การกระจายอำนาจกับขีดความสามารถผู้บริหารสถานศึกษา
ผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนถือเป็นเป้าหมายสูงสุดของการบริหารจัดการสถานศึกษา สถานศึกษาต้องสามารถสร้างคุณภาพการจัดการศึกษาให้เกิดขึ้นแก่ผู้เรียนในลักษณะการพัฒนาแบบองค์รวม (Holistic) หมายถึงการพัฒนาผู้เรียนในด้านต่าง ๆ ทั้งด้านร่างกาย สติปัญญา อารมณ์และสังคมต้องมีการบูรณาการอย่างผสมกลมกลืนกันให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ พัฒนาอย่างต่อเนื่องจากการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ของสถานศึกษาเพื่อสร้างประสบการณ์ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ภายใต้บริบทของสังคมและชุมชน ซึ่งความเป็นอิสระในการบริหารงานของสถานศึกษาจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่จะส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้บริหารสถานศึกษาสามารถบริหารจัดการสถานศึกษาในด้านต่าง ๆ ให้เกิดประสิทธิผลอย่างมีประสิทธิภาพได้ การกระจายอำนาจให้สถานศึกษามีอิสระในการบริหารจัดการตนเองย่อมเป็นสิ่งที่ผู้บริหารสถานศึกษาทุกคนต้องการ คำถามที่สำคัญคือภายใต้อิระการบริหารที่ต้องการนี้ผู้บริหารสถานศึกษามีความรู้ ประสบการณ์และขีดความสามารถ (Capability) พร้อมที่จะรับมอบความเป็นอิสระนี้มากน้อยเพียงใด ซึ่งในบทความนี้ผู้เขียนจะเสนอแนวคิดที่เกี่ยวข้องในเรื่อง ขีดความสามารถผู้บริหารสถานศึกษา แนวคิด ESG กับอิสระการบริหารสถานศึกษา
ขีดความสามารถผู้บริหารสถานศึกษา
ขีดความสามารถผู้บริหารสถานศึกษา หมายถึง ความเก่งของผู้บริหารสถานศึกษาที่สามารถจะบริหารงานในหน้าที่รับผิดชอบที่ได้รับมอบหมายให้ประสบผลสำเร็จได้อย่างดี ซึ่งนอกจากมีประสบการณ์แล้วจะต้องมีความรู้และทักษะสำคัญ คือ ความรู้ในศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา ความรู้ในด้านการบริหารการศึกษา ความรู้ในด้านเทคโนโลยีดิจิทัลและการเปลี่ยนแปลง ส่วนทักษะที่จำเป็นคือทักษะการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองและผู้ใต้บังคับบัญชา ทักษะการคิด วิเคราะห์ สร้างสรรค์ ทักษะการสื่อสารและการใช้ภาษาโดยเฉพาะภาษาอังกฤษ ทักษะการบริหารทีมงาน ทักษะการบริหารการเปลี่ยนแปลงและทักษะการสร้างความสัมพันธ์
การที่ผู้บริหารต้องการความเป็นอิสระในการบริหารจัดการสถานศึกษาในเรื่องต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการบริหารวิชาการ การพัฒนาหลักสูตร การบริหารหลักสูตร การจัดการเรียบนการสอน การบริหารกิจการนักเรียน การเสริมสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ให้ผู้เรียน การบริหารอาคารสถานที่และสภาพแวดล้อมของสถานศึกษา การพัฒนาครูและบุคลากรของสถานศึกษา การสร้างความสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมของชุมชน เหล่านี้เป็นงานในความรับผิดชอบซึ่งต้องการผู้บริหารสถานศึกษาที่มีขีดความสามารถพร้อมรับความเป็นอิสระในการบริหารที่ได้รับ การเรียกร้องความเป็นอิสระในการบริหารที่ขาดความสามารถในการบริหารอย่างแท้จริงจะถือเป็นความเสี่ยงต่อคุณภาพการจัดการศึกษาและคุณภาพของผู้เรียนที่จะได้รับ การเรียนรู้และการนำตนเองในการพัฒนาอย่างสม่ำเสมอของผู้บริหารจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่แสดงถึงความรู้ ความสามารถ ความพร้อมที่จะบริหารความเป็นอิสระที่ได้รับ อำนาจการบริหารที่ได้รับมากับความรับผิดชอบบนพื้นฐานของขีดความสามารถของผู้บริหารที่เพียงพอเหมาะสมคือปัจจัยความสำเร็จที่สำคัญที่สุด
ESG กับอิสระการบริหารสถานศึกษา
ความเป็นอิสระการบริหารของสถานศึกษา (School Autonomy) เป็นการเปิดโอกาสให้ผู้บริหาร ครูและบุคลากรของสสถานศึกษามีอิสระในการตัดสินใจดำเนินการของสถานศึกษาในเรื่องต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการใช้งบประมาณ การบริหารหลักสูตร การจัดการเรียนการสอน การกำหนดตัวชี้วัด การให้บริการต่าง ๆ ของสถานศึกษาที่สอดคล้องกับสภาพสังคม บริบทของสถานศึกษาและความต้องการของชุมขน ซึ่งผู้เขียนขอเสนอการประยุกต์แนวคิด ESG ( Environment, Social Responsibility and Good Governance) มาใช้เป็นแนวทางในการบริหารสถานศึกษาที่มีความเป็นอิสระต้องให้ความสนใจในเรื่องดังต่อไปนี้
- Environment หมายถึง การจัดสภาพแวดล้อมของสถานศึกษาที่เอื้อต่อพัฒนาการและการเรียนรู้ของผู้เรียน สิ่งแวดล้อมต่าง ๆ ภายในสถานศึกษาสะอาด ถูกสุขลักษณะ ปลอดภัย การสร้างระบบนิเวศทางวิชาการของสถานศึกษาที่ดีเหมาะสม สนับสนุน ส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน การเรียนรู้ของครู และบุคลากรการศึกษาของสถานศึกษา ตลอดจนการสร้างสิ่งแวดล้อมในสถานศึกษาที่สนับสนุน ส่งเสริม สร้างแรงบันดาลใจให้ครูมีโอกาสคิด พัฒนานวัตกรรมการจัดการเรียนการสอนหรือการจัดการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาผู้เรียนได้อย่างอิสระภายใต้ระบบการกำกับดูแลส่งเสริมของผู้บริหารสถานศึกษา ภายใต้หลักคิดที่ว่าสภาพแวดล้อมมีผลต่อการเรียนรู้เสมอ หากผู้บริหารละเลยการสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีของสถานศึกษาก็จะมีผลต่อโอกาสการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาของผู้เรียน ครูและบุคลากรของสถานศึกษาทุกคน ดังนั้นผู้บริหารสถานศึกษาจึงต้องสร้างบรรยากาศ สภาพแวดล้อมของสถานศึกษาให้เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ที่แท้จริง มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อการพัฒนาวิชาชีพของครูและบุคลากรการศึกษาอย่างต่อเนื่องจริงจัง สภาพแวดล้อมที่เอื้อเฟื้อ เผื่อแผ่ แบ่งปันความรู้ เรียนรู้จากประสบการณ์ร่วมกันอย่างสม่ำเสมอเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาสู่ความเป็นเลิศของสถานศึกษา
- Social Responsibility หมายถึง ความรับผิดชอบต่อสังคม ชุมชนที่สถานศึกษาตั้งอยู่เพราะเมื่อสถานศึกษามีความสัมพันธ์ที่ดีต่องชุมชนรับผิดชอบต่อชุมชน ชุมชนก็จะเกิดความผูกพันความร่วมมือและรับผิดชอบต่อสถานศึกษาเช่นกัน สถานศึกษาและชุมชนจะแยกจากกันอย่างอิสระย่อมเป็นไปไม่ได้ ดังนั้นในอนาคตสถานศึกษาต้องเป็นแหล่งเรียนรู้ ภูมิปัญญา วัฒนธรรม ประเพณี ค่านิยมต่าง ๆ ของชุมชนและจะต้องเป็นศูนย์กลางกาพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของชุมชนได้อีกด้วยเพราะสถานศึกษามีทรัพยากรต่าง ๆ ที่พร้อมสนับสนุน ดูแลชุมชนได้ ความรับผิดชอบต่อสังคมยังหมายรวมถึงความรับผิดชอบต่อสังคมภายในสถานศึกษาด้วยกล่าวคือผู้เรียนได้รับการดูแลความปลอดภัย มีสุขลักษณะที่ดี ได้รับการเอาใจใส่อย่างเสมอภาค ครู และบุคลากรการศึกษาทุกคนมีโอกาสเรียนรู้และพัฒนาอย่างสม่ำเสมอ สถานศึกษากำหนดบทบาทและความรับผิดชอบของครู บุคลากรการศึกษาที่มีต่อผู้ปกครอง ชุมชนและสังคมให้ทุกคนเข้าใจและยึดถือเป็นแนวปฏิบัติ
- Good Governance หมายถึง การบริหารสถานศึกษาตามหลักธรรมาภิบาลที่ดี ผู้บริหารสถานศึกษาต้องบริหารงานด้วยความโปร่งใส ซื่อสัตย์ต่อวิชาชีพและต่อหน้าที่รับผิดชอบ สามารถตรวจสอบได้ เปิดโอกาสให้ครูและบุคลากรการศึกษาได้มีส่วนร่วมในการกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ ค่านิยมของสถานศึกษา หลักสูตร การจัดการเรียนการสอนหรือการจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียน รวมถึงการมีส่วนร่วมของครู บุคลากรการศึกษาในการกำหนดสัดส่วนการใช้งบประมาณของสถานศึกษาในเรื่องต่าง ๆ แต่ละปีการศึกษา เพื่อให้เกิดความรู้สึกรับผิดชอบร่วมกันและมีความรอบคอบในการจัดสรรและใช้งบประมาณสถานศึกษาให้เกิดความคุ้มค่าให้มากที่สุด การใช้หลักการบริหารจัดการที่ดีจะมีผลให้คณะกรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครอง ชุมชน หรือเครือข่ายผู้ปกครองของสถานศึกษาเกิดความไว้วางใจสถานศึกษาและพร้อมให้ความร่วมมือสนับสนุนกิจกรรมของสถานศึกษาในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะการระดมทุนเพื่อใช้ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
การนำแนวคิด ESG มาใช้เป็นหลักคิดสำหรับความเป็นอิสระทางการบริหารของสถานศึกษาเพื่อให้เกิดประสิทธิผลการบริหารสถานศึกษาในด้านคุณภาพการศึกษาที่เกิดกับผู้เรียนและประสิทธิภาพการใช้งบประมาณของสถานศึกษา ต้องการผู้บริหารที่มีความรู้ความสามารถและประสบการณ์ที่มีความพร้อม เจตคติที่ดีและรับผิดชอบต่อวิชาชีพ มีขีดความสามารถเพียงพอที่จะรับผิดชอบต่อการสร้างและพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษาให้ยั่งยืนสอดคล้องกับบริบทของสถานศึกษา ความต้องการของสังคม ชุมชน ความเป็นอิสระที่สถานศึกษาได้รับมากที่สุดเท่าไหร่ มิได้แปลว่าผู้บริหารสถานศึกษาจะมีอำนาจในการบริหารมากที่สุด แต่หมายถึงขีดความสามารถและความรับผิดชอบของผู้บริหารสถานศึกษาที่ต้องมีมากที่สุด
บทความโดย รองศาสตราจารย์ ดร.เอกชัย กี่สุขพันธ์
ที่มา ; Thailandleadership