เริ่มต้นสอนยังไง ให้ได้ใจนักเรียน
'Well begun is half done' หรือที่เราคุ้นกับประโยคที่ว่า 'เริ่มต้นดีมีชัยไปกว่าครึ่ง' หากเปรียบกับการจัดการเรียนการสอน คงเปรียบได้กับการออกแบบขั้นนำ ซึ่งเป็นขั้นแรกที่ครูหลายคนอาจมองข้าม เพราะขั้นนี้จะช่วยให้นักเรียนได้เตรียมตัวและใจพร้อมรับเนื้อหาที่จะเรียน อีกทั้งเป็นขั้นที่จะสะท้อนให้เห็นว่าทั้งคาบของครูจะดำเนินไปได้ราบรื่นหรือไม่ ผ่านการใช้เทคนิคและตัวครูเอง
เริ่มจากตัวครูก่อน
ครูเปรียบกับพิธีกรที่ดำเนินการเรียนการสอน การสร้างความประทับใจแรกจึงต้องเริ่มจากผู้ริเริ่มดำเนินการเรียนการสอน นั่นก็คือ ‘ครู’ นั่นเอง โดยมี 2 แนวทางหลัก คือ การสร้างความสัมพันธ์เชิงบวก และเตรียมจัดการอารมณ์ของตนเอง ดังนี้
การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีผ่านการเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้นักเรียนผ่านการสื่อสาร โดยการพูดคุยหรือถามเกี่ยวกับนักเรียน แสดงให้เห็นถึงความใส่ใจและความห่วงใยจากใจจริง นอกจากนี้ การแสดงออกท่าทางที่ไม่ดูเคร่งขรึมเกินไป แล้วเปลี่ยนมาเป็นรอยยิ้มและความสดใส จะสามารถช่วยสร้างบรรยากาศที่ดีในชั้นเรียนได้
การจัดการกับอารมณ์ แน่นอนว่า ก่อนหน้าจะเข้าสอน แม้คุณครูจะเจอเรื่องที่เลวร้าย หรือความรู้สึกที่ไม่ดี เมื่อเริ่มต้นสอนในคาบเรียนใหม่ ครูต้องละทิ้งความรู้สึกที่ไม่ดีเหล่านั้นทั้งหมด ตั้งหลัก แล้วจัดการกับอารมณ์ให้อยู่ในภาวะปกติและพร้อมที่จะสอนก่อน
หาเทคนิคที่ใช่
เทคนิคหนึ่งที่มักสร้างความตื่นเต้นให้กับนักเรียน ก็คือการผสานเรื่องราวที่กำลังเป็นกระแส หรือสื่อที่มีความแปลกใหม่ ให้เป็นส่วนหนึ่งกับเนื้อหาที่กำลังจะสอน เช่น ข่าว วิดีโอขนาดสั้น ภาพ ฯลฯ แล้วให้นักเรียนแสดงความคิดเห็นแบบสะท้อนคิดผ่านกระดาษโพสต์อิต หรือบนแอปพลิเคชันต่าง ๆ ก็ทำให้ห้องเรียนมีสีสันขึ้นมาได้
หรืออีกเทคนิคหนึ่ง คือการหากิจกรรม หรือเกมที่มีความท้าทายและแปลกใหม่ ดูก็มีความน่าสนใจ แต่หากครูใช้กิจกรรม หรือเกมซ้ำกันจนบ่อยเกินไป อาจทำให้พวกเขารู้สึกเบื่อได้ อย่างไรก็ตาม ไม่ว่ากิจกรรมหรือเกมที่นำมาหากสนุกและท้าทายมากเพียงใด แต่ไม่ควรลืมจุดประสงค์หลัก คือเพื่อทบทวนเนื้อหาในคาบก่อน หรือเตรียมพร้อมสู่เนื้อหาในคาบเรียน โดยคำนึงถึงธรรมชาติและบริบทของเนื้อหา วิชา รวมทั้งนักเรียนด้วย
ขั้นนำการสอนจะบรรลุผลตามที่ครูคาดหวังต้องเริ่มจากตัวครูก่อน และจะสมบูรณ์ยิ่งขึ้นหากมีเทคนิคอื่นเข้ามาเสริม การหยิบนำมาใช้ก็ควรดูให้เหมาะสมกับบุคลิกหรือธรรมชาติของครูด้วย เพราะหากนำเทคนิคที่ไม่เหมาะสมกับบุคลิกของครู กิจกรรมอาจจะดูกร่อยแทนที่จะสนุก เช่นเดียวกับนักรบที่ต้องรู้จักเลือกใช้อาวุธให้เหมาะมือ และสามารถใช้อาวุธเหล่านั้นได้อย่างคล่องแคล่ว สุดท้ายนี้ การค้นหาเทคนิคใหม่ ๆ ที่หลากหลายเพื่อนำมาปรับใช้ให้เหมาะกับตัวเองก็เป็นเรื่องที่ครูยุคใหม่ควรทำด้วยเช่นกัน
รายการอ้างอิง
- Bailey J. (n.d.). How to be a safe space for someone. Centerstone. https://centerstone.org/news-events/news/how-to-be-a-safe-space-for-someone/
- Sammons A. (2020, 18 August). Lesson openings: how to start a lesson well. Teach It. https://www.teachit.co.uk/cpd/ite/lesson-openings
- Inskru. (ม.ป.ป.). จูนความพร้อมก่อนเข้าบทเรียน. https://inskru.com/tag/
บทความโดย จิราพร เณรธรณี
ที่มา ; EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
การจัดการเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพควรเริ่มต้นด้วย “ขั้นนำ” ที่ดี เพราะเป็นช่วงสำคัญในการเตรียมความพร้อมทั้งด้านความคิดและอารมณ์ของผู้เรียน เปรียบเสมือนคำว่า “เริ่มต้นดีมีชัยไปกว่าครึ่ง” ขั้นนำจึงมีผลต่อความราบรื่นของการเรียนทั้งคาบ โดยครูมีบทบาทสำคัญเสมือนพิธีกรที่ต้องสร้างบรรยากาศเชิงบวก
เริ่มจากตัวครู ครูควรสร้างความสัมพันธ์ที่ดีด้วยการสื่อสารอย่างเป็นมิตร แสดงความใส่ใจ ใช้รอยยิ้มและท่าทีที่อบอุ่น รวมถึงการจัดการอารมณ์ของตนเองให้พร้อมก่อนสอน เพื่อไม่ให้อารมณ์ด้านลบส่งผลต่อการเรียนการสอน
ด้านเทคนิคการสอน สามารถใช้สื่อร่วมสมัย เช่น ข่าว วิดีโอ หรือภาพ เพื่อกระตุ้นความสนใจ และเปิดโอกาสให้นักเรียนสะท้อนคิดผ่านเครื่องมือหลากหลาย อีกทั้งการใช้เกมหรือกิจกรรมที่ท้าทายช่วยเพิ่มความสนุก แต่ต้องไม่ใช้ซ้ำจนเกิดความเบื่อ และต้องสอดคล้องกับจุดประสงค์การเรียนรู้
อย่างไรก็ตาม เทคนิคต้องเหมาะสมกับบุคลิกครูและบริบทผู้เรียน หากเลือกใช้ไม่เหมาะสมอาจทำให้บรรยากาศการเรียนไม่ราบรื่น ดังนั้น ครูยุคใหม่ควรพัฒนาตนเองและเลือกใช้เทคนิคที่หลากหลายอย่างเหมาะสม เพื่อให้การเรียนการสอนมีประสิทธิภาพสูงสุด
ข้อสอบ
ข้อ 1
แนวคิดสำคัญของบทความนี้คือข้อใด
ก. การใช้สื่อเทคโนโลยีในการสอน
ข. ความสำคัญของขั้นนำในการจัดการเรียนการสอน
ค. การวัดและประเมินผลผู้เรียน
ง. การจัดทำแผนการสอนรายปี
เฉลย: ข
เหตุผล: บทความเน้น “ขั้นนำ” ว่าเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการเรียนการสอน
ข้อ 2
บทบาทของครูในขั้นนำเปรียบได้กับสิ่งใด
ก. ผู้ประเมินผล
ข. นักจิตวิทยา
ค. พิธีกรดำเนินรายการ
ง. ผู้กำหนดหลักสูตร
เฉลย: ค
เหตุผล: ครูทำหน้าที่สร้างบรรยากาศและดำเนินการเรียนเหมือนพิธีกร
ข้อ 3
ข้อใดเป็นการสร้างความสัมพันธ์เชิงบวกที่เหมาะสมที่สุด
ก. ใช้คะแนนเป็นแรงจูงใจ
ข. พูดคุยและแสดงความห่วงใยนักเรียน
ค. สั่งงานจำนวนมากตั้งแต่ต้นคาบ
ง. ใช้การลงโทษเพื่อควบคุมชั้นเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: การสื่อสารเชิงบวกช่วยสร้างพื้นที่ปลอดภัยและความไว้วางใจ
ข้อ 4
เหตุใดครูต้องจัดการอารมณ์ก่อนเข้าสอน
ก. เพื่อให้สอนเร็วขึ้น
ข. เพื่อให้ไม่เหนื่อย
ค. เพื่อเพิ่มคะแนนนักเรียน
ง. เพื่อไม่ให้อารมณ์ลบกระทบการเรียนการสอน
เฉลย: ง
เหตุผล: อารมณ์ครูส่งผลโดยตรงต่อบรรยากาศในห้องเรียน
ข้อ 5
ข้อใดเป็นเทคนิคขั้นนำที่เหมาะสม
ก. ใช้สื่อข่าวหรือวิดีโอร่วมสมัย
ข. สอนเนื้อหาใหม่ทันที
ค. ให้แบบฝึกหัดยากทันที
ง. ตรวจการบ้านเก่า
เฉลย: ก
เหตุผล: สื่อร่วมสมัยช่วยกระตุ้นความสนใจผู้เรียน
ข้อ 6
การใช้เกมในการเรียนควรคำนึงถึงสิ่งใดมากที่สุด
ก. ความยาวของเกม
ข. จุดประสงค์การเรียนรู้
ค. ความดังของเสียง
ง. จำนวนผู้เล่น
เฉลย: ข
เหตุผล: เกมต้องสอดคล้องกับเป้าหมายการเรียนรู้
ข้อ 7
ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นหากใช้กิจกรรมซ้ำบ่อยเกินไปคืออะไร
ก. นักเรียนเข้าใจมากขึ้น
ข. นักเรียนทำคะแนนดีขึ้น
ค. นักเรียนเบื่อ
ง. นักเรียนมีความจำดีขึ้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ความซ้ำทำให้ความน่าสนใจลดลง
ข้อ 8
ข้อใดสะท้อนหลักสำคัญในการเลือกเทคนิคการสอน
ก. ใช้เทคนิคที่ได้รับความนิยมเท่านั้น
ข. ใช้เทคนิคที่ง่ายที่สุด
ค. ใช้เทคนิคที่ครูชอบเท่านั้น
ง. ใช้เทคนิคให้เหมาะกับครูและผู้เรียน
เฉลย: ง
เหตุผล: ต้องเหมาะกับบริบทและบุคลิกครูรวมถึงผู้เรียน
ข้อ 9
เป้าหมายหลักของขั้นนำคืออะไร
ก. เพิ่มภาระงาน
ข. เตรียมความพร้อมผู้เรียน
ค. ประเมินผลทันที
ง. ทบทวนข้อสอบ
เฉลย: ข
เหตุผล: ขั้นนำช่วยเตรียมความพร้อมด้านความคิดและอารมณ์
ข้อ 10
ครูยุคใหม่ควรทำอย่างไรตามบทความ
ก. ใช้เทคนิคเดิมอย่างต่อเนื่อง
ข. หลีกเลี่ยงเทคโนโลยี
ค. ใช้เทคนิคหลากหลายและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
ง. เน้นการบรรยายเพียงอย่างเดียว
เฉลย: ค
เหตุผล: การพัฒนาและเลือกใช้เทคนิคหลากหลายช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการสอน