ปฏิรูปห้องเรียน ; พลิกโฉมคุณภาพการศึกษาด้วย Active Learning
ดร.ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมณ์ ประธานกรรมการบริหารสถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.)ในฐานะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา กล่าวตอนหนึ่งในการบรรยาย โครงการพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา เรื่อง”Mindset พลิกวิธีคิดชีวิตเปลี่ยน”ปรับแนวคิดสู่การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ Active Learning เพื่อให้ผู้เรียนสร้างนวัตกรรมด้วยกระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ GPAS 5 Step รุ่นที่ 1 มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา เมื่อเร็ว ๆ นี้ ว่า
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ชี้ให้เห็นว่า เป้าหมายของการปฏิรูประบบการศึกษาไทย คือ 1 การพัฒนาระบบการเรียนการสอนเพื่อเติมเต็มศักยภาพให้นักเรียนมีทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 2 การพัฒนาระบบครูให้มีคุณภาพ 3 การสร้างความรับผิดชอบ (Accountability) ในระบบการศึกษา และ การลดปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านต่างๆในระบบการศึกษา หรืออาจกล่าวได้ว่า การปฏิรูประบบการเรียนการสอนระดับห้องเรียนเป็นเป้าหมายที่ควรทำอันดับต้น ๆ การปฏิรูปการเรียนรู้ระดับห้องเรียน จะเป็นการพัฒนาการเรียนการสอนเพื่อเติมเต็มศักยภาพให้นักเรียนมีทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 ซึ่งแนวคิดทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 ตั้งอยู่บนฐานความคิดที่เชื่อว่า รูปแบบการศึกษาแบบดั้งเดิมในช่วงศตวรรษที่ 20 ที่เน้นย้ำแต่การเรียนและท่องจำเนื้อหา(Passive Learning)ในสาระวิชาหลัก อาทิคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาศาสตร์ สังคมศาสตร์ ซึ่งไม่ตรงกับการดำรงชีวิตและการทำงานในศตวรรษใหม่ภายใต้ความท้าทายใหม่อีกต่อไป
ดร.ศักดิ์สิน กล่าวต่อว่า แนวคิดทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 นั้น จึงให้ความสำคัญกับการปลูกฝัง “ทักษะ” ที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 เช่น ทักษะการคิดขั้นสูง ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม ทักษะชีวิตและการทำงาน ทักษะด้านสารสนเทศและการสื่อสาร ควบคู่กับ “เนื้อหา” ในสาระวิชาหลักและความรู้อื่น ๆ ที่สำคัญในศตวรรษที่ 21 เช่น ความรู้เรื่องโลกความรู้ด้านการเงินเศรษฐกิจธุรกิจและการเป็นผู้ประกอบการ ความรู้ด้านพลเมือง ความรู้ด้านสุขภาพ และความรู้ด้านสิ่งแวดล้อม ผ่านหลักสูตรที่กระชับ(Lean Curriculum) และบูรณาการ (Interdisciplinary Curriculum) เพื่อสร้างนักเรียนที่มี “คุณลักษณะ” อันพึงประสงค์ของโลกศตวรรษที่ 21 นั่นคือ รู้จักคิด รักการเรียนรู้ มีสำนึกพลเมือง มีความกล้าหาญทางจริยธรรม มีความสามารถในการแก้ปัญหา ปรับตัว สื่อสาร และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพตลอดชีวิต ทักษะด้านการเรียนรู้และนวัตกรรมเป็นหัวใจของทักษะเพื่อการดำรงชีวิตในศตวรรษที่ 21 การเรียนรู้ทักษะการเรียนรู้
ดังนั้น กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ GPAS 5 Step จึงเป็นเทคโนโลยีกระบวนการที่เป็นกลไกสำคัญในการช่วยพัฒนาการเรียนรู้แบบ Active learning โดยจัดระบบการสร้างประสบการณ์ให้ผู้เรียนในการจัดเก็บข้อมูลให้ครอบคลุมทุกมิติ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาการคิดวิเคราะห์อย่างมีแบบแผนและเชื่อมโยงไปสู่การสร้างความรู้ในมิติคุณธรรมจริยธรรมและค่านิยมขั้นสูงก่อนนำไปสู่การปฏิบัติตามแบบแผนที่ออกแบบไว้จนถักทอความรู้ให้สัมพันธ์กันทุกมิติและเกิดผลผลิตจากการเรียนรู้ผ่านกระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ GPAS 5 Step ในระดับโครงงานนวัตกรรมปัญญาประดิษฐ์และสามารถต่อยอดการสร้างความรู้ในระดับความคิดรวบยอดหลักการและทฤษฎีซึ่งเกิดผลสำคัญคือผู้เรียนเข้าใจรู้ความหมายเห็นคุณค่าในสิ่งที่เรียนรู้เกิดความชื่นชมมุ่งการอนุรักษ์บำรุงรักษานำไปเผยแพร่อย่างภาคภูมิใจและนำไปต่อยอดให้เกิดผลและคุณค่าในเชิงบวกอย่างยั่งยืน
“กระบวนการเรียนรู้แบบ Active learning เป็นรูปแบบพื้นฐานในการเรียนรู้ด้วยการปฎิบัติที่ส่งผลให้ผู้เรียนเข้าใจและรู้ความหมายของสิ่งที่เรียนรู้ผ่านการคิดการปฏิบัติด้วยตัวของผู้เรียนเองเท่านั้น แตกต่างจากการเรียนรู้แบบPassive Learning ที่เป็นรูปแบบการถ่ายทอดการฟัง การดู การเก็บข้อมูล การท่องจำ เพื่อนำข้อมูลมานำเสนอถ่ายทอดอย่างไม่เข้าใจ ไม่รู้ความหมาย และเข้าไม่ถึงคุณค่าของข้อมูลนั้น ดังนั้นหัวใจสำคัญที่ใช้เป็นกลไกของการเรียนรู้แบบ Active learning คือกระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ GPAS 5 Step”ดร.ศักดิ์สิน กล่าว
ที่มา ; มติชนออนไลน์ วันที่ 10 มกราคม 2566
สรุปสาระสำคัญ
บทความชี้ให้เห็นว่า การปฏิรูปการศึกษาไทยควรมุ่งที่ “ห้องเรียน” เป็นลำดับแรก เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 โดยเน้นการเปลี่ยนจากการเรียนรู้แบบ Passive Learning ที่เน้นท่องจำ ไปสู่ Active Learning ที่ผู้เรียนมีส่วนร่วม ลงมือปฏิบัติ และสร้างความรู้ด้วยตนเอง แนวทางดังกล่าวต้องพัฒนาทั้งระบบ ได้แก่ การเรียนการสอน ครู และความรับผิดชอบในระบบ พร้อมลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา
ทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 ได้แก่ การคิดขั้นสูง การเรียนรู้และนวัตกรรม การสื่อสาร สารสนเทศ และทักษะชีวิต ควบคู่กับความรู้ด้านเศรษฐกิจ พลเมือง สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ผ่านหลักสูตรแบบบูรณาการและกระชับ เพื่อสร้างผู้เรียนที่คิดเป็น แก้ปัญหาได้ มีจริยธรรม และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้
กระบวนการ GPAS 5 Step เป็นกลไกสำคัญของ Active Learning ที่ช่วยพัฒนาการคิดอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ สร้างองค์ความรู้ เชื่อมโยงคุณค่าเชิงจริยธรรม และนำไปสู่การปฏิบัติจริงจนเกิดนวัตกรรม ผู้เรียนจึงเข้าใจคุณค่าในสิ่งที่เรียน สามารถต่อยอดความรู้ และสร้างประโยชน์อย่างยั่งยืน
ข้อสอบ
ข้อ 1 เป้าหมายหลักของการปฏิรูปการศึกษาไทยตามบทความคือข้อใด
ก. เพิ่มจำนวนโรงเรียน
ข. พัฒนาการเรียนรู้ในห้องเรียน
ค. เพิ่มงบประมาณ
ง. ลดจำนวนครู
เฉลย: ข
เหตุผล: บทความเน้น “ห้องเรียน” เป็นจุดเริ่มของการปฏิรูป
ข้อ 2 ข้อใดคือความแตกต่างหลักของ Active Learning
ก. เน้นครูบรรยาย
ข. เน้นการสอบ
ค. ผู้เรียนลงมือปฏิบัติ
ง. เน้นการจำ
เฉลย: ค
เหตุผล: Active Learning ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมและลงมือทำ
ข้อ 3 ทักษะใด “ไม่ใช่” ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21
ก. การคิดขั้นสูง
ข. การท่องจำ
ค. การสื่อสาร
ง. การแก้ปัญหา
เฉลย: ข
เหตุผล: การท่องจำเป็นลักษณะของ Passive Learning
ข้อ 4 GPAS 5 Step มีบทบาทสำคัญอย่างไร
ก. เพิ่มเนื้อหา
ข. ลดเวลาเรียน
ค. พัฒนากระบวนการคิด
ง. เพิ่มข้อสอบ
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นกระบวนการคิดเชิงระบบ
ข้อ 5 หลักสูตรแบบ Lean Curriculum หมายถึงอะไร
ก. เนื้อหามากขึ้น
ข. เนื้อหากระชับ
ค. ไม่มีหลักสูตร
ง. เน้นสอบ
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นความกระชับและจำเป็น
ข้อ 6 ข้อใดสะท้อนผลลัพธ์ของ Active Learning
ก. จำเนื้อหาได้
ข. เข้าใจและนำไปใช้ได้
ค. ทำข้อสอบได้
ง. ท่องสูตรได้
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นความเข้าใจและประยุกต์ใช้
ข้อ 7 ข้อใดคือคุณลักษณะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21
ก. เชื่อฟังอย่างเดียว
ข. คิดวิเคราะห์ได้
ค. ท่องจำเก่ง
ง. ไม่ตั้งคำถาม
เฉลย: ข
เหตุผล: ต้องมีการคิดขั้นสูง
ข้อ 8 การลดความเหลื่อมล้ำควรทำควบคู่กับอะไร
ก. เพิ่มข้อสอบ
ข. ปฏิรูปครู
ค. ลดเวลาเรียน
ง. เพิ่มวิชา
เฉลย: ข
เหตุผล: ระบบครูเป็นองค์ประกอบสำคัญ
ข้อ 9 การเรียนรู้ที่แท้จริงเกิดจากอะไร
ก. การฟัง
ข. การดู
ค. การปฏิบัติและคิดเอง
ง. การจำ
เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เรียนต้องลงมือทำและคิด
ข้อ 10 ผลลัพธ์สูงสุดของ GPAS 5 Step คืออะไร
ก. สอบผ่าน
ข. ได้คะแนนดี
ค. สร้างนวัตกรรมและองค์ความรู้
ง. จำเนื้อหาได้
เฉลย: ค
เหตุผล: นำไปสู่การสร้างนวัตกรรมและความรู้ใหม่