) มอบให้นักเรียนยากจนหรือด้อยโอกาส ปีละ 3,000 บาท เพื่อป้องกันการหลุดจากระบบการศึกษา งานวิจัยใช้ข้อมูลนักเรียน ป.1–ม.3 ทั่วประเทศ ที่ผ่านและไม่ผ่านการคัดกรองในช่วงปี 2563–2565 โดยวิเคราะห์ข้อมูลจริงจาก 7,283 โรงเรียน ในภาคเรียน 1/2565 ซึ่งสอนแบบ On Site พบว่า การได้รับทุนช่วยเพิ่มวันมาเรียนเฉลี่ย 1.225 วันต่อ 100 วัน โดยเพศชายได้รับผลมากกว่า และมีผลชัดเจนในกลุ่มนักเรียนที่มาเรียนน้อยกว่า 85% ของวันเรียน เด็กยิ่งยากจน ยิ่งมีแนวโน้มขาดเรียนมาก โดยเฉพาะระดับ ม.2–ม.3 นอกจากนี้ การศึกษาของผู้ปกครองสัมพันธ์กับอัตราการมาเรียน งานวิจัยชี้ว่า ทุน 3,000 บาทต่อปีมีผลจำกัดต่อภาพรวม แต่ช่วยได้มากกับกลุ่มที่ขาดเรียนสูง และหากเพิ่มวงเงินอาจทำให้มาเรียนใกล้เคียงเพื่อนมากขึ้น 

ข้อสอบ 

1. จุดมุ่งหมายหลักของ “ทุนเสมอภาค” ตามแนวคิดของ กสศ. คือข้อใด
ก. เพิ่มคุณภาพการสอนของครูในโรงเรียนยากจน
ข. ป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษาของเด็กยากจน
ค. สร้างแรงจูงใจให้ผู้ปกครองส่งบุตรหลานเข้าโรงเรียนเอกชน
ง. เพิ่มรายได้ครอบครัวให้ถึงเกณฑ์ขั้นต่ำของประเทศ

2. เหตุผลที่เลือกใช้ข้อมูลภาคเรียนที่ 1/2565 ในการวิเคราะห์คือข้อใด

ก. เป็นภาคเรียนที่มีงบประมาณสูงสุดของโครงการ
ข. เป็นช่วงที่มีการเรียนการสอนแบบ On Site เต็มรูปแบบ
ค. เป็นภาคเรียนที่มีนักเรียนได้รับทุนมากที่สุด
ง. เพื่อเปรียบเทียบกับผลสัมฤทธิ์หลังได้รับทุนครบ 3 ปี

3. จากผลการวิจัย ข้อใดสะท้อน “ประสิทธิผลของทุนเสมอภาค” ได้ชัดเจนที่สุด

ก. เด็กที่ได้รับทุนมีผลการเรียนสูงกว่าเดิมทุกระดับชั้น
ข. การได้รับทุนเพิ่มวันมาเรียนเฉลี่ย 1.225 วันต่อ 100 วัน
ค. เด็กที่ไม่ได้รับทุนมีอัตราการมาเรียนลดลงมาก
ง. ทุนมีผลต่อเพศหญิงมากกว่าเพศชาย

4. จากข้อค้นพบ “กลุ่มใดควรได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติมมากที่สุด” หากผู้บริหารจะวางนโยบายเชิงเป้าหมาย

ก. นักเรียนทั่วไปที่มีอัตราการมาเรียนเกิน 95%
ข. นักเรียนยากจนระดับปานกลาง
ค. นักเรียนที่มีอัตราการมาเรียนน้อยกว่า 85%
ง. นักเรียนหญิงระดับมัธยมต้น

5. หากผู้บริหารต้องการเพิ่มประสิทธิผลของนโยบาย กสศ. จากข้อค้นพบของงานวิจัย ควรดำเนินการใด

ก. เพิ่มวงเงินทุนให้เฉพาะกลุ่มเด็กที่มาเรียนน้อย
ข. กระจายทุนให้เท่ากันทุกคนในโรงเรียน
ค. ปรับลดเกณฑ์รายได้ครัวเรือนให้ต่ำกว่าเดิม
ง. ใช้ทุนเพื่อจัดอบรมผู้ปกครองแทนการให้เงิน

คลิกเฉลย >>>