สร้างทางเลือกการศึกษาก่อนเปิดภาคเรียนฝ่าวิกฤตโควิด19

เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม ผู้สื่อข่าวรายงานว่า นายอรรถพล​ อนันตวรสกุล อาจารย์คณะคณะครุศาสตร์​ จุฬาลงกรณ์​มหาวิทยาลัย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว “Athapol Anunthavorasakul“ ระบุว่า ​

เรียน​ รมว.ศธ.​(คุณตรีนุช​ เทียนทอง) ผมได้เห็นโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์​ และเห็นกำหนดการในโปรแกรมอบรมครูทั่วประเทศ​ที่ส่งต่อกันในไลน์อย่างกว้างขวางแล้ว​ เกิดข้อสงสัยอย่างยิ่งเกี่ยวกับคัดเลือกวิทยากรโดยระดมครูจากสถาบันกวดวิชา​ แ​ละเจ้าหน้าที่ฝึกอบรมจากสถาบันเอกชนที่ขายคอร์สพัฒนาครูเป็นหลัก​ มาอบรมครูในระบบนี่เท่าที่ผมศึกษาดูจากนโยบายพัฒนาครูในหลายประเทศ​ ตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา​ ยังไม่พบว่ามีประเทศใดในโลกดำเนินการด้วยแนวทางนี้นะครับ

ธรรมชาติของงานที่ติวเตอร์ทำกับครู​เต็มเวลาใน รร.ทำ​ ต่างกันมาก​ การดึงพวกเขามาไม่ใช่ความผิดพวกเขาเลย​ แต่มันสะท้อนว่าพวกท่านที่กำหนดนโยบายนี่ยังขาดความข้าใจเรื่องการศึกษา​ ไม่ได้กำหนดนโยบายบนฐานปรัชญาการศึกษาพิพัฒนาการนิยมอันเป็นหัวใจของการศึกษากระแสหลักทั่วโลก​รวมทั้ง​ พรบ.การศึกษาฉบับปัจจุบัน ยังติดอยู่ในโลกของการศึกษา​ 100 ปีที่แล้ว​ ที่คิดว่าต้องหาวิธีถ่ายทอด​ อธิบาย​ วิเคราะห์ให้ฟัง​ มองงานสอนเป็นงานเชิงเทคนิควิธีการมากกว่าการส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน

ความรู้ว่าด้วยการพัฒนาครูประจำการ  (In-service Teacher Development)​ ในระดับนานาชาติ.เน้นการสร้างความแข็งแกร่งชองชุมชนเรียนรู้ของครู ​(TLC : Teacher​ Learning​ Community)​ ใช้การสืบสอบ​ (Inquiry)​ การวิจัยชั้นเรียน​ (Classroom​Research)​ การศึกษาบทเรียน (Lesson​ Study)​  ทำให้ครูเป็นนักปฏิบัติที่ชำนาญขึ้นจากการไตร่ตรองสะท้อนคิด​ (Reflective Practitioner) และทำให้โรงเรียนเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้​ (SLC​: School​ as Leaning Community​)​ ที่มีชีวิตชีวาสำหรับทุกคน

การอบรมแบบฟัง​อย่างเดียวให้ได้​ Input แบบนี้หลายประเทศยกเลิกไปนานแล้ว​ ใช้เฉพาะวาระรับฟังนโยบายบางอย่างที่สำคัญมาก​ ๆ​ หรือเชิญผู้เชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องระดับนานาชาติมาคุย

ในลิสต์รายชื่อวิทยากรที่มี​ ผมเชื่อว่าสำหรับครูไทยที่เก่ง​ ๆ​ ใฝ่รู้​ รักดี ก้าวข้ามกำแพงภาษาพอได้​ เห็นเข้าคงส่ายหัว​ พวกเขาหาฟังประชุมออนไลน์นานาชาติที่มีวิทยากรดัง​ ๆ​ ระดับเอเซีย–แปซิฟิค​ ระดับโลก​ ได้ด้วย​ Free Webinar​ หรือเรียนผ่าน​ Mooc และ Coursera ได้มากมาย​ ทั้งในและต่างประเทศ​ มาสักพักใหญ่แล้วนะครับ

ยิ่งไปกว่านั้นครูเก่ง​ ๆ​ ของเราหลายคนเป็นวิทยากรอบรมระดับประเทศกันหลายคน​ พวกเขามาทำหน้าที่นี้ยังจะสื่อสาร​ สร้างแรงบันดาลใจ​ พูดภาษาเดียวกับเพื่อนครูได้มากกว่า

ในอีกมุมหนึ่งปรากฎการณ์สะท้อนเรื่องใหญ่​ที่สำคัญในการพัฒนาครู​ นั่นคือการขาดการเชื่อมต่อยึดโยง​ (Alignment)​ กับสถาบันเตรียมครูอย่างคณะครุศาสตร์​ศึกษาศาสตร์​ เป็นปัญหาทั้ง​ 2 ฝั่ง กล่าวคือ​ 

ศธ.ก็มองไม่เห็นคุณค่า​ ไม่ศรัทธาเชื่อมั่น​ มองไม่เห็นทั้งความพร้อม​ที่มีอยู่​ (Availability)​ และการเปิดให้สาธารณะเข้าถึงได้​ (Accessibility)  จากสถาบันครุศึกษา ในระดับสถาบัน​นะครับ ไม่ใช่การเชื้อเชิญเจาะจงตัวเป็นราย​ ๆ​ ไป ในอีกมุมหนึ่ง​ 

สถาบันครุศึกษาเหล่านี้ก็ทำตัวห่างเหิน​ ไม่แสดงภาวะผู้นำทางการศึกษา​ ไม่กระตือรือร้นมากพอที่จะร่วมรับผิดรับชอบ​กับสถานการณ์ปัญหาทางการศึกษา ลอยตัวจากความล้มเหลวของระบบ​ มาอย่างยืดเยื้อเรื้อรังยาวนาน

พูดภาษาชาวบ้าน​ คือ​ เขามองไม่้เห็นหัวพวกท่าน​ เพราะพวกท่านไม่เคยอยู่ให้เห็นหัว

พอจะเห็นบางคน​ บางกลุ่ม​ ในบางสถาบัน​ ที่พยายามจัดกิจกรรม​ โปรแกรมพัฒนาครูอยู่พอสมควร​ แต่ก็เป็นการดิ้นรนพยายามด้วยความมีแก่ใจจะร่วมรับผิดชอบ​ระดับบุคคลและกลุ่ม โดยขาดแรงส่งจากกลไกเชิงสถาบันที่เป็นกลุ่มเป็นก้อน​ (เรายังมีสภาคณบดีครุศาสตร์ศึกษาศาสตร์ฯ​ และที่ประชุมคณบดีครุศาสตร์ฯ​ กลุ่ม​16+1 และกลุ่ม​มหาวิทยาลัย​ราชภัฏ​ อยู่นะครับ)​

แม้​ศธ.จะไม่ได้มีอำนาจโดยตรงในการสั่งการ​ และรีบูตบทบาทหน้าที่ให้คณะครุศาสตร์​ศึกษา​ศาสตร์​ แต่เป็น​หลักการพื้นฐานที่​ ศธ.​หรือ​ MOE.ทั่วโลก​ ต้องทำ​ คือ​ ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิ​ดกับสถาบันเตรียมครูพัฒนาครู​ อย่างคณะครุศาสตร์ศึกษา​ศาสตร์​

ถ้าพวกเขามองไม่เห็นบทบาทหน้าที่นี้​ ท่านก็ต้องหารือกับ​ กระทรวง​ อว.​ ให้จัดแพลตฟอร์มหารือกัน

เปรียบเทียบโดยง่าย​ กำลังเจอโจทย์ยากทางการแพทย์​ เช่น​ ​โรคระบาด​ ไม่มีประเทศเขากะเกณฑ์หมอ​ พยาบาล​ มานั่งฟังบรรยายนักเทคนิคการแพทย์​ หรือตัวแทนจำหน่ายยา อธิบายแนะนำ​ ‘เครื่องมือ‘​แต่เขาจะสนับสนุนให้ระบบผู้ให้คำปรึกษา (Consultation )​ระหว่างหมอและพยาบาลด้วนกันเข้มแข็ง​ ฟีดข้อมูลจากงานวิจัยและข้อมูลที่อัพเดตที่สุด

ผมหาได้กล่าวโทษ​ หรือดูแคลนวิทยากรทุกท่านในลิสต์​ พวกเขาแค่ถูกเชิญ​ และเป็นการเลือกกำหนดโจทย์ที่ผิดจากผู้กำหนดนโยบาย

ผมเข้าใจว่า​ ท่าน​ รมว.ในฐานะผู้มาใหม่ของวงการย่อมถูกห้อมล้อม​ และมีึคนพยายามขอเข้าพบจำนวนมากจากสารพัดบริษัทเอกชนที่ประกอบธุรกิจการศึกษา​

น่าสนใจว่าเราเปลี่ยนรัฐมนตรีมาไม่รู้กี่คน​ แต่ปัญหาเหล่านี้ยังคงอยู่​เครือข่ายระหว่างเทคโนแครต  ข้าราชการระดับสูง​ และหน่วนธุรกิจเหล่านี้​ น่าจะแข็งแกร่งเป็นกำแพงเหล็กที่ท่านคงต้องพยายามหาทางเจาะช่องรับฟังสื่อสารกับครูที่เป็นคนทำ​งานที่หน้างานให้มากขึ้น

ฟังเสียงครู​ เสียงเด็ก​ ๆ​ ที่เป็นผู้เรียนให้มากที่สุด​ ทำความเข้าใจกลไกเชิงระบบ​  จัดทีมศึกษาข้อมูลแนวปฏิบัติที่ดีจากต่างประเทศ​ แล้วกำหนดแผนการทำงานที่เป็นประโยชน์​ บนหลักวิชา  ความรู้​ และงานวิจัย

ผมมีข้อเสนอ 3 ข้อ​สำหรับช่วงเลื่อนเปิดเทอม​ 11​ วัน

1. สนับสนุนให้ทุก รร.มีการจัดการประชุมออนไลน์ถอดบทเรียนการทำงานในรอบปีที่ผ่านมา​ ครูทุกคนได้มีประสบการณ์ตรงและลงมือแก้ปัญหามาหมดแล้ว​ ทั้ง​ Online​ (เลื่อมเวลา/ประสานเวลา)​ -​ On​ Air – On Screen – On Hand – On Site. รวมทั้ง​ Hybrid

ไม่มีติวเตอร์หรือนักวิชาการเจอบริบทการสอนการทำงานแบบเดียวกับคุณครูในช่วง​ พ.ค.-ก.ค.​63​ ​และ​ ธ.ค.63​ -​ม.ค.64​ ที่ต้องจัดกิจกรรมการเรียนทั้ง​ 5 ช่องทางนี้ผสมกัน

คุณครูเท่านั้นที่เคยล้มเหลว​ เรียนรู้​ หลายคนปรับตัว​ จนเกิดแนวปฏิบัติที่ดี​ สามารถแลกเปลี่ยน​ ให้คำแนะนำเพื่อนครูร่วม​ รร.ได้

การรับมือสถานการณ์นี้  เราเรียนรู้จากประสบการณ์ของเพื่อนครู​ รร.อื่น​ ผู้สอนในบริบทอื่นได้​ แต่เรื่องสำคัญ​ คือการแลกเปลี่ยนกันเองกับครูที่ดูแลนักเรียนในบริบทเดียวกัน​ วิธีที่ใช้ได้กับ​ รร.ขนาดกลางระดับชุมชนเมือง​ ไม่อาจใช้ได้กับ​ รร.ในพื้นที้ห่างไกล​ หรือกระทั่ง​ รร.ใหญ่ในเมือง​

และต่อให้ขนาดใกล้เคียงกัน​ รร.ในบริบทเด็กหลากชาติพันธุ์​ เด็กในบริบทวัฒนธรรมเฉพาะ​ และเด็กที่มีพท้นเพสถานะ​ ความพร้อมสนับสนุนของครอบครัวก็ไม่อาจเหมือนกัน

ให้เวลาคุณครูได้คุยหารือ​ ได้พัก​ ได้เตรียมตัวสอนเถิดครับ  ดีกว่าบังคับให้เปิดหน้าจอเช็คชื่ออบรมออนไลน์กับใครก็ไม่รู้​ ที่ไม่ได้เข้าใจปัญหาเฉพาะหน้าที่ครูกำลังต้องเผชิญ​ แล้วก็ต้องแอบปิดกล้องนั่งประชุมเตรียมสอนกันไป

และฝากโจทย์ให้คุณครูขบคิดวิธีการทำความรู้จักสร้างความสัมพันธ์เชิงบวกกับ​ นร.​ ในการสอนทางไกลตั้งแต่สัปดาห์แรกของเทอม

2. ให้เด็ก​ ๆ​ ได้พัก​ ได้เล่นสนุกตามใจบ้างเถิดครับในช่วง​ 11​ วันที่เลื่อนเปิดเทอม​  เด็ก​ ๆ​ ล้ามาเต็มทีกับการเรียนปนไปปนมาระหว่างออนไลร์/ออฟไลน์​ หลายคนเครียด เบื่อ​ เหนื่อยล้า​ หมดแรงจูงใยไปแล้ว​ รวมทั้งอีกไม่น้อยที่ซึมชับรับรู้ความเครียดทางเศรษฐกิจ​ และความหวั่นกลัวการติดเชื้อร่วมกับผู้ใหญ่

ให้เขาได้เล่​น ได้มีเวลาว่างสั้นสัก​ 11​ วัน​ ถ้าท่านเกรงว่าจะสูญเปล่า​ แนะนำว่าให้ รร.ประสานงานกับเด็กล่วงหน้าว่าไม่มีงาน​ ไม่มีการบ้าน​ ให้เล่นเต็มที่ แต่ฝากให้เขียนหรือวาดอะไรสั้น​ ๆ​ เตรียมมาเล่าให้เพื่อนและครูฟังในวันแรกที่ได้เปิดเทอมว่า​ ’11 วันที่ได้มีเวลาว่าง​ ฉันทำอะไร‘

3. หารือด่วนกับ​ อว.​ และเครือข่ายสถาบันครุศึกษา​ เชิญชวนผู้นำองค์กรของกลุ่มมหาวิทยาลัยทึ่มีคณะครุศาสตร์​ศึกษา​ศาสตร์​ หารือ​ ร่วมกันแบ่งพื้นที่ดูแลสนับสนุนงานคุณครูในช่วงภาคการศึกษาต้น​ ไม่มีงบประมาณก็น่าจะไม่ใช่ปัญหาใหญ่​ ทุกสถาบันภายใต้มหาวิทาลัย​ถูกกำกับด้วยตัวชี้วัดต้องให้บีิการวิชาการอยู่แล้ว​ ทำเป็นออนไลน์แพลตฟอร์ม​ ให้เรียนรู้สนับสนุนยึดโยงกันระหว่างโรงเรียนและมหาวิทยาลัย

เริ่มมหาวิทยาลัยไหนที่ส่งนิสิตนักศึกษาลงฝึกสอน​ ต้องร่วมสนับสนุนฃาน​ รร.นั้น​ แบะ​ รร.ใดทึ่ไม่ใช่พื้ยที่ฝึกงานของนิาิตนีกศึกษา​ ก็ควรจัดโซนพื้นที่​ ระดมพลังช่วยสนับสนุนกัน

ทั้งหมดนี้คือข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะที่อยากนำเรียนฝากไว้เพื่อพิจารณาใคร่ครวญอย่างถ้วนถี่รอบคอบ 

ด้วยความเคารพ

อรรถพล​ อนันตวรสกุล

คณะครุศาสตร์​ จุฬาลงกรณ์​มหาวิทยาลัย​

หากข้อความนี้เป็นประโยชน์​ ฝากคุณครู​ นิสิตนักศึกาครู​ นักการศึกษา​ นักวิชาการ​  สื่อมวลชน และทุกท่านช่วยแชร์เพื่อส่งไปให้ถึงท่านรัฐมนตรีและคณะทำงานด้วยครับ“ 

ที่มา ; มติชนออนไลน์ วันที่ 10 พฤษภาคม 2564

สรุปสาระสำคัญ

นายอรรถพล อนันตวรสกุล อาจารย์คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แสดงความเห็นเชิงวิพากษ์ต่อนโยบายการอบรมครูของกระทรวงศึกษาธิการ โดยเฉพาะการเชิญวิทยากรจากสถาบันกวดวิชาและภาคเอกชนเข้ามาเป็นผู้พัฒนาครู เขามองว่าแนวทางดังกล่าวไม่สอดคล้องกับหลักการพัฒนาครูตามแนวปฏิบัติสากล และอาจสะท้อนความเข้าใจการศึกษาที่ยังยึดรูปแบบการถ่ายทอดความรู้แบบเดิม

เขาเสนอว่าการพัฒนาครูควรเน้นการเรียนรู้เชิงวิชาชีพในโรงเรียน เช่น ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) การวิจัยชั้นเรียน การศึกษาบทเรียน และการสะท้อนคิดของครู มากกว่าการอบรมแบบบรรยายทางเดียว ซึ่งไม่ตอบโจทย์บริบทการสอนจริง

นอกจากนี้ยังชี้ปัญหาการขาดความเชื่อมโยงระหว่างกระทรวงศึกษาธิการกับสถาบันผลิตครู เช่น คณะครุศาสตร์และศึกษาศาสตร์ ทำให้การพัฒนาครูขาดเอกภาพและไม่เป็นระบบ จึงเสนอให้สร้างความร่วมมืออย่างจริงจังระหว่างหน่วยงาน

ข้อเสนอสำคัญ ได้แก่ การใช้มหาวิทยาลัยเป็นกลไกสนับสนุนโรงเรียน การจัดเวทีถอดบทเรียนในโรงเรียน การให้เด็กได้พักฟื้นในช่วงเลื่อนเปิดเทอม 11 วัน และการบูรณาการความร่วมมือระหว่างกระทรวงกับสถาบันผลิตครูเพื่อพัฒนาระบบการศึกษาอย่างยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1

ประเด็นสำคัญที่สุดของบทความนี้คือข้อใด
ก. การเพิ่มงบประมาณการอบรมครู
ข. การวิจารณ์รูปแบบการพัฒนาครูของกระทรวงศึกษาธิการ
ค. การลดบทบาทมหาวิทยาลัยในการศึกษา
ง. การส่งเสริมธุรกิจติวเตอร์ในโรงเรียน

เฉลย: ข
เหตุผล: เนื้อหาหลักคือการวิพากษ์แนวทางอบรมครูที่ใช้วิทยากรเอกชนและเสนอแนวทางใหม่

ข้อ 2

แนวทางพัฒนาครูที่ผู้เขียนเห็นว่าสอดคล้องสากลมากที่สุดคือข้อใด
ก. การบรรยายจากผู้เชี่ยวชาญ
ข. การอบรมออนไลน์แบบรวมศูนย์
ค. PLC การวิจัยชั้นเรียน และการสะท้อนคิด
ง. การเรียนจากคอร์สติวเข้มระยะสั้น

เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เขียนเน้นการเรียนรู้ในงานจริง เช่น PLC และ Lesson Study

ข้อ 3

ข้อใดสะท้อนปัญหานโยบายอบรมครูตามบทความ
ก. ขาดงบประมาณสนับสนุน
ข. ใช้ผู้สอนจากต่างประเทศมากเกินไป
ค. ใช้การบรรยายทางเดียวเป็นหลัก
ง. ไม่มีการอบรมครูเลย

เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เขียนวิจารณ์การอบรมแบบ input lecture ที่ล้าสมัย

ข้อ 4

การขาด “Alignment” ในบทความหมายถึงอะไร
ก. การแข่งขันระหว่างโรงเรียน
ข. การไม่เชื่อมโยงระหว่างหน่วยงานด้านการศึกษา
ค. การลดจำนวนครู
ง. การใช้เทคโนโลยีไม่เหมาะสม

เฉลย: ข
เหตุผล: หมายถึงความไม่เชื่อมโยงระหว่าง ศธ. กับสถาบันผลิตครู

ข้อ 5

ข้อใดเป็นบทบาทที่ควรเพิ่มของมหาวิทยาลัยตามบทความ
ก. จัดสอบมาตรฐานครู
ข. ทำธุรกิจอบรมครู
ค. สนับสนุนโรงเรียนและสร้างเครือข่ายเรียนรู้
ง. ควบคุมการสอนในห้องเรียน

เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เขียนเสนอให้มหาวิทยาลัยช่วยสนับสนุนโรงเรียน

ข้อ 6

เหตุผลที่ไม่ควรใช้ติวเตอร์เป็นหลักในการอบรมครูคือข้อใด
ก. ติวเตอร์ไม่มีความรู้
ข. ไม่เหมาะกับบริบทโรงเรียนจริง
ค. มีค่าใช้จ่ายสูง
ง. ครูไม่สนใจการอบรม

เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นว่าโลกการสอนจริงต่างจากงานติวเตอร์

ข้อ 7

ข้อใดเป็นข้อเสนอด้านผู้เรียน
ก. เพิ่มการบ้านช่วงปิดเทอม
ข. ให้เด็กสอบกลางภาคเพิ่ม
ค. ให้เด็กพักและเล่นในช่วง 11 วัน
ง. เปิดเรียนออนไลน์ตลอดเวลา

เฉลย: ค
เหตุผล: เพื่อฟื้นฟูสภาพจิตใจและลดความเครียด

ข้อ 8

แนวคิด “ครูเป็น Reflective Practitioner” หมายถึงอะไร
ก. ครูต้องสอบใบประกอบวิชาชีพใหม่ทุกปี
ข. ครูสะท้อนและพัฒนาการสอนจากประสบการณ์
ค. ครูต้องทำงานเอกสารมากขึ้น
ง. ครูต้องทำหน้าที่บริหารโรงเรียน

เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นการคิดสะท้อนและพัฒนาตนเองจากการปฏิบัติ

ข้อ 9

การถอดบทเรียนในโรงเรียนมีจุดประสงค์หลักคืออะไร
ก. ประเมินครูรายบุคคล
ข. เพิ่มภาระงานครู
ค. แลกเปลี่ยนประสบการณ์และพัฒนาแนวปฏิบัติ
ง. จัดอันดับโรงเรียน

เฉลย: ค
เหตุผล: เพื่อเรียนรู้ร่วมกันจากประสบการณ์จริง

ข้อ 10

ข้อใดสะท้อนแนวทางแก้ปัญหาระบบการศึกษาตามบทความได้ดีที่สุด
ก. เพิ่มจำนวนข้อสอบระดับชาติ
ข. แยกโรงเรียนออกจากมหาวิทยาลัย
ค. สร้างความร่วมมือเชิงระบบระหว่างหน่วยงาน
ง. ใช้ติวเตอร์แทนครูทั้งหมด

เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เขียนเน้นความร่วมมือเชิงระบบระหว่าง ศธ. มหาวิทยาลัย และโรงเรียน

ความเห็นของผู้ชม