“เราลองชวนเขาคุยว่าหากเราต้องอยู่กับภาวะนี้ไปเรื่อยๆ เราจะทำอย่างไรดี เราจะมีทางออกอย่างไรได้บ้าง เด็กๆ ก็ช่วยกันแชร์ไอเดียถึงการจัดห้อง จัดสิ่งแวดล้อมในบ้านให้เอื้อต่อการทำงานและการเรียนออนไลน์ จากนั้นเราก็แทรกคอนเทนต์ทางวิทยาศาสตร์เข้าไป เช่น อาการออฟฟิศซินโดรม การจัดแสงในห้อง เด็กๆ ก็รู้สึกอินกับการจัดห้องในคาบนั้น”

สร้างกระบวนกรผ่านระบบออนไลน์

อาจารย์แท็ปยอมรับว่าการสอน ‘เรื่องการเรียนรู้หรือการจัดกระบวนการเรียนรู้’ ทำได้ยากในแพลตฟอร์มออนไลน์ เพราะโดยพื้นฐานการถ่ายทอดเนื้อหาประเภทนี้มักใช้การทำกิจกรรมร่วมกัน

“ในช่วงแรกที่ย้ายมาเรียนออนไลน์ เราคิดว่าเด็กๆ น่าจะมีความเครียด เขาอาจจะไม่มั่นใจว่าเขาจะจัดการสอนผ่านออนไลน์ได้ แต่เท่าที่ผ่านมาเราพบว่าเด็กๆ ทำได้ และทำได้ดี บางกลุ่มจัดกระบวนการสอนได้อย่างน่าสนใจ เขามีทริคเล็กๆ น้อยๆ ที่เราคาดไม่ถึง เช่น ใช้เพลงเปิดรอขณะที่ยังไม่ถึงเวลาสอนหรือการใช้น้ำเสียงเพิ่มลูกเล่นความหนักเบา”

และแน่นอนไม่ใช่แค่เด็กๆ เท่านั้นที่เครียด เหล่าอาจารย์ก็เครียดและกังวลในการปรับตัวไม่ต่างกัน

“ก่อนหน้าจะจัดกระบวนการสอน ทีมอาจารย์ต้องซ้อมสอนผ่านห้องเรียน Zoom หลายครั้ง เพื่อให้เกิดความลื่นไหล เราต้องเตรียมตัวหนักเพื่อทดลองใช้แฟลตฟอร์มต่างๆ เพื่อหาว่าแต่ละวิชานี้ควรใช้โปรแกรมอะไร เราทำสคริปต์ในการสอนร่วมกับเพื่อนอาจารย์ในทีม เพื่อแบ่งจังหวะในการพูดกัน เพราะเดิมที่เราสอนในห้องเรียน เราอาจจะใช้วิธีมองตากันเพื่อแบ่งจังหวะในการสอน แต่พอเรียนออนไลน์เราทำแบบนั้นไม่ได้”

เป็นความโชคดีที่อาจารย์แท็ปและทีมอาจารย์เริ่มบริหารจัดการความเครียดและความกังวลเหล่านั้นได้แล้วเพราะส่วนหนึ่งเกิดจากความคุ้นชินในการใช้ช่องทางการทำงานร่วมกัน

“เราสอนแบบ team teaching เราทำงานกันเป็นทีมเสมอ เราใช้วิธีการประชุมออนไลน์ ทำงานออนไลน์ พิมพ์งานออนไลน์กันเป็นปกติอยู่แล้ว ในเรื่องของการทำงานกับเพื่อนไม่ค่อยยาก แต่จะยากในการตัดสินใจและการออกแบบวิธีสอนให้เด็กๆ”

นอกจากนั้นประสบการณ์การเป็นอาจารย์ที่สอนออนไลน์ ช่วยเติมเต็มความรู้สึกอะไรบางอย่างให้อาจารย์แท็ปได้อีกด้วย

“การทำงานออนไลน์มันทลายความเชื่อบางอย่างของเราด้วยซ้ำไป แต่ก่อนเราเป็นคนไม่ชอบการประชุมออนไลน์ เราชอบการประชุมที่ทุกคนมาเจอหน้ากัน เราต้องเห็นหน้ากัน แพลตฟอร์มออนไลน์มีไว้สำหรับเหตุการณ์จำเป็นเท่านั้น แต่การเรียนการสอนเท่าที่ผ่านมาช่วยบอกให้เรารู้ว่าจริงๆ แล้วมันทำได้และไม่ต่างกันนัก เราและเพื่อนครูก็ทำงานได้เหมือนเดิม เราเข้าประชุมกันตรงเวลา เข้าสอนตามเวลาเหมือนเดิม”

สอนในห้องอย่างไร สอนออนไลน์อย่างนั้น

โจทย์ที่ท้าทายในการสอนออนไลน์ คือ ผู้สอนจะมีวิธีในการสร้าง engagement ให้กับผู้เรียนอย่างไร

สำหรับอาจารย์แท็ป ใช้วิธีการระลึกอยู่เสมอและอย่าลืมว่าตอนนี้กำลังสอนหนังสืออยู่

“ดังนั้น 3 ชั่วโมง เราต้องมีสมาธิอยู่กับผู้เรียนจริงจังตลอดเวลา เราต้องสนใจผู้เรียนตั้งแต่ช่วงเวลาก่อนเริ่มเรียน ถามไถ่ความรู้สึกผู้เรียน เช่นเดียวกันหากเราแบ่งห้องย่อยเมื่อสอนออนไลน์ ในฐานะอาจารย์จะต้องหมั่นเข้าไปถามไถ่ผู้เรียนอยู่เสมอ เพื่อให้พวกเขารู้สึกว่าเหมือนมีอาจารย์เดินอยู่ในห้องเรียนตลอดเวลา พยายามคุยกับเขาเรื่อยๆ อาจารย์ต้องเปิดกล้องอยู่ตลอดเวลา ผู้เรียนจะได้เห็นหน้าเราและรู้สึกว่าอาจารย์อยู่กับเขา”

สิ่งสำคัญอีกอย่างหนึ่งที่เธอค้นพบเมื่อย้ายไปเรียนออนไลน์ นั่นคือ การเปิดพื้นที่ให้เด็กๆ ติดต่ออาจารย์ผู้สอนได้ง่ายขึ้นไม่ว่าจะช่องทางไหนก็ตาม เพราะผู้เรียนเดินมาหาเราที่ห้องพักอาจารย์ไม่ได้เหมือนก่อน อาจารย์จึงต้องเอาใจใส่ในจุดนี้ให้มากขึ้น อาจจะสร้างกรุ๊ปไลน์แยกไว้เพื่อแชทสอบถามทุกปัญหา เผื่อผู้เรียนที่มีความเร็วอินเทอร์เน็ตไม่สูงมาก หรือไม่เข้าใจเนื้อหาก็สามารถสอบถามได้ เราจะไม่ทิ้งนักศึกษาให้เขารู้สึกตามไม่ทัน

“ข้อดีอีกอย่างของการถามความรู้สึกของผู้เรียนอยู่เสมอ อย่างน้อยก็ทำให้เขารู้ว่ายังมีคนหนึ่งที่สนใจเขาไม่ว่าเขาจะคิด พูด หรือรู้สึกอย่างไร สิ่งสำคัญจากการถามจะทำให้อาจารย์ผู้สอนได้ประโยชน์คือหากเด็กรู้สึกเบื่อเราจะได้ปรับหรือเพิ่มพลังในการสอนของตัวเองให้สนุกขึ้น”

เรียนออนไลน์ก็ประเมินการเรียนรู้ได้

เพื่อเป็นข้อยืนยันว่าการเรียนรู้นั้นมีประสิทธิภาพ การประเมินการเรียนรู้จึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ขาดไม่ได้ สำหรับอาจารย์แท็ปการประเมินขึ้นอยู่กับธงที่ตั้งและมีหลายตัวชี้วัด ในฐานะผู้สอนประเมินได้ตั้งแต่ความรู้สึกในการเรียน ชิ้นงาน หรือผลลัพธ์ทางวิชาการ

ตัวอย่างในวิชาแก้ไขปัญหาทางคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ (Problem Solving in Science and Math) เธอได้ใช้วิธีการประเมินผ่านการสะท้อนของผู้เรียน

“ตามปกติในแต่ละคาบเราจะมีกติการ่วมกัน เช่น เมื่อถึงเวลาเรียน 9 โมงเช้า ในช่วง 10-15 นาทีแรกของคาบ ให้นักเรียนถ่ายรูปเซลฟี่ตัวเองพร้อมเช็คสุขภาพกายสุขใจของตัวเองก่อนเข้าเรียนทุกครั้ง เพื่อประเมินความรู้สึกก่อนและหลังเรียน ซึ่งประโยชน์ของการเช็คอินเช่นนี้จะทำให้ครูผู้สอนทราบว่าลูกศิษย์ของตัวเองกำลังรู้สึกอะไรอยู่”

หลังจากเสร็จกิจกรรมเช็คอิน อาจารย์แท็ปเล่าว่าต่อไปจะเป็นช่วงปล่อยโจทย์ทำให้นักเรียนไปหาคำตอบด้วยตัวเองประมาณ 1-2 ชั่วโมง แต่ในระหว่างนั้นจะมีการคุยกันตลอดว่ามีใครมีปัญหาหรือไม่เข้าใจตรงไหน หลังจากนั้นจะเป็นช่วง reflect หรือสะท้อนว่าเขาได้ความรู้ใหม่หรือต่อยอดความรู้เดิมอย่างไรบ้าง

ในวิกฤติ COVID-19 เราเจอโอกาสในการเรียนรู้

นอกจากทลายความเชื่อในการทำงานร่วมกับผู้อื่นของอาจารย์แท็ปแล้ว การเปลี่ยนแพลตฟอร์มมาสอนออนไลน์ยังเปลี่ยนแปลงความคิดด้านการเรียนรู้บางอย่างที่เคยเชื่ออีกด้วย

“เราเคยเป็นคนที่สอนภาคสนามมาก่อน เราจึงคิดว่าการเรียนรู้มันต้องไปเจอของจริง คนจริง ไปเจอประสบการณ์จริงเท่านั้น เราชินกับเจอหน้าเจอตากัน และด้วยความที่เราไม่ถนัดเทคโนโลยีเลย เราจึงเลี่ยงการสอนหรือการทำคอนเทนต์ออนไลน์มาโดยตลอด เราไม่เรียนรู้เอง แต่วิกฤตินี้มันไม่มีทางเลือก จึงเป็นโอกาสในการเรียนรู้ของเราเหมือนกัน เราพบว่าเราก็ทำได้เหมือนกันนะ”

ในขณะเดียวกัน วิกฤตินี้ก็เปิดทางใหม่ๆ ที่เป็นประโยชน์ให้กับนักศึกษาในฐานะผู้เรียนอีกด้วย

“เด็กปี 4 ที่กำลังจะเรียนจบที่เราสอนอยู่ตอนนี้ เป็นเด็กรุ่นแรกของคณะ เรามองเขาเป็นเพื่อนร่วมงานมาตลอด เพราะพวกเขาเติบโตมาพร้อมกับเรา เราเชื่อว่านี่คือโอกาสที่เราจะได้สร้างวิธีการเรียนรู้แบบใหม่ไปพร้อมๆ กัน

“ยิ่งเวลาเราเห็นว่าเขาทำได้ ทำได้ดี มันยิ่งทำให้เรามั่นใจในตัวพวกเขาว่าเขามีศักยภาพในการเป็นผู้สร้างการเรียนรู้แล้ว จริงๆ นี่คือโอกาสของเขาที่จะได้เห็นช่องทางการเรียนรู้อีกแบบหนึ่ง”

การเรียนรู้ต้องสร้างความหมายต่อผู้เรียน ไม่ว่าจะอยู่ในแพลตฟอร์มใดก็ตาม

“ส่วนตัวเรายังคงเชื่อว่าไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้แบบไหนก็ตาม ในฐานะที่เราเป็นผู้สร้างการเรียนรู้ เราต้องทำให้การเรียนรู้นั้นมันมีความหมายให้ได้ เราต้องก้าวผ่านแพลตฟอร์มทุกอย่าง”

หากถามว่าการเรียนผ่านระบบออนไลน์ การเรียนรู้นั้นสร้างความหมายต่อผู้เรียนได้ไหม อาจารย์แท็ปตอบทันทีว่า “มันเป็นสิ่งที่ต้องทำให้ได้”

ตัวอย่างในวิชาแก้ไขปัญหาทางคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ (Problem Solving in Science and Math) ที่ถูกวางแผนมาแล้วทุกอย่าง แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์ COVID-19 ทีมอาจารย์จึงต้องปรับโจทย์ให้เข้ากับช่วงเวลานั้น เพื่อสร้างความหมายในสิ่งที่เรียนให้นักศึกษา เช่น ในเวลานี้จำเป็นต้องพูดเรื่องการระบาดของโรค เราก็ต้องพูด แม้จะตรงข้ามกับสิ่งที่เตรียมจะสอนตอนแรก

นี่คือทักษะที่อาจารย์หรือผู้ให้ความรู้ทุกคนควรจะมี

“ไม่ใช่แค่สอนออนไลน์หรือไม่ออนไลน์ ไม่ว่าจะสอนที่ใด อันดับแรกที่ต้องนึกถึงนั่นก็คือการสร้างการเรียนให้มีความหมาย ถ้าอาจารย์สามารถสร้างเนื้อหาหรือปรับบริบทเนื้อหาให้เกาะติดกับสถานการณ์ต่างๆ ของโลกได้ การเรียนรู้ก็จะมีความหมายกับตัวเขามากขึ้น การเรียนรู้จะเกาะติดไปกับตัวผู้เรียนไปด้วย” 

นอกจากนี้อาจารย์ควรจะรู้จักนักเรียนของตัวเอง รู้จักผู้เรียนว่าเขาเป็นใคร เขาเป็นคนอย่างไร เขาต้องการอะไร เพื่อเปิดพื้นที่การเรียนรู้เหมาะสมเพื่อให้เขาได้พูด แสดงความคิดเห็น

ยิ่งเวลาผ่านไปนานเท่าไร ทั่วทั้งโลกยิ่งได้รับผลกระทบจาก COVID-19 เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ในระยะยาวหากเราต้องอยู่ในภาวะนี้ไปจนถึงสิ้นปี อาจารย์แท็ปมองว่าระบบการเรียนออนไลน์จะเข้ามามีบทบาทมากขึ้น

“มหาวิทยาลัยทั่วประเทศจะปรับเข้าสู่การเรียนออนไลน์มากขึ้น และเมื่อการเรียนออนไลน์ถูกยอมรับและใช้งานมากขึ้น มันก็จะทำให้เราเห็นข้อจำกัดต่างๆ ของระบบออนไลน์ แต่ในที่สุดข้อจำกัดเหล่านั้นก็จะถูกทลายลงเพราะการแข่งขันทางเทคโนโลยีการศึกษาจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างแน่นอน”

เธอยังบอกอีกว่าไม่ว่าสถาบันการศึกษาใดก็ตาม โรงเรียน มหาวิทยาลัย อาจจะเกิดการแข่งขันในการใช้เทคโนโลยีด้านการศึกษากันเอง ซึ่งเป็นผลดีที่ทำให้ผู้เรียนเข้าถึงการเรียนได้ง่ายและมีประสิทธิภาพขึ้น นอกจากนี้ยังอาจทำให้แต่ละคนรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้สร้างคอนเทนต์หรือผู้สร้างการเรียนรู้ได้ การเรียนรู้ก็จะทำได้หลายทางขึ้น รวมถึงเรียนรู้ข้ามสถาบันได้ง่าย

“แต่ในทางกลับกันเมื่อการแข่งขันสูงขึ้น เราก็จะยิ่งมองเห็นคนบางกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงทรัพยากรซึ่งอาจนำไปสู่การแก้ไขในระดับท้องถิ่นมากขึ้น เช่น ท้องถิ่นมีการจัดการโดยสร้างการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับพื้นที่ตัวเองอย่างอิสระ นี่คือสิ่งที่สถานการณ์วิกฤติโรคระบาดช่วยสะท้อนให้เราเห็น”

เช่นเดียวกันหากมองในมุมเด็กในฐานะผู้เรียนรู้ ถ้าต้องอยู่ในบรรยากาศวิกฤติเช่นนี้อีก ย่อมส่งผลกระทบต่อตัวเด็กอยู่แล้ว ซึ่งในเรื่องนี้อาจเรียกร้องบทบาทของพ่อแม่มากขึ้น พ่อแม่เข้ามาช่วยเติมเต็ม เข้ามาเรียนรู้พร้อมลูก และสร้างการเรียนรู้ให้กับลูกของตัวเอง ซึ่งในอนาคตเราอาจจะเห็นภาพโรงเรียนและครอบครัวทำงานร่วมกันมากขึ้นเพื่อส่งเสริมเรื่องพัฒนาการของลูกก็เป็นได้

“นี่อาจจะเป็นช่องทางที่ทำให้พ่อแม่รู้ว่า ลูกเราชอบเรียนอะไร สไตล์การเรียนรู้เป็นอย่างไร ลูกมีทักษะอย่างไรบ้าง ทำให้พ่อแม่สังเกตพวกเขาเห็นมากขึ้นหลังจากปล่อยให้เป็นหน้าที่ของโรงเรียนเพียงผู้เดียว และถึงแม้จะไม่เต็มสูบ เนื่องจากภาระของพ่อแม่แต่ละคนไม่เท่ากัน”

แต่ท้ายที่สุดอาจารย์แท็ปเชื่อว่าหากเกิดการสร้างช่องทางเชื่อมโยงกัน เกิดเป็นเครือข่ายระหว่างโรงเรียนและครอบครัวที่ทำงานร่วมกัน มันก็จะยิ่งเสริมให้การเรียนรู้ของเด็กไทยครบวงจรมากยิ่งขึ้น

ที่มา ; ผู้นำแห่งอนาคต