โรงเรียนคุณภาพ : รูปแบบและทิศทางการพัฒนา

บทความโดย ดร. กมล รอดคล้าย

โครงการโรงเรียนคุณภาพเป็นนโยบายสำคัญของรัฐบาลที่มุ่งหวังจะเห็นโรงเรียนได้รับการพัฒนาให้มีคุณภาพเเละปลอดภัย  รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการจึงได้มอบหมายให้ ศธ. และหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบ คือ สพฐ. ได้ดำเนินการโดยพัฒนาต่อยอดจากโครงการเดิมคือ โรงเรียนคุณภาพประจำตำบล โรงเรียนคุณภาพของชุมชน โรงเรียนมัธยมดีสี่มุมเมือง และโรงเรียนที่สามารถดำรง อยู่ได้อย่างมีคุณภาพ (Stand Alone) 

โดยได้มีการกำหนดทิศทางขับเคลื่อนโครงการภายใต้กรอบการดำเนินงานและจุดเน้น 8 ด้าน ได้แก่

1.ความปลอดภัยของผู้เรียน

2.ระบบประกันคุณภาพ

3.หลักสูตรฐานสมรรถนะ

4. การพัฒนาครู

5.การเรียนการสอน

6.การวัดและประเมินผล

7. การนิเทศกำกับและติดตาม และ

8. Big Data 

ซึ่งจะพัฒนาโรงเรียนคุณภาพให้เป็นโรงเรียนต้นแบบเพื่อแก้ปัญหาด้านการศึกษาและความปลอดภัยของสถานศึกษา รวมถึงลดขความเหลื่อมล้ำของโอกาสเข้าถึงการศึกษาในสังคมเมืองและชนบทให้กับนักเรียน สร้างความพร้อมให้กับครูผู้บริหารและโรงเรียน ในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพและมีความปลอดภัย ตามบริบทของโรงเรียน เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้เป็นพลเมืองโลกที่มีคุณภาพต่อไป 

โรงเรียนคุณภาพคืออะไร และ ทิศทางการพัฒนาที่กำหนดไว้เป็นอย่างไร

โรงเรียนคุณภาพระดับประถมศึกษา คือ โรงเรียนประถมศึกษาหรือโรงเรียนขยายโอกาส โดยมีสภาพภูมิศาสตร์ที่มีความพร้อมและเหมาะสม มีโรงเรียนเครือข่ายโดยรอบสามารถนำนักเรียนมารวมเพื่อยกระดับคุณภาพให้เกิดความมั่นใจต่อชุมชนและผู้ปกครอง เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และแชร์ทรัพยากรร่วมกัน 

โรงเรียนคุณภาพระดับมัธยมศึกษา คือโรงเรียนที่เปิดสอน ม.1-6 สภาพภูมิศาสตร์มีความพร้อมรองรับโรงเรียนประถมศึกษาที่จะมาเรียน และรับนักเรียนขยายโอกาสที่จะมาศึกษาต่อหรือมาเรียนรวม เป็นการแบ่งเบาภาระในการรับนักเรียนโรงเรียนแข่งขันสูงกลับสู่ชุมชน 

โรงเรียนคุณภาพเเบบ Stand Alone คือโรงเรียนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลทุรกันดาร พื้นที่สูง บนเกาะ หรือการคมนาคมไม่สะดวกทำให้นักเรียนไม่สามารถไปเรียนรวมกับโรงเรียนอื่นได้ 

เป้าหมายสำคัญของการพัฒนาโรงเรียนคุณภาพ คือ

 -จะต้องเพิ่มจำนวนครูให้ครบชั้น ครบวิชาเอก

 -มีจำนวนนักเรียนที่เหมาะสม

-มีงบประมาณเพียงพอในการบริหารจัดการอย่างมีคุณภาพ สามารถพัฒนาคุณภาพชีวิต ของบุคลากรและชุมชน

-มีอาคารสถานที่ปลอดภัย มีครุภัณฑ์ อุปกรณ์ ระบบอินเตอร์เน็ต ที่เอื้อต่อการเรียนรู้และทันสมัย

-เน้นการเพิ่มโอกาสทางการศึกษา ลดเหลื่อมล้ำ ลดอัตราการแข่งขัน

-กรณีเป็นโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล ต้องให้โรงเรียนสามารถดำรงอยู่ได้ โดยมีงบประมาณและอัตรากำลังครูอย่างเหมาะสม 

กลุ่มเป้าหมายโรงเรียนคุณภาพ ประกอบด้วยระดับประถม 10,480 โรงระดับมัธยม 1,155โรงโรงเรียน Stand Alone 1,303 โรง รวมทั้งสิ้น 12,938 โรงโดยแบ่งการดำเนินงานออกเป็น 4 ระยะ ระยะละ 5 ปี 

ระยะที่ 1 ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2564 ถึง 2568 มีโรงเรียนเข้าร่วมโครงการ ระดับประถม 183 โรง มัธยม 77 โรงและโรงเรียนคุณภาพ Stand Alone 89 โรงรวมทั้งสิ้น 349 โรง ซึ่งแนวทางในการดำเนินงาน สพฐ. ได้มีการจัดสรรงบประมาณตั้งแต่ปี 2564 เป็นต้นมา เพื่อพัฒนา 8 จุดเน้น โดยได้มีกระบวนการดำเนินการให้โรงเรียนมีความปลอดภัยมากขึ้น พัฒนาระบบประกันคุณภาพ จัดอบรมครูและบุคลากรให้มีความรู้ด้านการประกันคุณภาพ เข้าใจหลักสูตรฐานสมรรถนะ การจัดการเรียนการสอน Active Learning , STEM การพัฒนาสื่อและการใช้สื่อ รวมทั้งการวัดและประเมินผล มีการจัดสรรงบประมาณทั้งงบลงทุน ครุภัณฑ์ ที่ดินและสิ่งก่อสร้างสำหรับโรงเรียนคุณภาพนำร่อง และจัดสรรงบสำหรับติดตามผลการดำเนินโครงการ 

ทิศทางการพัฒนา ปี 2565 ได้กำหนด Time Line ขับเคลื่อนกิจกรรมการดำเนินงานโดย

-จัดทำ MOU ระหว่างโรงเรียนหลักร่วมกับโรงเรียนเครือข่าย และระหว่าง สพท. กับโรงเรียนคุณภาพ รวมทั้งกำหนดแนวทางการรองรับนักเรียนเพื่อส่งต่อต่างระดับ

-มีการจัดสรรงบลงทุน ครุภัณฑ์ ที่ดินและสิ่งก่อสร้าง จำนวนเงิน 1,967,987,000 บาท

-คัดเลือกโรงเรียนคุณภาพที่มีความพร้อมแต่ละจังหวัดเพื่อเป็นแบบอย่างของความสำเร็จ

-จัดสร้างบ้านพักครูของโรงเรียนคุณภาพอำเภอละ 1 แห่งโดยสร้างชุมชนบ้านพักครูในโรงเรียนคุณภาพ(โรงเรียนหลัก) หรือโรงเรียนเครือข่าย ที่สะดวกต่อการเดินทาง และปลอดภัยต่อการพักอาศัย

-ดำเนินการสำรวจความต้องการบ้านพักครูทั่วประเทศเพื่อจัดทำแผนการสร้างชุมชนบ้านพักครู

-ดำเนินโครงการโรงเรียนคุณภาพในจังหวัดสระแก้วให้เป็นต้นแบบจังหวัดนำร่อง”สระแก้วโมเดล”เพื่อเป็นต้นแบบสำหรับจังหวัดอื่นๆ ในการดำเนินการต่อไป 

โครงการโรงเรียนคุณภาพอาจไม่ใช่โครงการใหม่ถอดด้ามแต่เป็นการพัฒนาต่อยอดจากโรงเรียนคุณภาพเดิม ซึ่งได้มีการดำเนินการภายใต้ชื่อและรูปแบบที่แตกต่างกันออกไป แต่ความมุ่งหมายสำคัญของการดำเนินการในครั้งนี้ คือ การวางทิศทางการพัฒนาในระยะยาวถึง 4 เฟสใช้เวลาต่อเนื่องเกือบ 20 ปีโดยเชื่อมั่นว่า ทิศทางดังกล่าวสามารถดำเนินโครงการต้นแบบในเฟสที่ 1 เป็นตัวอย่างให้เห็นผลเป็นที่ประจักษ์ ด้วยหวังว่าผู้บริหารกระทรวงศึกษาธิการ และรัฐบาลในยุคต่อไปจะขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เพื่อวันหนึ่งโรงเรียนทุกโรงของประเทศไทยจะพลิกโฉมจากเดิม ไปเป็นโรงเรียนรูปแบบใหม่ที่มีความสมบูรณ์แบบ พร้อมให้การศึกษาที่มีคุณภาพแก่เด็กและเยาวชน ทิศทางที่กำหนดไว้อาจต้องใช้เวลาอีกยาวไกลแต่การเริ่มต้นสิ่งใหม่ๆตั้งแต่วันนี้ก็น่าจะทำให้มีความหวังที่จะเห็นความสำเร็จในอนาคต 

ที่มา ; FB กมล รอดคล้าย

สรุปสาระสำคัญ 

โครงการโรงเรียนคุณภาพเป็นนโยบายสำคัญของรัฐที่มุ่งยกระดับคุณภาพและความปลอดภัยของสถานศึกษา โดยต่อยอดจากโครงการเดิม เช่น โรงเรียนคุณภาพประจำตำบล และโรงเรียนมัธยมดีสี่มุมเมือง ภายใต้การดำเนินงานของ สพฐ. กำหนดกรอบพัฒนา 8 ด้าน ได้แก่ ความปลอดภัย ระบบประกันคุณภาพ หลักสูตรฐานสมรรถนะ การพัฒนาครู การจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล การนิเทศติดตาม และ Big Data

โรงเรียนคุณภาพแบ่งเป็น 3 ประเภท คือ ระดับประถม (ศูนย์กลางเครือข่าย) ระดับมัธยม (รองรับการเรียนต่อ) และแบบ Stand Alone (พื้นที่ห่างไกล) โดยมีเป้าหมายให้มีครูครบชั้น ครบวิชา นักเรียนเหมาะสม งบประมาณเพียงพอ และมีสภาพแวดล้อมเอื้อต่อการเรียนรู้

โครงการมีเป้าหมายรวม 12,938 โรง ดำเนินงาน 4 ระยะ ระยะละ 5 ปี โดยระยะแรก (2564–2568) เน้นพัฒนาโรงเรียนนำร่อง พร้อมจัดสรรงบประมาณ พัฒนาครู ส่งเสริม Active Learning และสร้างเครือข่ายความร่วมมือ รวมถึงจัดทำ MOU และพัฒนาที่พักครู

แม้ไม่ใช่โครงการใหม่ แต่เป็นการวางแผนระยะยาวกว่า 20 ปี เพื่อแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ยกระดับคุณภาพการศึกษา และพัฒนาผู้เรียนให้เป็นพลเมืองโลกอย่างยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1 จุดเน้น 8 ด้านของโครงการโรงเรียนคุณภาพ ข้อใดมีบทบาทสำคัญต่อการตัดสินใจเชิงนโยบายด้วยข้อมูล
ก. การนิเทศกำกับ
ข. Big Data 
ค. การพัฒนาครู
ง. การวัดผล

เฉลย: ข — เพราะ Big Data ใช้ข้อมูลขนาดใหญ่เพื่อวิเคราะห์และตัดสินใจเชิงนโยบายได้แม่นยำ

ข้อ 2 หากโรงเรียนอยู่บนเกาะ การบริหารจัดการควรใช้รูปแบบใด
ก. โรงเรียนเครือข่าย
ข. โรงเรียนมัธยม
ค. Stand Alone 
ง. โรงเรียนศูนย์กลาง

เฉลย: ค — เพราะพื้นที่เข้าถึงยาก ไม่สามารถรวมกับโรงเรียนอื่นได้

ข้อ 3 การเพิ่มครูให้ครบวิชาเอกสะท้อนเป้าหมายด้านใด
ก. ลดการแข่งขัน
ข. คุณภาพการเรียนรู้ 
ค. การบริหารงบ
ง. ความปลอดภัย

เฉลย: ข — ครูตรงวิชาเอกช่วยยกระดับคุณภาพการสอน

ข้อ 4 การทำ MOU ระหว่างโรงเรียน มีเป้าหมายหลักคืออะไร
ก. เพิ่มงบประมาณ
ข. สร้างความร่วมมือเครือข่าย 
ค. ลดจำนวนนักเรียน
ง. เพิ่มการแข่งขัน

เฉลย: ข — เพื่อบริหารทรัพยากรร่วมกัน

ข้อ 5 หากผู้บริหารต้องการลดความเหลื่อมล้ำ ควรเน้นมาตรการใด
ก. เพิ่มการสอบแข่งขัน
ข. รวมทรัพยากรโรงเรียน 
ค. ลดงบประมาณ
ง. จำกัดนักเรียน

เฉลย: ข — การรวมทรัพยากรช่วยให้เข้าถึงโอกาสเท่าเทียม

ข้อ 6 การจัด Active Learning สอดคล้องกับจุดเน้นด้านใด
ก. การนิเทศ
ข. การเรียนการสอน 
ค. งบประมาณ
ง. โครงสร้าง

เฉลย: ข — เป็นรูปแบบการจัดการเรียนรู้

ข้อ 7 โครงการแบ่งระยะ 4 เฟส มีนัยสำคัญอย่างไร
ก. ลดภาระงาน
ข. วางแผนระยะยาว 
ค. เพิ่มความเร็ว
ง. ลดงบ

เฉลย: ข — สะท้อนการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง

ข้อ 8 โรงเรียนมัธยมคุณภาพมีบทบาทสำคัญข้อใด
ก. เป็นศูนย์กลางชุมชน
ข. รองรับนักเรียนต่อเนื่อง 
ค. ลดครู
ง. เพิ่มการแข่งขัน

เฉลย: ข — รองรับนักเรียนจากประถม

ข้อ 9 การสร้างบ้านพักครูช่วยแก้ปัญหาใดมากที่สุด
ก. การเรียนรู้
ข. ขาดแคลนครูในพื้นที่ห่างไกล 
ค. หลักสูตร
ง. การสอบ

เฉลย: ข — ช่วยดึงดูดครูให้อยู่ในพื้นที่

ข้อ 10 หากโครงการสำเร็จสูงสุด จะเกิดผลลัพธ์ใด
ก. นักเรียนสอบเก่งขึ้นเท่านั้น
ข. โรงเรียนลดลง
ค. ระบบการศึกษามีคุณภาพและเท่าเทียม 
ง. งบประมาณลดลง

เฉลย: ค — เป้าหมายคือคุณภาพและลดความเหลื่อมล้ำ

ความเห็นของผู้ชม