“โรงเรียนฉลาดเล่น” นวัตกรรมเพื่ออนาคตเด็กไทย

วันที่ 21 เมษายน ตรงกับวันคล้ายวันเกิดของ Friedrich Wilhelm August Froebel บิดาแห่งการศึกษาอนุบาล (21 เมษายน 1782 – 21 มิถุนายน 1852) ผู้จัดตั้งโรงเรียนอนุบาลแห่งแรกในประเทศเยอรมนี ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า “kindergarten” ในภาษาเยอรมัน ที่แปลว่า “สวนเด็ก” จากความเชื่อที่ว่า เด็กคือเมล็ดพันธุ์ของดอกไม้ จะเบิกบานสดใส เมื่อได้อยู่ท่ามกลางกลุ่มเพื่อน และได้เรียนรู้จากการเล่น

แต่โลกยุคใหม่ดึงให้เด็กจำนวนมากยึดโยงอยู่กับอินเตอร์เน็ต โทรศัพท์มือถือ ขณะที่การเล่นเป็นกลุ่มกับเพื่อนลดน้อยลง นำมาสู่การเคลื่อนไหวน้อยตามไปด้วย ซึ่งมีผลต่อศักยภาพการเรียนรู้และความฉลาดทางอารมณ์อย่างน่าเป็นห่วง

รองศาสตราจารย์ ดร.อารี จำปากลาย ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (IPSR) กล่าวว่า เป็นเวลา 50 ปี ที่สถาบัน IPSR ทำงานวิจัยในประเด็นประชากรและสังคมที่มีผลกระทบเชิงนโยบาย ซึ่งรวมทั้งการส่งเสริมคุณภาพชีวิตในวัยเด็ก โดยเมื่อประมาณกลางปีที่ผ่านมา สถาบัน IPSR ได้เป็น 1 ใน 5 ส่วนงานของมหาวิทยาลัยมหิดล ที่ได้รับคัดเลือกให้ได้รับทุนอุดหนุนโครงการขับเคลื่อนนโยบายชี้นำสังคม ของมหาวิทยาลัยมหิดล จากผลงานวิจัยซึ่งตอบสนองประเด็นที่สังคมกำลังเผชิญอยู่ ด้วยความตระหนักถึงปัญหาที่เด็กไทยเคลื่อนไหวกันน้อยลง จึงได้มีการสร้าง “นวัตกรรมในการจัดการเพื่อส่งเสริมกิจกรรมทางกายเชิงระบบ” ขึ้น จากการดำเนินโครงการ “โรงเรียนฉลาดเล่น” อย่างต่อเนื่อง และจะได้มีการขยายผลสู่การเป็นต้นแบบเพื่อใช้ใน 27,000 โรงเรียนทั่วประเทศ ภายในระยะเวลา 3 ปีต่อไป

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปิยวัฒน์ เกตุวงศา ทีมวิจัยของศูนย์พัฒนาองค์ความรู้ด้านกิจกรรมทางกายประเทศไทย สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (IPSR) ได้ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ริเริ่มโครงการ “โรงเรียนฉลาดเล่น” ขึ้นจากการตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่เป็นวัยเด็กและเยาวชน ซึ่งเป็นอนาคตของชาติที่ถือเป็นการลงทุนที่มีคุณค่า และคุ้มค่าที่สุด โดย “โรงเรียนฉลาดเล่น” คือ โรงเรียนที่เด็กๆ จะได้มีความสุขในการเรียนรู้ผ่านการเคลื่อนไหวร่างกาย ซึ่งจากงานวิจัยพบว่าเด็กที่เคลื่อนไหววันละอย่างน้อยประมาณ 30 นาที สมองจะพร้อมต่อการเรียนรู้

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปิยวัฒน์ กล่าวว่า จากการติดตามพัฒนาการของเด็กอย่างต่อเนื่องใน 5 มิติ คือ

มิติที่ 1 คือ การมีร่างกายที่สมบูรณ์แข็งแรง

มิติที่ 2 พัฒนาการด้านอารมณ์และสังคม

มิติที่ 3 ทักษะการสื่อสาร

มิติที่ 4 การคิดอย่างมีเหตุผล

มิติที่ 5 ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา

พบว่าเด็กในโครงการ “โรงเรียนฉลาดเล่น” มีพัฒนาการทั้ง 5 มิติเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เมื่อเทียบกับเด็กในโรงเรียนที่ไม่ได้รับการพัฒนาการเรียนรู้ผ่านการเคลื่อนไหว

ซึ่งหลักการของ “โรงเรียนฉลาดเล่น” ไม่ใช่เพียงแค่การให้เด็กได้ออกกำลังกายหน้าเสาธง 5 – 10 นาที แต่เด็กจำเป็นต้องมีการเคลื่อนไหวร่างกายตลอดช่วงวันอย่างเหมาะสม และเรียนรู้ผ่านการเล่น (Play) ซึ่งมีทั้งสิ้น 3 แบบ แบบแรก คือ “Free Play” ซึ่งเป็นการเล่นสนุกทั่วไปเพื่อการผ่อนคลาย ได้ EQ หรือ ความฉลาดทางอารมณ์ แบบที่ 2 คือ “Active Play” เป็นการเล่นเสริมทักษะ และแบบที่ 3 คือ “Sports & Exercise” หรือ การออกกำลังกาย โดยการทำให้เด็กได้มีพัฒนาการที่ดีที่สุดนั้น จะต้องมีการจัดสัดส่วนการเล่นในรูปแบบปิรามิดซึ่งมีแบบที่ 1 เป็นฐาน แล้วต่อยอดขึ้นไปด้วยแบบที่ 2 และแบบที่ 3 ตามลำดับ

ตัวอย่างกิจกรรม “โรงเรียนฉลาดเล่น” เช่น ในการเรียนการสอนวิชาคณิตศาสตร์ อาจออกแบบให้เป็นการเล่น โดยทำช่องตัวเลขและเครื่องหมาย ให้เด็กได้กระโดดเพื่อที่จะบวก ลบ คูณ หาร ซึ่งนอกจากจะทำให้เด็กได้เคลื่อนไหวร่างกายแล้ว ยังทำให้เด็กได้สนุกต่อการเรียนรู้อีกด้วย

โดย Play เป็นหนึ่งในโมเดล 4P ที่ใช้เป็น platform สำหรับให้โรงเรียนได้นำไปประยุกต์ใช้ ซึ่งอีก 3P คือ Policy หรือ นโยบาย People หรือ ครูผู้นำกิจกรรม และ Place หรือ สถานที่ เมื่อครบองค์ประกอบทั้ง 4 จะสามารถขับเคลื่อนสู่การเป็น “โรงเรียนฉลาดเล่น” ได้อย่างสมบูรณ์

“นวัตกรรมในการจัดการเพื่อส่งเสริมกิจกรรมทางกายเชิงระบบนี้จะเป็น “เรือใบ” ที่ขับเคลื่อนไปข้างหน้าในแนวระนาบอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการใช้องค์ความรู้ตามปณิธาน “ปัญญาของแผ่นดิน” ของมหาวิทยาลัยมหิดล ที่สร้างขึ้นนี้จะขยายผลสู่ระดับนโยบาย เพื่ออนาคตของเด็กไทยต่อไป” ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปิยวัฒน์ กล่าวทิ้งท้าย 

ที่มา ; SALIKA

สรุปสาระสำคัญ 

แนวคิดของ Friedrich Froebel บิดาแห่งการศึกษาอนุบาล เน้นว่าเด็กเรียนรู้ได้ดีที่สุดผ่าน “การเล่น” และการอยู่ร่วมกับเพื่อน เปรียบเด็กเหมือนเมล็ดพันธุ์ที่เติบโตงดงามเมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ซึ่งเป็นที่มาของแนวคิด “kindergarten” หรือสวนเด็ก อย่างไรก็ตาม ในยุคปัจจุบัน เด็กจำนวนมากมีพฤติกรรมการใช้สื่อดิจิทัลและโทรศัพท์มือถือเพิ่มขึ้น ทำให้การเล่นกับเพื่อนและการเคลื่อนไหวร่างกายลดลง ส่งผลต่อพัฒนาการทั้งด้านการเรียนรู้และอารมณ์

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (IPSR) ร่วมกับ สสส. ได้พัฒนาโครงการ “โรงเรียนฉลาดเล่น” เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมทางกาย โดยพบว่าการเคลื่อนไหวอย่างน้อยวันละ 30 นาทีช่วยให้สมองพร้อมเรียนรู้มากขึ้น โครงการนี้มุ่งพัฒนาเด็ก 5 มิติ ได้แก่ ร่างกาย อารมณ์และสังคม การสื่อสาร การคิดอย่างมีเหตุผล และผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา ผลวิจัยพบว่าเด็กในโครงการมีพัฒนาการดีขึ้นกว่ากลุ่มทั่วไป

แนวทาง “โรงเรียนฉลาดเล่น” ไม่ใช่เพียงการออกกำลังกายสั้น ๆ แต่เน้นการเรียนรู้ผ่านการเล่น 3 รูปแบบ ได้แก่ Free Play, Active Play และ Sports & Exercise โดยจัดลำดับแบบปิรามิด และบูรณาการกับการเรียน เช่น คณิตศาสตร์ผ่านการกระโดดตอบโจทย์

โมเดล 4P ได้แก่ Policy, People, Place และ Play เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนโรงเรียนฉลาดเล่น เพื่อสร้างเด็กไทยที่มีคุณภาพและพร้อมต่ออนาคตอย่างยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1

แนวคิดสำคัญของ Froebel ที่เป็นพื้นฐานของอนุบาลคือข้อใด
ก. การเรียนรู้จากการท่องจำ
ข. การเรียนรู้ผ่านการแข่งขัน
ค. การเรียนรู้ผ่านการเล่นและสังคม
ง. การเรียนรู้ผ่านเทคโนโลยี
เฉลย: ค เหตุผล: Froebel เชื่อว่าเด็กเรียนรู้ดีที่สุดผ่านการเล่นและการอยู่ร่วมกับผู้อื่น

ข้อ 2

ปัญหาหลักของเด็กยุคปัจจุบันตามบทความคืออะไร
ก. ขาดครูผู้เชี่ยวชาญ
ข. ใช้เทคโนโลยีมากจนลดการเคลื่อนไหว
ค. ขาดอาหารที่มีคุณภาพ
ง. ไม่มีโรงเรียนเพียงพอ
เฉลย: ข เหตุผล: เด็กใช้มือถือมากขึ้น ทำให้เคลื่อนไหวน้อยลง

ข้อ 3

โครงการ “โรงเรียนฉลาดเล่น” ดำเนินการโดยหน่วยงานใด
ก. กระทรวงศึกษาธิการเท่านั้น
ข. มหาวิทยาลัยเอกชน
ค. IPSR ร่วมกับ สสส.
ง. องค์กรยูนิเซฟ
เฉลย: ค เหตุผล: เป็นความร่วมมือระหว่าง IPSR และ สสส.

ข้อ 4

การเคลื่อนไหวร่างกายขั้นต่ำที่ช่วยให้สมองพร้อมเรียนรู้คือเท่าใด
ก. 10 นาที
ข. 20 นาที
ค. 30 นาที
ง. 60 นาที
เฉลย: ค เหตุผล: งานวิจัยระบุประมาณ 30 นาทีต่อวัน

ข้อ 5

มิติการพัฒนาเด็กในโครงการมีกี่ด้าน
ก. 3 ด้าน
ข. 4 ด้าน
ค. 5 ด้าน
ง. 6 ด้าน
เฉลย: ค เหตุผล: ครอบคลุม 5 มิติหลักของพัฒนาการ

ข้อ 6

ข้อใดไม่ใช่รูปแบบการเล่นในโรงเรียนฉลาดเล่น
ก. Free Play
ข. Active Play
ค. Sports & Exercise
ง. Digital Play
เฉลย: ง เหตุผล: ไม่มี “Digital Play” ในโมเดล

ข้อ 7

ลักษณะสำคัญของ Free Play คือข้อใด
ก. การแข่งขันกีฬา
ข. การเรียนแบบบังคับ
ค. การเล่นเพื่อผ่อนคลายและ EQ
ง. การสอบวัดผล
เฉลย: ค เหตุผล: Free Play เน้นความสนุกและอารมณ์

ข้อ 8

โมเดล 4P ประกอบด้วยข้อใด
ก. Policy, People, Place, Play
ข. Plan, Process, Product, Profit
ค. Play, Practice, Problem, Proof
ง. Policy, Paper, People, Program
เฉลย: ก เหตุผล: เป็นองค์ประกอบหลักของโรงเรียนฉลาดเล่น

ข้อ 9

ตัวอย่างการบูรณาการเรียนรู้ที่ถูกต้องคือข้อใด
ก. เรียนคณิตศาสตร์จากการท่องสูตร
ข. เล่นเกมมือถือระหว่างเรียน
ค. กระโดดตอบโจทย์คณิตศาสตร์
ง. ดูวิดีโอแทนการเรียน
เฉลย: ค เหตุผล: ใช้การเคลื่อนไหวประกอบการเรียน

ข้อ 10

เป้าหมายสำคัญของ “โรงเรียนฉลาดเล่น” คืออะไร
ก. เพิ่มการแข่งขันทางวิชาการ
ข. ลดเวลาเรียนทั้งหมด
ค. พัฒนาเด็กแบบองค์รวมผ่านการเล่น
ง. เพิ่มการบ้านให้มากขึ้น
เฉลย: ค เหตุผล: เน้นพัฒนา 5 มิติผ่านการเล่นอย่างสมดุล

ความเห็นของผู้ชม