สร้างบทเรียนการเรียนรู้โดยมีโครงงานเป็นฐาน
บทความโดย นายวีรภัทร ดากลาง นักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
การอบรมครั้งนี้ รศ. ดร.ชาตรี ฝ่ายคำตา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ผู้เป็นวิทยากร เริ่มต้นด้วยคำถามว่า “เราต้องการให้ประเทศเราเป็นอย่างไร” แน่นอนว่า เราต่างต้องการมีความมั่งคั่งและยั่งยืนทางเศรษฐกิจและสังคม คือการมีคุณภาพชีวิตที่ดี เมื่อหน่วยประชากรมีคุณภาพชีวิตที่ดีก็จะไปกระตุ้นกิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคม
จากเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ซึ่งมีทั้งหมด 17 เป้าหมาย จากโจทย์ตรงนี้ รศ. ดร.ชาตรี ให้ผู้เข้าร่วมแต่ละกลุ่มเลือก 1 เป้าหมาย และชวนคิดว่า ถ้าเราเป็น Active citizen/innovator เราจะทำโครงการอะไรบ้าง โดยกำหนดแนวทางไว้ว่า สิ่งแรกที่เราต้องทำ คือ มองหาปัญหาที่มีก่อน ปัญหาอะไรที่ทำให้เราไปไม่ถึงเป้าหมายนั้นๆ จากนั้นจึงให้แต่ละกลุ่มนำเสนอมีประเด็นดังนี้
กลุ่ม 1 ด้านการสร้างหลักประกันรูปแบบการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน ต้องการออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
กลุ่ม 2 ความยั่งยืนด้านการศึกษา เช่น ต้องการสร้างการศึกษาที่เท่าเทียมกันทั้งเด็กในเมืองและเด็กชายขอบ, การเข้าถึงอุปกรณ์การศึกษา, การศึกษาแบบ Lifelong Learning และการจัดทำหลักสูตรให้สอดคล้องกับบริบท (อยากให้กระจายอำนาจในการจัดการหลักสูตรเอง)
กลุ่ม 3 การสร้างเมืองและการตั้งถิ่นฐานที่ปลอดภัย เช่น ต้องการเพิ่มพื้นที่สีเขียว การคืนครูให้ท้องถิ่น การพัฒนาระบบคมนาคม การวางผังเมืองที่เป็นระบบ
หลังจากนั้น อ.ชาตรีได้ให้แต่ละกลุ่มระบุสิ่งที่อยากทำให้แคบและเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น โดยสรุปมีรายละเอียดดังนี้ กลุ่ม 1 เน้นไปที่บรรจุภัณฑ์อาหารที่เป็นมิตร กลุ่ม 2 เน้นไปที่แหล่งการเรียนรู้ชุมชน กลุ่ม 3 เน้นไปที่ทางเดินเท้าที่ปลอดภัย
โดยวิทยากรให้อธิบายเพิ่มเติมว่าสิ่งที่อยากทำต้องมีคุณภาพอะไรบ้าง และมีกระบวนการทำงานอย่างไร เช่น “ปลอดภัย” คือมีกล้องวงจรปิด มีไฟส่องสว่าง เป็นต้น จากนั้นให้ระบุว่าปัญหาคืออะไร คำถามที่อยากรู้มีอะไรบ้าง? เพื่อกำหนดกรอบสิ่งที่อยากรู้เพื่อนำไปค้นคว้าต่อไป
ส่วนกระบวนการ Design ถ้าเริ่มต้นด้วยการโฟกัสเนื้อหาอาจทำให้คิดได้ยาก จึงควรเริ่มด้วยการกำหนด theme และตอบคำถามที่ว่า “นักเรียนจะได้สมรรถนะอะไร” สุดท้ายสมรรถนะที่นักเรียนได้จะไปเชื่อมโยงกับเนื้อหาต่างๆได้เองอย่างเป็นธรรมชาติ จากนั้นอาจารย์จึงสรุปขั้นตอนของ Project-based Learning มีอะไรบ้าง ดังนี้
1. คำถาม/ปัญหา/สิ่งที่ต้องการ (Define) - ปัญหาคืออะไร มีอะไรบ้าง อะไรคือสาเหตุของปัญหา ปัญหาใดสำคัญที่สุด จะทำอะไรให้ใหม่และแตกต่าง
2. วางแผน (Plan) - เรารู้อะไรแล้ว อะไรที่ยังไม่รู้ จะหาความรู้ได้จากแหล่งใด จะออกแบบวิธีการแก้ปัญหาอย่างไร วิธีการแก้ปัญหามีกี่วิธี วิธีการแก้ปัญหาใดเป็นไปได้มากที่สุด
3. สร้าง/แก้ปัญหา (Do) – ระหว่างแก้ปัญหาผลเป็นอย่างไร มีปัญหาอะไรเพิ่มขึ้นบ้าง
4. ประเมิน/แก้ไขปรับปรุง (Review) – วิธีการแก้ปัญหาเป็นไปตามที่วางแผนไว้หรือไม่
5. สรุปและนำเสนอและอภิปรายกับสาธารณะ (Presentation) – จะนำเสนอวิธีการแก้ปัญหาให้คนอื่นเข้าใจได้อย่างไร
โดยสรุป กิจกรรมดังกล่าวได้แสดงให้เห็นว่า การใช้ Project-based Learning ช่วยให้นักเรียนเกิดทักษะและกระบวนการเรียนรู้ สร้างความเป็นรูปธรรม การบูรณาการได้หลายศาสตร์ ส่งเสริมการคิดขั้นสูง และการตระหนักถึงปัญหาของสิ่งที่สนใจ นอกจากนี้การเขียนจุดประสงค์การเรียนรู้ของกิจกรรมที่ใช้ PBL ยังแตกต่างออกไป คือ เน้น Action ซึ่งเป็นการเขียนที่รวม KPA เป็นสมรรถนะหนึ่ง ๆ ที่มีเงื่อนไขแนบไว้ และยังเน้นแสดงการคิดขั้นสูงและทักษะในศตวรรษที่ 21 มากขึ้น ครูและนักเรียนต่างก็เป็น Learning Designer (ผู้ออกแบบการเรียนรู้) ที่ไม่ใช่ Users (ผู้ใช้) เพราะเราสามารถ Analyze และ Design เนื้อหาเอง บทบาทของนักเรียนกำลังเปลี่ยนไปแม้ไม่ใช่สิ่งที่พวกเขาคุ้นเคยก็ตาม
ที่มา ; EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
บทความนี้นำเสนอแนวคิดการเรียนรู้แบบใช้โครงงาน (Project-based Learning: PBL) ผ่านการอบรมที่เน้นการพัฒนาผู้เรียนให้เป็น Active Citizen และ Innovator โดยเริ่มจากการตั้งคำถามสำคัญว่า “ประเทศที่ต้องการเป็นอย่างไร” ซึ่งเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ทั้ง 17 เป้าหมาย ผู้เรียนถูกกระตุ้นให้เลือกเป้าหมายและวิเคราะห์ปัญหาในสังคมก่อนออกแบบโครงการที่ตอบโจทย์จริง
ตัวอย่างกิจกรรมของกลุ่มต่าง ๆ ได้แก่ การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การสร้างความเท่าเทียมทางการศึกษา และการพัฒนาเมืองที่ปลอดภัย เช่น ทางเดินเท้าและระบบคมนาคม จากนั้นมีการทำให้โจทย์เฉพาะเจาะจงและเป็นรูปธรรมมากขึ้น พร้อมกำหนดคุณภาพของผลงาน เช่น ความปลอดภัยหรือการเข้าถึงได้
กระบวนการ PBL ประกอบด้วย 5 ขั้น ได้แก่ Define (กำหนดปัญหา), Plan (วางแผน), Do (ลงมือทำ), Review (ประเมินและปรับปรุง) และ Presentation (นำเสนอผล) โดยเน้นการตั้งคำถาม การค้นคว้า และการออกแบบวิธีแก้ปัญหา
สรุปได้ว่า PBL ช่วยพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูง การบูรณาการความรู้ และสมรรถนะผู้เรียน โดยครูและนักเรียนมีบทบาทเป็น “ผู้ออกแบบการเรียนรู้” ไม่ใช่เพียงผู้รับความรู้ ทำให้การเรียนรู้เชื่อมโยงกับชีวิตจริงและสังคมมากขึ้น
ข้อสอบ
ข้อ 1
แนวคิดหลักที่เป็นจุดเริ่มต้นของการจัดกิจกรรมในบทความคือข้อใด
ก. การสอบวัดผลระดับชาติ
ข. การตั้งคำถามเชิงวิสัยทัศน์เกี่ยวกับประเทศที่ต้องการ
ค. การท่องจำเนื้อหาตามหลักสูตร
ง. การใช้เทคโนโลยีในการสอน
เฉลย: ข
เหตุผล: การเรียนเริ่มจากคำถาม “ประเทศที่ต้องการเป็นอย่างไร” เพื่อเชื่อม SDGs
ข้อ 2
เป้าหมายสำคัญของ SDGs ที่กล่าวถึงในบทความคืออะไร
ก. การเพิ่มคะแนนสอบนักเรียน
ข. การพัฒนาเศรษฐกิจเฉพาะประเทศพัฒนาแล้ว
ค. การพัฒนาที่ยั่งยืนด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
ง. การแข่งขันทางการศึกษา
เฉลย: ค
เหตุผล: SDGs มุ่งความยั่งยืนทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
ข้อ 3
ขั้นตอนแรกของกระบวนการ PBL คือข้อใด
ก. การนำเสนอ
ข. การประเมินผล
ค. การกำหนดปัญหา (Define)
ง. การลงมือทำ
เฉลย: ค
เหตุผล: PBL เริ่มจากการระบุปัญหาและตั้งคำถาม
ข้อ 4
การ “ทำให้โจทย์แคบและเป็นรูปธรรม” มีความสำคัญอย่างไร
ก. เพื่อให้จำเนื้อหาได้ง่ายขึ้น
ข. เพื่อให้สามารถวัดคะแนนได้ชัดเจน
ค. เพื่อให้การแก้ปัญหามีความชัดเจนและปฏิบัติได้จริง
ง. เพื่อให้ครูสอนง่ายขึ้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ทำให้ปัญหาเฉพาะเจาะจงและแก้ได้จริง
ข้อ 5
ตัวอย่างกิจกรรมของกลุ่มใดเกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อม
ก. กลุ่ม 2
ข. กลุ่ม 1
ค. กลุ่ม 3
ง. ทุกกลุ่ม
เฉลย: ข
เหตุผล: กลุ่ม 1 ออกแบบบรรจุภัณฑ์เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ข้อ 6
แนวคิด “นักเรียนจะได้สมรรถนะอะไร” สะท้อนการออกแบบการเรียนรู้แบบใด
ก. Content-based
ข. Teacher-centered
ค. Competency-based
ง. Exam-based
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นผลลัพธ์เป็นสมรรถนะของผู้เรียน
ข้อ 7
ขั้นตอน “Review” ใน PBL มีความหมายว่าอะไร
ก. การเขียนรายงาน
ข. การปรับปรุงและประเมินผล
ค. การสอนใหม่
ง. การสอบปลายภาค
เฉลย: ข
เหตุผล: ตรวจสอบและปรับวิธีแก้ปัญหา
ข้อ 8
บทบาทใหม่ของครูตามบทความคืออะไร
ก. ผู้ควบคุมชั้นเรียน
ข. ผู้ให้คะแนน
ค. ผู้ออกแบบการเรียนรู้
ง. ผู้บรรยายเนื้อหา
เฉลย: ค
เหตุผล: ครูเป็น Learning Designer ไม่ใช่ผู้สอนแบบเดิม
ข้อ 9
ข้อใดเป็นตัวอย่างของการวิเคราะห์ปัญหาใน PBL
ก. การอ่านหนังสือ
ข. การเลือกข้อสอบ
ค. การระบุสาเหตุของปัญหาและคำถามที่ต้องการรู้
ง. การจำเนื้อหา
เฉลย: ค
เหตุผล: PBL เน้นการวิเคราะห์ปัญหาเชิงลึก
ข้อ 10
ผลลัพธ์สำคัญที่สุดของการใช้ PBL คือข้อใด
ก. นักเรียนสอบได้คะแนนสูง
ข. นักเรียนมีทักษะคิดขั้นสูงและแก้ปัญหาได้จริง
ค. ครูสอนง่ายขึ้น
ง. ลดเวลาเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: PBL เน้นทักษะศตวรรษที่ 21 และการแก้ปัญหาจริง