บันได 5 ขั้นสู่การผสานบทบาทครูและนักเรียนเพื่อสร้างการเรียนรู้
บทความโดย วรเชษฐ แซ่เจีย
ปฏิเสธไม่ได้ว่าครูเองยังคงออกแบบบทเรียนแบบเน้นครูเป็นศูนย์กลางด้วยความมุ่งหวังให้นักเรียนได้เรียนรู้ตามเนื้อหาและกิจกรรมที่เตรียมไว้ แนวโน้มการจัดการศึกษาปัจจุบันให้ความสำคัญกับบทบาทการเรียนรู้กับนักเรียนในฐานะผู้ลงมือสร้างการเรียนรู้ด้วยตนเอง หากคุณครูลองนำโมเดลการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้เป็นศูนย์กลาง (learning-based model) มีทั้งหมด 5 ขั้นตอน
5 ขั้นตอนผสมผสานการจัดการเรียนรู้ ทั้งครูและนักเรียนร่วมมือกัน ทำให้บทเรียนมีความน่าสนใจ สร้างบรรยากาศการเรียนรู้เชิงบวก และเกิดการเรียนรู้ที่คงทนมากขึ้น
1. เริ่มด้วยคำถามชวนคิด
คำถามนี้ควรสอดคล้องกับสิ่งที่เกิดขึ้นตามหน้าข่าวหรือใกล้ตัวนักเรียน และต้องใช้ความรู้และทักษะที่เกี่ยวข้องหรือที่เคยเรียนมาแล้วในการตอบ และคงดีไม่น้อยหากเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ตั้งคำถามในช่วงนี้ด้วย
2. เติมฐานความรู้ให้แน่น
ครูสามารถบรรยาย สรุปความรู้ หรือตรวจสอบความเข้าใจของนักเรียนในเรื่องนั้น ๆ เพื่อให้มั่นใจว่านักเรียนพร้อมจะเรียนรู้และทำกิจกรรมอื่นต่อไป
3. ส่งเสริมให้ค้นข้อมูลเพิ่ม
เมื่อมีความรู้พื้นฐานเพียงพอแล้ว ครูจึงมอบหมายภาระงานให้นักเรียนค้นข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อให้เห็นมุมมองที่แตกต่าง และ/หรือ เพิ่มเติม ก่อนแชร์กับเพื่อนและครู
4. ให้ฟีดแบ็กหลากหลายแบบ
ครูมีบทบาทสำคัญในการให้ข้อมูลเสริมหรือตั้งคำถามต่อยอดจากสิ่งที่นักเรียนค้นพบเพื่อให้นักเรียนได้ทบทวนกระบวนการทำงานและข้อมูลที่ค้นพบมาไปด้วยกัน โดยไม่จำเป็นต้องแก้ไขสิ่งที่นักเรียนนำเสนอ
5. สร้างวัฒนธรรม "เราทำด้วยกัน"
เมื่อทำ 4 ขั้นตอนแรกนี้บ่อยครั้ง ทั้งครูและนักเรียนต่างก็จะเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเรียนรู้ให้กันและกัน คือเพิ่มบทบาทผู้เรียนในการเป็นผู้แสดงหลักในการเรียนรู้ และทำให้นักเรียนรู้สึกมั่นใจในการเรียนรู้ของตนเองด้วย
อ้างอิง
Blending Direct Instruction and Inquiry-Based Learning McDowell https://www.edutopia.org/article/blending-direct-instruction-inquiry-based-learning
ที่มา ; EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
บทความนี้กล่าวถึงการเปลี่ยนผ่านแนวคิดการจัดการเรียนรู้จากแบบครูเป็นศูนย์กลางไปสู่การเรียนรู้ที่ผู้เรียนเป็นผู้สร้างความรู้ด้วยตนเอง โดยเสนอ “โมเดลการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน 5 ขั้นตอน” ซึ่งช่วยให้การเรียนมีความน่าสนใจ ส่งเสริมการมีส่วนร่วม และทำให้เกิดการเรียนรู้ที่คงทนมากขึ้น ขั้นแรกคือ “การตั้งคำถามชวนคิด” ที่เชื่อมโยงกับชีวิตจริงหรือเหตุการณ์รอบตัว และเปิดโอกาสให้นักเรียนตั้งคำถามร่วมด้วย ขั้นที่สองคือ “การเติมฐานความรู้” โดยครูสรุปหรือทบทวนความรู้พื้นฐานเพื่อให้ผู้เรียนพร้อมต่อยอด ขั้นที่สามคือ “การส่งเสริมการค้นคว้าเพิ่มเติม” เพื่อให้นักเรียนแสวงหาความรู้จากแหล่งต่าง ๆ และเห็นมุมมองที่หลากหลาย ขั้นที่สี่คือ “การให้ฟีดแบ็กหลากหลายรูปแบบ” ครูทำหน้าที่ตั้งคำถามและสะท้อนคิดโดยไม่จำเป็นต้องแก้ไขทันที เพื่อให้ผู้เรียนได้ทบทวนกระบวนการของตนเอง และขั้นสุดท้ายคือ “การสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกัน” ที่ครูและนักเรียนมีบทบาทเป็นผู้เรียนรู้ร่วมกัน ส่งเสริมความมั่นใจและการเรียนรู้เชิงรุกของผู้เรียน โมเดลนี้เน้นการผสมผสานระหว่างการสอนโดยตรงและการเรียนรู้แบบสืบเสาะ เพื่อยกระดับคุณภาพการเรียนรู้อย่างยั่งยืน
ข้อสอบ
ข้อ 1
จุดมุ่งหมายสำคัญที่สุดของโมเดล 5 ขั้นตอนคือข้อใด
ก. เพิ่มภาระงานนักเรียน
ข. ผู้เรียนสร้างความรู้ด้วยตนเอง
ค. ครูควบคุมการเรียนรู้ทั้งหมด
ง. เน้นการสอบเป็นหลัก
เฉลย: ข เพราะเน้นผู้เรียนเป็นผู้สร้างความรู้
เหตุผล: แนวคิดหลักคือ learner-centered learning
ข้อ 2
ขั้นใดเน้นการเชื่อมโยงความรู้กับเหตุการณ์รอบตัวมากที่สุด
ก. ขั้นที่ 2
ข. ขั้นที่ 3
ค. ขั้นที่ 1
ง. ขั้นที่ 5
เฉลย: ค
เหตุผล: ขั้นที่ 1 คือการตั้งคำถามชวนคิดจากบริบทจริง
ข้อ 3
บทบาทครูในขั้น “เติมฐานความรู้” คือข้อใด
ก. ให้คะแนนนักเรียน
ข. บรรยายและตรวจสอบความเข้าใจ
ค. ให้นักเรียนอภิปรายเท่านั้น
ง. สังเกตโดยไม่แทรกแซง
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นการปูพื้นความรู้ก่อนทำกิจกรรม
ข้อ 4
เหตุใดจึงต้องมีการให้ผู้เรียนค้นคว้าเพิ่มเติม
ก. เพื่อเพิ่มคะแนนสอบ
ข. เพื่อให้เรียนเร็วขึ้น
ค. เพื่อให้เห็นมุมมองหลากหลาย
ง. เพื่อแทนครูทั้งหมด
เฉลย: ค
เหตุผล: เพิ่มความหลากหลายของความรู้และการคิด
ข้อ 5
ฟีดแบ็กในโมเดลนี้มีลักษณะอย่างไร
ก. แก้ไขทันทีทุกข้อผิดพลาด
ข. ใช้การลงโทษเป็นหลัก
ค. ตั้งคำถามและสะท้อนคิด
ง. ไม่ให้ฟีดแบ็กเลย
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการพัฒนากระบวนการคิด
ข้อ 6
ขั้นสุดท้ายของโมเดลมีเป้าหมายเพื่ออะไร
ก. แข่งขันระหว่างนักเรียน
ข. สร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกัน
ค. สรุปคะแนนสอบ
ง. ลดบทบาทครูทั้งหมด
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นการเรียนรู้ร่วมกันครูและนักเรียน
ข้อ 7
ข้อใดสะท้อนการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) มากที่สุด
ก. ครูบรรยายตลอดคาบ
ข. นักเรียนฟังอย่างเดียว
ค. นักเรียนค้นคว้าและนำเสนอ
ง. ทำแบบฝึกหัดซ้ำ ๆ
เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้เรียนมีบทบาทลงมือทำจริง
ข้อ 8
หากนักเรียนยังไม่มีพื้นฐาน ควรเริ่มที่ขั้นใด
ก. ขั้นที่ 3
ข. ขั้นที่ 2
ค. ขั้นที่ 5
ง. ขั้นที่ 1
เฉลย: ง
เหตุผล: ต้องเริ่มจากคำถามเพื่อกระตุ้นความคิด
ข้อ 9
การไม่แก้ไขงานนักเรียนทันทีมีผลดีอย่างไร
ก. ลดภาระครู
ข. ให้นักเรียนทบทวนกระบวนการคิด
ค. ทำให้คะแนนสูงขึ้น
ง. ทำให้เรียนเร็วขึ้น
เฉลย: ข
เหตุผล: ส่งเสริมการสะท้อนคิดของผู้เรียน
ข้อ 10
แนวคิดหลักของบทความสอดคล้องกับข้อใดมากที่สุด
ก. ครูเป็นศูนย์กลาง
ข. การท่องจำ
ค. การสืบเสาะและสร้างความรู้
ง. การสอบแข่งขัน
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้น inquiry-based learning และ learner-centered