การจ่ายหรืองดจ่ายเงินรางวัลประจำปีเป็นคำสั่งทางปกครองหรือไม่

การจ่ายเงินรางวัลประจำปีของหน่วยงานของรัฐมีข้อพิจารณาว่าเป็นคำสั่งทางปกครองหรือไม่ และการเรียกคืนเงินในกรณีที่จ่ายไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จะต้องดำเนินการอย่างไร หนังสือแจ้งเรียกคืนเป็นคำสั่งทางปกครองหรือไม่ หากใช้สิทธิทางศาลจะไปฟ้องศาลไหน เราลองมาดูความเห็นของคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองที่น่าสนใจในประเด็นนี้กัน

มีข้อสังเกตอยู่อย่างหนึ่งว่า ในความเห็นนี้ คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองไม่ใช้คำว่า “คำสั่งทางปกครองที่เป็นโมฆะ” แต่ใช้คำว่า “คำสั่งทางปกครองที่ผิดพลาดอย่างร้ายแรงและชัดแจ้ง จึงไม่มีผลทางกฎหมายมาตั้งแต่ต้น” และยังวินิจฉัยว่า “ไม่จำเป็นต้องเพิกถอน” ซึ่งก็เป็นการยืนยันหลักความเป็นโมฆะของคำสั่งทางปกครองได้ประการหนึ่ง (เรื่องข้อความคิดเกี่ยวกับ “โมฆะ” ในทางปกครอง จะได้อธิบายกันต่อไปอีกครั้งหนึ่ง)

คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองวินิจฉัยไว้ใน บันทึกคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง เรื่อง การเรียกคืนเงินรางวัลประจำปีที่จัดสรรโดยปราศจากอำนาจตามกฎหมาย (เรื่องเสร็จที่ ๒๙๖/๒๕๖๔) โดยวินิจฉัยไว้ว่า

๑. การสั่งอนุมัติจ่ายเงินรางวัลประจำปีให้แก่ผู้ปฏิบัติงานขององค์การบริหารพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.) เป็นการใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ที่มีผลเป็นการสร้างนิติสัมพันธ์ขึ้นระหว่างบุคคลในอันที่จะก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน หรือระงับซึ่งสิทธิหน้าที่ของบุคคล จึงเป็นคำสั่งทางปกครองตามมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ

แต่คำสั่งดังกล่าวออกตามระเบียบว่าด้วยการจัดสรรเงินรางวัลประจำปีฯ ที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เนื่องจากไม่ได้ออกโดยคณะกรรมการบริหารพื้นที่ฯ ทำให้ไม่อาจอาศัยระเบียบดังกล่าวจัดสรรเงินรางวัลประจำปีได้ การสั่งอนุมัติจ่ายเงินรางวัลประจำปีดังกล่าวจึงเป็นการออกคำสั่งทางปกครองโดยปราศจากอำนาจตามกฎหมายโดยสิ้นเชิง ย่อมถือเป็นคำสั่งทางปกครองที่ผิดพลาดอย่างร้ายแรกงและชัดแจ้ง จึงไม่มีผลทางกฎหมายมาแต่ต้น หน่วยงานจึงไม่จำเป็นต้องเพิกถอนคำสั่งดังกล่าวตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ

๒.หนังสือที่หน่วยงานขอคืนเงินรางวัลประจำปีที่ให้นำมาคืนเนื่องจากรับไปโดยไม่มีสิทธิ เป็นเพียงการแจ้งให้ผู้ที่ได้รับเงินรางวัลประจำปีคืนเงินเท่านั้น ไม่ใช่เป็นการใช้อำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ที่มีผลเป็นการสร้างนิติสัมพันธ์ขึ้นระหว่างบุคคลแต่อย่างใด จึงไม่ใช่คำสั่งทางปกครองตามมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ

๓. เมื่อคำสั่งจ่ายเงินรางวัลเป็นคำสั่งทางปกครองที่ออกโดยปราศจากอำนาจตามกฎหมาย ไม่มีผลมาแต่ต้น การจ่ายเงินรางวัลประจำปีดังกล่าวจึงเป็นปฏิบัติการทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ที่ได้รับเงินไปโดยปราศจากมูลอันจะอ้างตามกฎหมายได้ เป็นเหตุให้หน่วยงานเสียเปรียบจะต้องคืนเงินในฐานะลาภมิควรได้ตามมาตรา ๔๐๖ วรรคหนึ่ง ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยจะต้องคืนเต็มจำนวน เว้นแต่ได้รับไว้โดยสุจริตจะต้องคืนเท่าที่ยังมีอยู่ในขณะเรียกคืนตามมาตรา ๔๑๒ และหน่วยงานจะต้องเรียกคืนภายใน ๑ ปี ตามมาตรา ๔๑๙ ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และอยู่ในอำนาจของศาลยุติธรรม

ที่มา ; ชมรมคนรักคดีปกครอง

ความเห็นของผู้ชม