Multi-stage Life ชีวิตแห่งอนาคต สมดุลที่สร้างได้

เมื่ออนาคตคนเรามีอายุยืนขึ้นเป็นร้อยปี เราจะไม่ได้ใช้ชีวิตแบบชีวิตสามขั้นอีกต่อไป เพียงแค่ศึกษาเรียนรู้ ทำงาน และใช้ชีวิต กลับกลายเป็นชีวิตหลากหลายขั้น การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่ความท้าทายแค่ตัวบุคคล แต่กำลังเป็นความท้าทายใหญ่ที่ภาครัฐทั่วโลกต้องเผชิญ

เด็กที่เกิดในวันนี้มีโอกาสมากกว่า 50% ที่จะมีอายุยืนเกิน 105 ปี ถ้าคนเรามีอายุยืนเป็นร้อยปี เราก็คงมีคำถามที่ตามมามากมาย เราจะรีบกันไปทำไม? ชีวิตเราจะเรียนรู้อยู่แต่ในห้องสี่เหลี่ยมได้หรือ? เราจะเกษียณที่วัย 60 แล้วใช้เงินเก็บไปตลอดชีวิตได้หรือ? เราจะอยู่แบบสุขภาพดี อยู่อย่างไม่ลำบากและมีความสุขในชีวิตยืนยาวนานนี้ได้อย่างไร?

ไม่เพียงเท่านั้น อาชีพที่คนเราเคยคิดว่ามั่นคงจะยึดไว้หารายได้ตลอดชีวิต นั่นก็ไม่มั่นคงเสียแล้ว ทุกวันนี้คนเรายังไม่ได้แค่แข่งกันเองระหว่างคน เรายังมีหุ่นยนต์ เอไอทำงานมาขับเคลื่อนเศรษฐกิจแทนคนเรา อาชีพที่มีอยู่ในทุกวันนี้กำลังจะหายไปและถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ หุ่นยนต์ เอไอ เสียด้วย การจ้างงานคนเราจะลดลงจนกระทั่งอาจกลายเป็นไม่มีอาชีพ (Jobless)

ยุคที่ผ่านมาคนเราใช้ชีวิตแบบชีวิตสามขั้น (Three-Stage Life) คือศึกษาเรียนรู้ (Learning) ทำงาน (Working) ใช้ชีวิต (Living) เด็กต้องตั้งใจเรียนอย่างมุ่งมั่นเต็มที่เพื่อเรียนให้จบ คนทำงานต้องทำงานแข่งกับเวลา บ่มเพาะความเชี่ยวชาญในอาชีพ วางแผนชีวิตการทำงาน ชีวิตครอบครัว ตั้งหน้าตั้งตาเก็บเงินโดยมีเป้าหมายเอาไว้ใช้ชีวิตสบายๆ ยามเกษียณ

อนาคตจากนี้ไปคนเราจะใช้ชีวิตหลากหลายขั้น (Multi-stage Life) ชีวิตไม่ได้เรียงลำดับขั้นจากการเรียนหนังสือ ทำงาน เกษียณจบเป็นขั้นเป็นตอนเพียงเท่านั้นอีกต่อไป แต่อนาคตการเรียนรู้ การทำงาน การใช้ชีวิตอาจวนเวียนต่อเนื่องซ้ำไปซ้ำมาได้หรือข้ามขั้นไปมาก็ได้ เด็กเรียนไปสักพักอาจออกไปทำงานหาประสบการณ์ทำงานหรือใช้ชีวิตก่อน แล้วกลับมาเรียนต่อจนจบก็ได้ คนสูงอายุกลับมาเรียนใหม่ คนเกษียณแล้วมาหางานทำใหม่ มิตรภาพต่างวัยจะมีมากขึ้น คนต่างวัยอาจอยู่ในชีวิตขั้นเดียวกัน คนต่างรุ่นจะไม่ได้ต่างคนต่างอยู่อีกต่อไป

นอกจากนี้ ชีวิตมีคนมีหลากหลายมิติทั้งการเรียนรู้ การทำงาน รายได้ การเงิน สุขภาพ การใช้ชีวิต ความสัมพันธ์ คุณค่าและสุนทรียภาพในการใช้ชีวิตแต่ละขั้นแต่ละมิติล้วนมีความสัมพันธ์กัน ต้องมีสมดุลระหว่างมิติด้วย เช่น การเรียนรู้สร้างทักษะก็สัมพันธ์กับการทำงาน การมีสุขภาพที่ดีนั้นนอกจากดูแลตัวเองแล้วก็เกี่ยวข้องกับมิติทางด้านการเงิน การทำงานเพื่อให้มีรายได้แล้วก็ยังเพื่อคุณค่าแก่ตนเองและสังคม เป็นต้น

ในระดับส่วนบุคคล เราต้องมุ่งมั่นเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life Long Learning) การเรียนรู้เพิ่มพูนทักษะไม่มีวันสิ้นสุด แม้ว่าวันนี้คุณจะทำงานแล้ว เกษียณแล้วก็ต้องกลับมาเรียนรู้ใหม่ เพิ่มพูนทักษะ อัพเกรดทักษะ และสร้างทักษะใหม่แห่งอนาคต (Re-Skill, Up-Skill, New Skill) เราต้องเรียนรู้จักตัวเอง เติมทักษะสำคัญ ทักษะชีวิตให้กับตัวเอง ที่สำคัญคือความมุ่งมั่นในการเรียนรู้คนอื่นไปด้วย เรียนรู้การทำงานร่วมกันเพื่อจุดประกายและรักษาวงจรแห่งการเรียนรู้

วัยเด็กที่มีแต่เรียนเท่านั้น คนทำงานจนไม่มีเวลาใช้ชีวิต คนใช้ชีวิตหลังเกษียณแบบไม่ต้องเรียนรู้อะไรใหม่อีกแล้ว ชีวิตสามขั้นที่ขาดสมดุลแบบนั้นต้องจบลง เราต้องลงทุนในการเสริมสร้างทักษะ สุขภาพ และความสัมพันธ์ไปพร้อมๆ กัน การใช้ชีวิตหลากหลายขั้นของพวกเราจะต้องเน้นการสร้างสมดุลระหว่างเรื่องที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้ สิ่งที่เป็นตัวเงินและไม่ใช่ตัวเงินมากขึ้น

โลกใบนี้ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป การเปลี่ยนแปลงเรื่องนี้ไม่ใช่ความท้าทายแค่ลำพังตัวบุคคลแต่ละคนเท่านั้น แต่กำลังเป็นความท้าทายใหญ่ที่ภาครัฐทั่วโลกต้องเผชิญ รวมถึงประเทศไทยด้วย ตัวอย่างเช่น

นโยบายการศึกษาเรียนรู้ต้องก้าวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลง นโยบายการศึกษา การเรียนรู้จะต้องไม่ถูกจำกัดแค่ในรั้วโรงเรียน มหาวิทยาลัย สถาบันการศึกษาอีกต่อไป ไม่ใช่แค่เด็กๆ เท่านั้นที่ต้องเรียนรู้ ทุกๆ คนต้องเรียนรู้ใหม่ๆ ตลอดเวลา สถาบันการศึกษาต้องปรับตัวอย่างเร่งด่วน การเรียนแบบขอแค่ให้ได้ใบปริญญาไม่ตอบโจทย์โลกอนาคตอีกแล้ว การศึกษาและการฝึกอบรมในอนาคตจำเป็นต้องมีความยืดหยุ่นมากขึ้นและสามารถเตรียมคนทุกวัยให้เรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต

นโยบายด้านแรงงานและกำลังคนต้องเปลี่ยนไป นโยบายการพัฒนาทักษะแห่งอนาคต การสร้างงานแห่งอนาคตเป็นเรื่องจำเป็นและเร่งด่วน งานแห่งอนาคต (Future of Work) จะขับเคลื่อนเศรษฐกิจ นั่นหมายความว่าประเทศต้องการกำลังคนที่มีทักษะใหม่ๆ การพัฒนาทักษะต้องได้รับการสนับสนุนผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน โรงเรียน มหาวิทยาลัยและพื้นที่ แม้ว่ากำลังแรงงานจะลดลงจากการที่เป็นสังคมผู้สูงอายุ แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าเศรษฐกิจจะถดถอยเสมอไป เราอาจยกระดับผลิตภาพจากเทคโนโลยีนวัตกรรม การทำงานร่วมกับระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์ได้ แต่หากไม่สามารถทำได้เช่นนั้น ภาครัฐจะเผชิญกับความท้าทายใหญ่จากภาระทางการคลัง การเผชิญหน้ากับการจัดระบบสวัสดิการ

นอกจากนี้ การใช้ชีวิตหลากหลายขั้นทำให้ต้องปรับแผนทางการเงิน วางแผนการบริหารจัดการทรัพยากรใหม่ หลายประเทศทั่วโลกเริ่มคิดว่ากำลังจะเผชิญหน้ากับความเหลื่อมล้ำทางสุขภาพ ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนมีแนวโน้มจะขยายกว้างขึ้นในหลายประเทศ ภาครัฐต้องจัดการประเด็นทางสังคมที่กว้างขึ้น การมีนโยบายและมาตรการช่วยคนที่ขาดโอกาสให้ก้าวผ่านการเปลี่ยนแปลง เพื่อให้ได้รับโอกาสที่ยืดหยุ่นเพื่อชีวิตที่ยืนยาวอย่างมีคุณภาพ

การเปลี่ยนแปลงกำลังเกิดขึ้นเป็นโอกาสในการมีชีวิตแห่งอนาคตที่สมดุล ภาครัฐเองก็ต้องออกแบบนโยบายใหม่ให้ทันกับอนาคตที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป เพราะประเทศกำลังอยู่ในสถานการณ์ที่เป็นจุดเปลี่ยน ชีวิตหลากหลายขั้นของคนไทยสมดุลได้ อนาคตไทยก็สมดุลได้เช่นเดียวกัน

ที่มา ; กรุงเทพธุรกิจ

สรุปสาระสำคัญ

อนาคตของมนุษย์กำลังก้าวเข้าสู่สังคมอายุยืนยาวถึง 100 ปี ส่งผลให้รูปแบบการดำเนินชีวิตเปลี่ยนจาก “ชีวิตสามขั้น” (เรียน–ทำงาน–เกษียณ) ไปสู่ “ชีวิตหลายขั้น” ที่ยืดหยุ่นและหมุนเวียนได้ตลอดชีวิต เช่น เรียน–ทำงาน–กลับมาเรียนใหม่ หรือเกษียณแล้วกลับมาทำงานอีกครั้ง การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดจากทั้งอายุขัยที่เพิ่มขึ้นและความก้าวหน้าของเทคโนโลยี โดยเฉพาะ AI และระบบอัตโนมัติที่เข้ามาแทนที่งานจำนวนมาก ทำให้ความมั่นคงทางอาชีพลดลง

มนุษย์จึงจำเป็นต้องพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องผ่านการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) โดยเน้นการพัฒนาทักษะใหม่ (New Skill) การเพิ่มทักษะ (Up-skill) และการปรับทักษะ (Re-skill) ควบคู่กับการสร้างสมดุลในหลายมิติ ได้แก่ การเรียนรู้ การทำงาน สุขภาพ การเงิน และความสัมพันธ์

ในระดับนโยบาย ภาครัฐต้องปรับระบบการศึกษาให้ยืดหยุ่นและเปิดโอกาสให้ทุกช่วงวัยเข้าถึงการเรียนรู้ พร้อมพัฒนานโยบายแรงงานเพื่อรองรับงานแห่งอนาคต และลดความเหลื่อมล้ำที่อาจเพิ่มขึ้นจากสังคมสูงวัย การเปลี่ยนแปลงนี้จึงเป็นทั้งความท้าทายและโอกาส หากสามารถปรับตัวได้อย่างสมดุล ก็จะนำไปสู่คุณภาพชีวิตและสังคมที่ยั่งยืนในอนาคต

ข้อสอบ

ข้อ 1 แนวคิด “ชีวิตหลายขั้น” แตกต่างจาก “ชีวิตสามขั้น” อย่างไร
ก. มีการกำหนดช่วงชีวิตตายตัว
ข. เน้นการทำงานระยะยาวเพียงอาชีพเดียว
ค. สามารถสลับบทบาทเรียน–ทำงาน–ใช้ชีวิตได้ตลอด
ง. มุ่งเน้นการเกษียณเร็ว
เฉลย: ค
เหตุผล: ชีวิตหลายขั้นมีความยืดหยุ่นและหมุนเวียนบทบาทได้

ข้อ 2 ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดชีวิตหลายขั้นคือข้อใด
ก. การลดลงของประชากร
ข. อายุขัยที่เพิ่มขึ้นและเทคโนโลยี
ค. การศึกษาแบบเดิม
ง. การเกษียณเร็ว
เฉลย: ข
เหตุผล: อายุยืนและ AI เปลี่ยนโครงสร้างชีวิตและงาน

ข้อ 3 ผลกระทบของ AI ต่อแรงงานคือข้อใด
ก. เพิ่มตำแหน่งงานแบบเดิม
ข. ทำให้แรงงานไม่ต้องพัฒนาทักษะ
ค. ลดความจำเป็นของแรงงานบางประเภท
ง. ยกเลิกการศึกษา
เฉลย: ค
เหตุผล: AI แทนที่งานบางส่วน ทำให้ต้องปรับตัว

ข้อ 4 Lifelong Learning หมายถึงข้อใด
ก. เรียนเฉพาะในวัยเด็ก
ข. เรียนเพื่อสอบ
ค. การเรียนรู้ตลอดชีวิต
ง. เรียนเฉพาะในมหาวิทยาลัย
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นการเรียนรู้ต่อเนื่องทุกช่วงวัย

ข้อ 5 ข้อใดสอดคล้องกับการพัฒนาทักษะแห่งอนาคต
ก. หยุดเรียนหลังจบปริญญา
ข. ทำงานเดิมตลอดชีวิต
ค. Re-skill, Up-skill, New skill
ง. เน้นทักษะเดียว
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องพัฒนาทักษะหลากหลายและต่อเนื่อง

ข้อ 6 การสร้างสมดุลชีวิตควรคำนึงถึงอะไร
ก. การเงินเท่านั้น
ข. การทำงานเท่านั้น
ค. หลายมิติ เช่น สุขภาพ การเงิน ความสัมพันธ์
ง. การศึกษาเท่านั้น
เฉลย: ค
เหตุผล: ชีวิตหลายขั้นต้องสมดุลหลายด้าน

ข้อ 7 นโยบายการศึกษาที่เหมาะสมควรเป็นอย่างไร
ก. จำกัดในห้องเรียน
ข. เน้นใบปริญญา
ค. ยืดหยุ่นและเรียนรู้ได้ทุกช่วงวัย
ง. เรียนเฉพาะเด็ก
เฉลย: ค
เหตุผล: รองรับ Lifelong Learning

ข้อ 8 ความท้าทายของภาครัฐในอนาคตคือข้อใด
ก. ลดการศึกษา
ข. เพิ่มการเกษียณ
ค. ปรับนโยบายรองรับสังคมสูงวัยและเทคโนโลยี
ง. ยกเลิกแรงงาน
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องรองรับโครงสร้างประชากรและงานใหม่

ข้อ 9 แนวโน้มความเหลื่อมล้ำในอนาคตเป็นอย่างไร
ก. ลดลงแน่นอน
ข. คงที่
ค. มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น
ง. หายไป
เฉลย: ค
เหตุผล: ช่องว่างสุขภาพและรายได้อาจกว้างขึ้น

ข้อ 10 ข้อใดเป็นการประยุกต์ใช้แนวคิดชีวิตหลายขั้นได้เหมาะสม
ก. ทำงานเดียวจนเกษียณ
ข. เรียนเฉพาะช่วงวัยเด็ก
ค. เปลี่ยนสายงานและกลับมาเรียนรู้ใหม่
ง. หยุดพัฒนาหลังมีงาน
เฉลย: ค
เหตุผล: สอดคล้องกับความยืดหยุ่นของชีวิตหลายขั้น

ความเห็นของผู้ชม