ทิศทาง & ทางออก 'การศึกษาไทย' หลังโควิด-19

ผลกระทบจากวิกฤติโควิดส่งผลกระทบต่อการศึกษาไทย อนาคตโรงเรียนคงต้องหันมาสู่การเรียนออนไลน์มากขึ้น แต่อีกมุมหนึ่งยังมีครอบครัวที่ได้รับผลกระทบด้านเศรษฐกิจ การเรียนในโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยต่อคงจะไม่ใช่ทางเลือกในเวลานี้ นี่คือโจทย์ใหญ่ที่รัฐบาลต้องขบคิด

การศึกษาทั่วโลกหลังโควิด-19 จะเปลี่ยนเป็นการศึกษาแบบ E-Learning เป็นหลัก นักวิชาการแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดได้คาดการณ์เมื่อต้นเดือนเมษายนนี้ว่า แม้โควิด- 19 อาจเริ่มซาลงและถูกควบคุมได้ภายในไม่กี่เดือนข้างหน้า แต่พฤติกรรมเว้นระยะห่างทางกายภาพและสังคม (Physical and Social Distancing) น่าจะกลายเป็นพฤติกรรมที่ดำเนินต่อไปจนถึงปีหน้า เพราะผู้คนยังคงหวาดระแวงอีกนาน อย่างไรก็ดีการเรียนการสอนผ่านทางระบบออนไลน์มากขึ้น ก็จะมีผลกระทบต่องบประมาณมากทีเดียว

ดิฉันขอร่วมคาดการณ์ว่า สำหรับประเทศไทยนั้นอีกไม่นาน รัฐบาลคงต้องพิจารณาออกมาตรการการจัดการเรียนการสอนของสถานศึกษาต่างๆ เชื่อว่าจากเดิมที่เคยมีนิสิตนักศึกษา นักเรียน จำนวนมากมานั่งเรียนนั่งสอบในห้องเดียวกัน จากนี้สถานศึกษาจัดระยะห่างอย่างน้อยหนึ่งเมตร ทุกคนในห้องเรียนต้องสวมหน้ากาก มีเจลล้างมือหน้าห้อง มีการทำความสะอาดห้องเรียน เครื่องมือเครื่องใช้ในห้องเรียนทุกคาบเรียน

สถานศึกษาที่มีเนื้อที่จำกัดและมีงบประมาณจำกัด ก็ต้องขบคิดกันอย่างหนักว่าจะบริหารการเรียนการสอนและงบประมาณอย่างไร ถ้ายังจำเป็นต้องเรียนกันใน ห้องเรียน ก็คงต้องแบ่งผู้เรียนเป็นรอบๆ ไม่ให้มีคนอยู่ในห้องเดียวกันมกเกินไป ในแง่ของหลักสูตรก็คงต้องมีการปรับชั่วโมงการเรียนการสอนให้กระชับขึ้น เน้นให้ผู้เรียนไปศึกษาด้วยตนเองที่บ้านได้มากขึ้น 

สิ่งที่รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการจะต้องช่วยสนับสนุนโรงเรียนในสังกัดกระทรวง ก็คือพัฒนาฝึกอบรมครู อาจารย์ และผู้เรียน ให้มีทักษะในการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งเชื่อว่าครูและนักเรียนในชนบทหลายคนอาจไม่มีคอมพิวเตอร์ที่ทันสมัยใช้ด้วยซ้ำไป รัฐก็คงต้องจัดงบประมาณด้านนี้ 

แต่ในเวลานี้จะหวังให้รัฐบาล ช่วยเหลืออย่างเดียวคงไม่ไหว เพราะงบประมาณได้ถูกนำไปใช้กับการแจกเงินเยียวยากลุ่มผู้เดือดร้อนไปมากมายแล้ว ดิฉันเชื่อว่าไทยและอีกหลายประเทศก็คงยังไม่พร้อมที่จะจัดการศึกษาทางออนไลน์เป็นหลัก ยังจำเป็นต้องมีการเรียนการสอนในห้องเรียนที่เห็นหน้า เห็นตากันอยู่

ไม่มีเงินค่าเทอมก็เรียนเองได้ พิษของโควิด-19 ทำให้มีผู้ว่างงานเป็นจำนวนหลายล้านคนในประเทศไทย ในบรรดาผู้ว่างงานนี้มีหลายครอบครัวที่มีลูกหลานอยู่ ในวัยเรียน และร้อนอกร้อนใจว่าจะหาเงินที่ไหนไปจ่าย ค่าเล่าเรียนของลูก ในอดีตที่ผ่านมาพอเริ่มเปิดเทอม ผู้ปกครองที่ยากจนต้องวิ่งไปกู้หนี้ยืมสิน เอาข้าวของ ไปจำนำ ทั้งนี้ก็เพราะพ่อแม่ตระหนักถึงความสำคัญของการศึกษาว่าจะช่วยพัฒนาชีวิตของลูกหลานให้ดีขึ้น

ถูกแล้วค่ะ ที่เห็นว่าการศึกษาเป็นเรื่องสำคัญ แต่ถ้าถึงขนาดต้องกู้หนี้ยืมสินมาจ่ายค่าเทอม โดยที่ยังไม่รู้ว่าจะสามารถใช้หนี้ได้เมื่อไร ก็ไม่ต้องให้ลูกหลานไปเรียนในสถานศึกษาในระบบหรอกค่ะ 

เราต้องสร้างค่านิยมใหม่ว่า ผู้ที่มีความสามารถในการทำงานและประสบความสำเร็จในชีวิต ไม่จำเป็นต้องจบการศึกษาในระบบจากสถานศึกษาชื่อดังเสมอไป เราต้องรู้จักจัดลำดับความสำคัญของชีวิต เรื่องปากท้องของครอบครัวต้องมาก่อน ถ้าลูกกำลังเรียนอยู่ก็สามารถลาพักการศึกษามาช่วยทางบ้านทำมาหากินก่อนได้

ถ้ากำลังเรียนในระดับอุดมศึกษา การลาพักเรียน ยิ่งไม่ใช่เรื่องคอขาดบาดตาย แต่เรื่องไม่มีจะกินนี่สิถึงตาย ลาพักเรียนมาทำงานสร้างรายได้ก่อน ระหว่างนั้นก็เรียนทาง E-Learning ก็ได้ หรือถ้ายังเรียนมัธยมหรือประถมศึกษา แต่จำเป็นต้องลาเรียนมาช่วยพ่อแม่ แล้วหาเวลาศึกษาด้วยตนเอง พ่อแม่ก็อาจทำหน้าที่เป็นครูสอนให้ถ้ามีความรู้พอ เป็นการเรียนที่บ้านหรือ “Home School” แต่ก่อนที่พ่อแม่จะตัดสินใจทำการสอน ไม่ใช่ว่าจะลงมือทำได้เลย ต้องทำการลงทะเบียน รวมทั้งปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนดไว้ เพื่อสามารถเทียบวุฒิการศึกษาของการเรียนที่บ้านกับทำงกระทรวงศึกษาธิการได้

ผู้ที่สนใจจะสอนลูกที่บ้านเอง สามารถยื่นขอระเบียบการได้จากสำนักงานเขตพื้นที่เพื่อทำหลักสูตรสอน โดยมีกติกาว่าวุฒิการศึกษาของผู้ปกครองต้องไม่ต่ำกว่า มัธยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่า ซึ่งพ่อแม่หลายรายอาจไม่มีความสามารถมากพอหรือไม่มีเวลาพอจะสอนลูกเอง

มิหนำซ้ำยังต้องอาศัยแรงงานลูกมาช่วยทำงานด้วย แต่ลูกก็ยังมีทางเลือกค่ะ คือพร้อมเมื่อไรก็ไปสมัครเรียนการศึกษานอกระบบห้องเรียนและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยไปขอรายละเอียดได้ที่สำนักงานเขต เสร็จแล้วก็สอบเทียบระดับการศึกษาได้ 

สรุปก็คือ ชีวิตของเราทุกคนมีทางเลือก ไม่ได้ไปเรียนที่โรงเรียน หรือมหาวิทยาลัยไม่ใช่เรื่องน่าอาย ชีวิตไม่ได้เจอทางตัน ถ้าจังหวะชีวิตของเราไม่อำนวยให้ได้เรียนตามมาตรฐานเหมือนคนอื่นๆ เราก็เลือกเรียนเวลาที่สะดวก ในราคาและสถานที่ที่สะดวก ทำงานไป เรียนไปก็ได้ หรือทำงานก่อนเรียนก็ได้ 

รัฐบาลควรส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยให้แพร่หลายก้าวหน้ายิ่งขึ้น ดูจากสภาพเศรษฐกิจในเวลานี้ คงต้องใช้เวลาหลายปีกว่า จะทำให้ประชากรไทยมีความอยู่ดีกินดีอย่างที่รัฐบาลตั้งเป้าไว้ แต่นอกจากปัญหาปากท้อง เรื่องของการศึกษาก็เป็นเรื่องที่วางมือไม่ได้

เมื่อประเทศมีคนจนมากขึ้น มีแรงงานว่างงานเพราะขาดคุณสมบัติที่นายจ้างขององค์กรยุคดิจิทัลต้องการ ดิฉันมีความเห็นว่ารัฐบาลจำเป็นต้องพัฒนาความสามารถของคนไทย โดยใช้วิธีลัดผ่านการศึกษานอกระบบ และการฝึกอบรมที่รัฐบาลควรแสวงหาความร่วมมือจากภาคเอกชนและสถานศึกษาให้จัดหลักสูตรที่สร้างองค์ความรู้และทักษะที่นายจ้างต้องการ (Employability skills) ใช้ เวลาที่รวดเร็วที่สุดและไม่ควรคิดค่าใช้จ่าย วิธีนี้เป็นวิธีที่รัฐบาลประเทศเกาหลีใต้นำมาใช้เมื่อประมาณ 50 กว่าปีที่แล้ว ช่วงที่ต้องการพัฒนาประเทศเป็นประเทศอุตสาหกรรมอย่างเร่งด่วน จะพึ่งการศึกษาตามระบบคงไม่ทันการณ์แน่ค่ะ 

ที่มา ; กรุงเทพธุรกิจ

สรุปสาระสำคัญ

วิกฤตโควิด-19 ส่งผลกระทบต่อระบบการศึกษาของไทยและโลก ทำให้การเรียนออนไลน์หรือ E-Learning มีบทบาทเพิ่มขึ้นอย่างมาก และคาดว่าจะกลายเป็นรูปแบบหลักในอนาคต แม้สถานการณ์โควิดจะคลี่คลาย แต่พฤติกรรมการเว้นระยะห่างยังคงอยู่และส่งผลต่อการจัดการเรียนการสอนและงบประมาณ โรงเรียนและมหาวิทยาลัยต้องปรับรูปแบบการเรียน เช่น การแบ่งรอบเรียน การสวมหน้ากาก และการทำความสะอาดอย่างเข้มงวด อย่างไรก็ตาม สถานศึกษาที่มีทรัพยากรจำกัดเผชิญความยากลำบากในการบริหารจัดการและต้องพึ่งการเรียนด้วยตนเองมากขึ้น รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการควรสนับสนุนการพัฒนาทักษะดิจิทัลของครูและผู้เรียน รวมทั้งจัดสรรงบประมาณด้านเทคโนโลยี แต่ข้อจำกัดด้านงบประมาณทำให้ต้องพึ่งพาตนเองมากขึ้น และยังไม่สามารถพึ่งการเรียนออนไลน์เต็มรูปแบบได้ นอกจากนี้ ผู้ปกครองที่ได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจอาจต้องให้บุตรหลานพักการเรียนหรือเลือกเรียนทางเลือก เช่น Home School หรือการศึกษานอกระบบ แนวคิดใหม่ชี้ว่าความสำเร็จในชีวิตไม่จำเป็นต้องยึดติดกับการศึกษาระบบเดียว แต่ควรให้ความสำคัญกับปากท้องและความยืดหยุ่น รัฐบาลควรส่งเสริมการศึกษานอกระบบและพัฒนาทักษะที่ตลาดแรงงานต้องการ โดยร่วมมือกับภาคเอกชนอย่างเร่งด่วน รูปแบบการเรียนรู้แบบยืดหยุ่นช่วยลดความเหลื่อมล้ำและเพิ่มโอกาสให้ผู้เรียนสามารถทำงานและเรียนไปพร้อมกันได้ การฝึกอบรมระยะสั้นและทักษะอาชีพจึงมีความสำคัญมากขึ้นในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล ประเทศไทยสามารถเรียนรู้จากตัวอย่างประเทศเกาหลีใต้ที่เร่งพัฒนาคนผ่านการฝึกทักษะและการศึกษาเชิงปฏิบัติ การเปลี่ยนผ่านนี้ต้องอาศัยนโยบายรัฐที่ชัดเจนและการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล รวมถึงการลดช่องว่างทางเทคโนโลยีระหว่างเมืองและชนบทเพื่อให้ผู้เรียนเข้าถึงการศึกษาอย่างเท่าเทียม การปรับหลักสูตรให้กระชับและเน้นการเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นสิ่งจำเป็นในสถานการณ์ปัจจุบัน ระบบการศึกษาควรสนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อให้ผู้เรียนปรับตัวกับตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงเร็ว อย่างไรก็ตามความสำเร็จของระบบออนไลน์ขึ้นอยู่กับความพร้อมของครู นักเรียน และทรัพยากรที่มีอยู่ในแต่ละพื้นที่ การลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาเป็นเป้าหมายสำคัญที่ต้องดำเนินควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ การศึกษาในอนาคตจึงต้องมีความยืดหยุ่นสูงและตอบโจทย์ทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคม แนวทางดังกล่าวมุ่งสร้างกำลังคนที่มีทักษะตรงกับความต้องการของตลาดแรงงานยุคใหม่ ซึ่งจะช่วยลดปัญหาการว่างงานและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ การจัดการศึกษาจึงต้องเน้นความร่วมมือระหว่างรัฐ เอกชน และชุมชนอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างระบบการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อวิกฤตและการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ สุดท้ายการศึกษาไม่ควรถูกมองเพียงใบปริญญา แต่เป็นกระบวนการพัฒนาทักษะชีวิตและความสามารถในการปรับตัว ผู้เรียนควรมีความยืดหยุ่นในการเลือกเส้นทางชีวิตและการศึกษาที่เหมาะสมกับตนเอง ดังนั้นทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันเพื่อสร้างระบบการศึกษาที่ยั่งยืนและเท่าเทียมในระยะยาว การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นความท้าทายสำคัญของผู้บริหารสถานศึกษาในการวางแผนและจัดการทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งการตัดสินใจเชิงนโยบายที่สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลง เพื่อให้ระบบการศึกษาของไทยสามารถฟื้นตัวและพัฒนาได้อย่างมั่นคง ในอนาคตอย่างยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1

แนวโน้มสำคัญที่สุดหลังวิกฤตโควิด-19 ต่อการศึกษาคือข้อใด
ก. ลดจำนวนผู้เรียนในระบบ
ข. เพิ่มการเรียนออนไลน์ (E-Learning)
ค. ยกเลิกการเรียนในห้องเรียนทั้งหมด
ง. ลดบทบาทครูในระบบการศึกษา

เฉลย: ข
เหตุผล: บทความชี้ว่า E-Learning จะมีบทบาทหลักมากขึ้นในอนาคต ไม่ได้ยกเลิกระบบอื่นทั้งหมด

ข้อ 2

เหตุใดสถานศึกษาขนาดเล็กจึงได้รับผลกระทบมากที่สุด
ก. ขาดนักเรียน
ข. ขาดงบประมาณและทรัพยากร
ค. ขาดนโยบายรัฐบาล
ง. ขาดครูผู้สอนทั้งหมด

เฉลย: ข
เหตุผล: เนื้อหาชี้ชัดว่าทรัพยากรและงบประมาณจำกัดเป็นปัญหาหลัก

ข้อ 3

แนวทางสำคัญที่รัฐควรดำเนินการตามบทความคือข้อใด
ก. เพิ่มค่าเล่าเรียน
ข. ลดจำนวนโรงเรียน
ค. พัฒนาทักษะดิจิทัลของครูและผู้เรียน
ง. ยกเลิกการสอบมาตรฐาน

เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นข้อเสนอหลักเพื่อรองรับการเรียนออนไลน์

ข้อ 4

ข้อใดสะท้อนแนวคิด “การศึกษาทางเลือก”
ก. เรียนในมหาวิทยาลัยเท่านั้น
ข. เรียนออนไลน์ร่วมกับการทำงาน
ค. เพิ่มชั่วโมงเรียนในห้องเรียน
ง. ยกเลิกการเรียนรู้ด้วยตนเอง

เฉลย: ข
เหตุผล: บทความเน้นความยืดหยุ่น เรียนไปทำงานไปได้

ข้อ 5

แนวคิด Home School ต้องมีเงื่อนไขสำคัญใด
ก. ไม่ต้องลงทะเบียน
ข. ผู้ปกครองต้องมีวุฒิขั้นต่ำตามเกณฑ์
ค. ต้องเรียนเฉพาะออนไลน์
ง. ไม่ต้องขออนุญาตรัฐ

เฉลย: ข
เหตุผล: ต้องมีการลงทะเบียนและวุฒิตามกำหนดกระทรวง

ข้อ 6

เหตุใดการศึกษานอกระบบจึงมีความสำคัญมากขึ้น
ก. ลดจำนวนครู
ข. รองรับผู้เรียนที่หลุดจากระบบปกติ
ค. เพิ่มการแข่งขันสอบ
ง. ลดการเรียนรู้ตลอดชีวิต

เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้รองรับผู้ว่างงานและผู้เรียนที่ต้องออกจากระบบ

ข้อ 7

ปัจจัยสำคัญที่สุดในการทำให้ E-Learning ประสบความสำเร็จคืออะไร
ก. จำนวนครู
ข. ความพร้อมของเทคโนโลยี
ค. ความสวยงามของหลักสูตร
ง. จำนวนห้องเรียน

เฉลย: ข
เหตุผล: ความพร้อมของอุปกรณ์และเทคโนโลยีเป็นหัวใจหลัก

ข้อ 8

แนวคิด “Employability skills” หมายถึงข้อใด
ก. ทักษะสอบเข้ามหาวิทยาลัย
ข. ทักษะที่ตลาดแรงงานต้องการ
ค. ทักษะการอ่านหนังสือ
ง. ทักษะการจำเนื้อหา

เฉลย: ข
เหตุผล: คือทักษะที่ใช้ในการทำงานจริงตามตลาดแรงงาน

ข้อ 9

บทเรียนจากประเทศเกาหลีใต้ที่บทความกล่าวถึงคืออะไร
ก. ลดการศึกษาในระบบ
ข. ใช้การฝึกทักษะเพื่อพัฒนาประเทศอย่างรวดเร็ว
ค. ยกเลิกการเรียนออนไลน์
ง. ลดบทบาทภาคเอกชน

เฉลย: ข
เหตุผล: เกาหลีใต้ใช้การฝึกทักษะเร่งพัฒนาประเทศ

ข้อ 10

บทบาทสำคัญของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคหลังโควิดคือข้อใด
ก. เพิ่มจำนวนข้อสอบ
ข. วางแผนและจัดการทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ
ค. ลดจำนวนครู
ง. ยกเลิกหลักสูตรเดิมทั้งหมด

เฉลย: ข
เหตุผล: ผู้บริหารต้องบริหารทรัพยากรและปรับระบบการศึกษา

ความเห็นของผู้ชม