ผู้บริหารการศึกษายุคใหม่ก้าวทันโลก พร้อมสู่อนาคต
ในยุคที่โลกเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญในทุกแง่มุมของชีวิต แม้กระทั่งการศึกษาเองก็ไม่ใช่ข้อยกเว้น ผู้บริหารการศึกษายุคใหม่จึงต้องปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลง พัฒนาทักษะ และความรู้ใหม่ ๆ อยู่เสมอ
ผมคิดว่าผู้บริหารการศึกษายุคใหม่ไม่เพียงจะต้องมีความสามารถรอบด้าน ทั้งวิสัยทัศน์ ความคิด ความเชื่อ หรือทัศนคติที่ชี้นำ แต่ยังต้องมีความแตกต่างและเรียนรู้เท่าทันอีกด้วย
ความเป็นผู้บริหารทางการศึกษา ความเก่ง ความแน่น และความแม่นยำในทางวิชาการเป็นมาตรฐานที่ทุกคนต้องมีอยู่ แต่ถ้าสิ่งที่เราต้องการสร้างความแตกต่าง บนมาตรฐานเดิม มันคืออะไร ผมเคยเสนอไปว่า ของมหาวิทยาลัยรังสิตเราเน้นเรื่องการเป็นผู้บริหารการศึกษามืออาชีพ
คำว่ามืออาชีพหมายถึงเก่ง แน่น แม่นยำทางวิชาการแล้ว ยังต้องรวดเร็ว ยอมรับการเปลี่ยนแปลง และปรับตัว
ซึ่งตรงนี้มันเป็นทักษะที่เราจะต้องสร้างให้นักศึกษาทุกคน ให้เขามีคุณสมบัติเหล่านี้ที่เพิ่มเติมไปจากวิชาการที่มีอยู่ ตรงนี้แหละผมคิดว่ามันคือหัวใจสำคัญของผู้บริหารการศึกษายุคใหม่
ในปัจจุบันการแข่งขันที่เกิดขึ้น ซึ่งการแข่งขันให้ดีกว่า ครอบคลุมกว่า มีคุณภาพกว่า เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในทุกยุคทุกสมัยอยู่แล้ว จะมีเรื่องของสถานการณ์ วิกฤตต่าง ๆ ตามเหตุการณ์บ้านเมือง นี่นับเป็นอีกความท้าทายที่เราไม่ควรมองข้าม ผู้บริหารแต่ละคนจะสามารถรับมือกับวิกฤตได้ไม่เหมือนกัน แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นอาจจะต้องเกิดจากจิตใจที่เข้มแข็งก่อน
ฉะนั้น ส่วนแรกที่เราจะต้องสร้างให้นักศึกษาเราเป็นก็คือ จิตใจที่เข้มแข็ง มันอาจจะไม่ได้สร้างได้ด้วยวันเดียว หรือเมื่อจบการศึกษาแล้วอาจจะไม่ใช่คนที่มีจิตใจเข้มแข็ง แต่อย่างน้อยสิ่งที่เราพยายามบอกเขาทุกวัน นอกจากวิชาการที่ต้องมีแล้ว ตรงนี้แหละที่สำคัญที่เขาจะต้องมีด้วย คือจิตใจที่เขายอมรับ อันแรกเมื่อเกิดวิกฤตนะ
ต้องยอมรับให้ได้ก่อน แล้วพอเป็นผู้บริหารต้องตัดสินใจ ต้องคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์อย่างรวดเร็ว ว่าพอมันเกิดวิกฤตแล้วต้องทำอย่างไร ตรงนี้แหละผมคิดว่ามันเป็นคุณสมบัติหลัก ๆ ที่ทุกคนจะต้องมี คือต้องแก้วิกฤตให้เป็นโอกาสให้ได้
ผู้เขียน : ผศ.ดร.วัลลภา เฉลิมวงศาเวช ผู้อำนวยการหลักสูตรศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา วิทยาลัยครูสุริยเทพ มหาวิทยาลัยรังสิต
ที่มา ; ประชาชาติธุรกิจ วันที่ 18 พฤษภาคม 2568
สรุปสาระสำคัญ
บทความกล่าวถึงบทบาทของผู้บริหารการศึกษายุคใหม่ในบริบทโลกที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วจากอิทธิพลของเทคโนโลยี ซึ่งทำให้ผู้บริหารต้องพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านความรู้ ทักษะ และทัศนคติ ไม่เพียงมีความสามารถทางวิชาการที่ “เก่ง แน่น แม่นยำ” แต่ต้องก้าวสู่ความเป็น “มืออาชีพ” ที่สามารถปรับตัวได้รวดเร็ว ยอมรับการเปลี่ยนแปลง และสร้างความแตกต่างจากมาตรฐานเดิม
หัวใจสำคัญคือการเสริมสร้างคุณลักษณะเพิ่มเติมนอกเหนือจากวิชาการ ได้แก่ ความยืดหยุ่น ความพร้อมรับมือการแข่งขัน และความสามารถในการจัดการวิกฤต ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเสมอในสังคม ผู้บริหารจำเป็นต้องมี “จิตใจที่เข้มแข็ง” เป็นฐานสำคัญ เพื่อให้สามารถยอมรับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น คิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ และตัดสินใจได้อย่างรวดเร็วและเหมาะสม
การบริหารในยุคปัจจุบันจึงไม่ใช่เพียงการรักษามาตรฐาน แต่ต้องสามารถเปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาส โดยใช้ทักษะการคิดขั้นสูงและการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ควบคู่กับภาวะผู้นำที่มั่นคง สุดท้าย ผู้บริหารที่ประสบความสำเร็จคือผู้ที่ผสมผสานความรู้ทางวิชาการเข้ากับทักษะชีวิตและความพร้อมในการเผชิญความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ข้อสอบ
ข้อ 1 ผู้บริหารการศึกษายุคใหม่ควรมีคุณลักษณะใด “เพิ่มเติม” จากความรู้ทางวิชาการ
ก. ความเคร่งครัดในระเบียบ
ข. ความสามารถในการปรับตัว
ค. การยึดติดกับแนวปฏิบัติเดิม
ง. การหลีกเลี่ยงความเสี่ยง
เฉลย: ข
เหตุผล: บทความเน้นว่าต้องปรับตัวและยอมรับการเปลี่ยนแปลง
ข้อ 2 คำว่า “มืออาชีพ” ในบริบทนี้หมายถึงข้อใด
ก. มีตำแหน่งสูง
ข. มีประสบการณ์ยาวนาน
ค. เก่งและปรับตัวได้รวดเร็ว
ง. ทำงานตามคำสั่งได้ดี
เฉลย: ค
เหตุผล: รวมทั้งความรู้และการปรับตัวรวดเร็ว
ข้อ 3 ปัจจัยสำคัญอันดับแรกในการรับมือวิกฤตคือข้อใด
ก. งบประมาณ
ข. เทคโนโลยี
ค. จิตใจที่เข้มแข็ง
ง. บุคลากรจำนวนมาก
เฉลย: ค
เหตุผล: บทความเน้น “จิตใจเข้มแข็ง” เป็นฐาน
ข้อ 4 หากโรงเรียนเผชิญวิกฤต ผู้บริหารควรทำสิ่งใดก่อน
ก. ออกคำสั่งทันที
ข. ปฏิเสธปัญหา
ค. ยอมรับสถานการณ์
ง. โทษผู้อื่น
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องยอมรับก่อนจึงวิเคราะห์แก้ปัญหาได้
ข้อ 5 การ “เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส” ต้องอาศัยทักษะใดมากที่สุด
ก. การท่องจำ
ข. การคิดวิเคราะห์และสังเคราะห์
ค. การทำงานตามแบบแผน
ง. การแข่งขันส่วนบุคคล
เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้การคิดขั้นสูงในการตัดสินใจ
ข้อ 6 ข้อใดสะท้อนความแตกต่างของผู้บริหารยุคใหม่ได้ดีที่สุด
ก. ทำตามนโยบายอย่างเคร่งครัด
ข. เน้นผลสอบนักเรียน
ค. สร้างนวัตกรรมและปรับตัว
ง. ลดภาระงานครู
เฉลย: ค
เหตุผล: การสร้างความแตกต่างและนวัตกรรม
ข้อ 7 หากผู้บริหารไม่ปรับตัว จะเกิดผลอย่างไร
ก. ได้รับความเชื่อถือมากขึ้น
ข. องค์กรหยุดนิ่งและล้าหลัง
ค. ลดความขัดแย้ง
ง. เพิ่มประสิทธิภาพทันที
เฉลย: ข
เหตุผล: โลกเปลี่ยนเร็ว ต้องปรับตัว
ข้อ 8 สถานการณ์การแข่งขันในปัจจุบันต้องการสิ่งใด
ก. การทำงานแบบเดิม
ข. คุณภาพและความครอบคลุม
ค. ลดมาตรฐาน
ง. หลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลง
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้น “ดีกว่า ครอบคลุมกว่า มีคุณภาพกว่า”
ข้อ 9 การพัฒนานักศึกษาด้านการบริหารควรเน้นอะไร
ก. ทฤษฎีอย่างเดียว
ข. การสอบแข่งขัน
ค. ทักษะชีวิตควบคู่วิชาการ
ง. การทำวิจัยเท่านั้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องมีทักษะนอกเหนือจากวิชาการ
ข้อ 10 แนวทางตัดสินใจของผู้บริหารในวิกฤตควรเป็นอย่างไร
ก. ช้าแต่ปลอดภัย
ข. เร็วแต่ไม่ต้องคิด
ค. เร็วและมีการวิเคราะห์
ง. ให้ผู้อื่นตัดสินใจแทน
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องคิด วิเคราะห์ และตัดสินใจอย่างรวดเร็ว