ยูเนสโกขึ้นทะเบียน ‘โนรา’ เป็นมรดกทางวัฒนธรรมแห่งมนุษยชาติ

เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม ที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage – ICS-ICH) สมัยสามัญ ครั้งที่ 16 แบบออนไลน์ ซึ่งมีเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยยูเนสโกของศรีลังกาทำหน้าที่ประธาน ได้มีมติให้ขึ้นทะเบียน “โนรา” หรือ “Nora, dance drama in southern Thailand” ในบัญชีรายชื่อตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้แห่งมวลมนุษยชาติ ภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ค.ศ. 2003 (2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) ขององค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก

ทั้งนี้ อนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ค.ศ. 2003 ได้รับการรับรองในที่ประชุมสมัยสามัญ (General Conference) ของยูเนสโก เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2546 มีวัตถุประสงค์เพื่อสงวนรักษาแนวปฏิบัติการแสดงออกความรู้และทักษะที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (ICH) ของชุมชนหรือกลุ่มคน โดยต้องการสร้างความเคารพต่อ ICH และสร้างความตระหนักตั้งแต่ในระดับท้องถิ่นจนถึงสากลถึงความสำคัญของ ICH และส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศในการสงวนรักษา โดย ICH สามารถอยู่ในรูปแบบการแสดงออกทางวาจาและภาษา การแสดงศิลปะ แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีทางศาสนา เทศกาลเฉลิมฉลอง และ/หรืองานฝีมือ

อนึ่ง ไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฯ ตั้งแต่วันที่ 10 กันยายน 2559 ปัจจุบันไทยได้ขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในบัญชี RL แล้ว 3 รายการ ได้แก่ โขน ขึ้นทะเบียนเมื่อ พ.ศ. 2561 นวดไทย ขึ้นทะเบียนเมื่อปี 2562 และโนรา ซึ่งเพิ่งได้รับขึ้นทะเบียนในปีนี้ 

ที่มา ; มติชนออนไลน์ วันที่ 15 ธันวาคม 2564

ข่าวเกี่ยวกัน

นายกฯ ปลื้มยูเนสโกขึ้นทะเบียน “โนรา” มรกดกโลก

เมื่อวันที่ 16​ ธันวาคม นายธนกร วังบุญคงชนะ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมรับทราบว่า “โนรา” หรือ “มโนราห์” (Nora) ศาสตร์การรำของไทย ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียน จากองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ให้เป็นมรดกโลกด้านภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) โดยนายกฯ ยินดีและภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่งที่วัฒนธรรมของไทยที่มีความโดดเด่น ได้รับการยอมรับจากนานาชาติ แสดงให้เห็นว่า ศิลปวัฒนธรรมไทยที่มีความโดดเด่น มีเอกลักษณ์ สวยงาม และเป็นที่น่าชื่นชม ทั้งนี้ รัฐบาลกำหนดนโยบายการสร้างความมั่นคงและความยั่งยืนทางมรดกทางวัฒนธรรม สร้างศักยภาพและความแข็งแกร่งให้กับการนำเสนอด้าน Soft Power ของไทย รวมทั้งจะเสริมสร้างความเชื่อมโยงระหว่างประชาชน ตลอดจนสามารถต่อยอดไปสู่การส่งเสริมภาพลักษณ์การท่องเที่ยวของประเทศ

นายธนกร กล่าวว่า องค์การ UNESCO ได้ประกาศขึ้นทะเบียน “โนรา” (Nora, Dance Drama in Southern Thailand) ซึ่งเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านทางภาคใต้ของไทย เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2564 จากมติที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลตามภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ สมัยสามัญครั้งที่ 16 ณ กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส

โดยโนรามีคุณสมบัติครบตามหลักเกณฑ์ 5 ข้อของการขึ้นทะเบียน ได้แก่

(1.) มรดกสอดคล้องกับลักษณะของมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ตามที่นิยามไว้ในอนุสัญญาฯ มาตรา 2

(2.) สามารถส่งเสริมความประจักษ์และตระหนักรู้ถึงความสำคัญของมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ อีกทั้งกระตุ้นให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพื่อสะท้อนถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมในระดับโลก และแสดงถึงความสร้างสรรค์ของมนุษยชาติ

(3.) มาตรการสงวนรักษาได้รับการพิจาณาอย่างรอบคอบเพื่อปกป้องและส่งเสริมมรดกนั้น

(4.) ชุมชน กลุ่มคน และปัจเจกบุคคลที่เกี่ยวข้อง เข้ามามีส่วนร่วมอย่างกว้างขวางในการนำเสนอ และ

(5.) อยู่ในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศผู้นำเสนอ

นอกจากนี้ องค์การ UNESCO ยังระบุเพิ่มเติมว่า โนราถือเป็นแนวปฏิบัติของชุมชนที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรมและสังคมอย่างลึกซึ้งสำหรับคนภาคใต้ของประเทศไทยที่มีอายุกว่า 500 ปี ผ่านการแสดงรำที่ใช้ภาษาถิ่น ดนตรี และวรรณกรรม เพื่อเสริมสร้างชีวิตทางวัฒนธรรมและความผูกพันทางสังคมในชุมชนท้องถิ่น ซึ่งได้รับการเผยแพร่และสานต่อในชุมชน งานวัดและกิจกรรมทางวัฒนธรรมต่าง ๆ และถ่ายทอดผ่านการฝึกอบรมจากผู้เชี่ยวชาญในชุมชน และสถาบันการศึกษา ทั้งนี้ การขึ้นทะเบียนดังกล่าวส่งผลให้ปัจจุบันไทยมีมรดกโลกด้านภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแล้วทั้งหมด 3 ชิ้น ได้แก่ 1. โขน 2. นวดไทย 3. รำโนรา

นายธนกร กล่าวว่า นับเป็นความยินดีที่วัฒนธรรมไทยจะสามารถสร้างชื่อเสียงให้แก่ประเทศ และสามารถดึงดูดให้ทั้งชาวต่างชาติและคนไทยด้วยกันหันมาสนใจศิลปวัฒนธรรมไทยมากขึ้น รวมทั้งยังช่วยสืบสานอนุรักษ์ “โนรา” การแสดงสำคัญของชาวใต้ยังคงอยู่ และได้รับการต่อยอดอย่างสร้างสรรค์แพร่หลาย รวมถึงมรดกของชาติอื่นๆ ทั้งนี้ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าการขึ้นทะเบียน “โนรา” การแสดงที่ชาวใต้ภูมิใจ จะส่งเสริมการท่องเที่ยวภาคใต้ผ่านการเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น และมีส่วนสนับสนุนกิจกรรมทางเศรษฐกิจภาคใต้ต่อไป 

ที่มา ; มติชนออนไลน์ วันที่ 15 ธันวาคม 2564

สรุปสาระสำคัญ

การประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (ICS-ICH) สมัยสามัญครั้งที่ 16 แบบออนไลน์ มีมติขึ้นทะเบียน “โนรา” ในบัญชีรายชื่อมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ภายใต้อนุสัญญา UNESCO ค.ศ. 2003 ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อสงวนรักษาและส่งเสริมความรู้ ทักษะ และการแสดงออกทางวัฒนธรรมของชุมชนทั่วโลก รวมทั้งสร้างความตระหนักและความร่วมมือระหว่างประเทศ

ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาตั้งแต่ปี 2559 และมีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ได้รับการขึ้นทะเบียนแล้ว 3 รายการ ได้แก่ โขน นวดไทย และโนรา ซึ่งเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ที่มีประวัติยาวนานกว่า 500 ปี ใช้การรำ ดนตรี ภาษา และวรรณกรรมท้องถิ่น ถ่ายทอดผ่านชุมชนและสถาบันการศึกษาอย่างต่อเนื่อง

การขึ้นทะเบียนโนราสะท้อนคุณค่าทางวัฒนธรรม การมีส่วนร่วมของชุมชน อีกทั้งผ่านเกณฑ์สำคัญ 5 ด้านของยูเนสโก ส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรม ความสร้างสรรค์ และความตระหนักในระดับโลก

การได้รับการยอมรับดังกล่าวช่วยเสริมสร้างอัตลักษณ์ของชาติ ซอฟต์พาวเวอร์ และการท่องเที่ยว รวมถึงการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนในพื้นที่ภาคใต้ให้เข้มแข็งและยั่งยืน

ข้อสอบ

ข้อ 1

วัตถุประสงค์หลักของอนุสัญญา UNESCO ค.ศ. 2003 คือข้อใด
ก. ส่งเสริมการแข่งขันทางวัฒนธรรมระหว่างประเทศ
ข. สงวนรักษาและส่งเสริมมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
ค. พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์เป็นหลัก
ง. ควบคุมวัฒนธรรมท้องถิ่นให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน

เฉลย: ข
เหตุผล: อนุสัญญามุ่งอนุรักษ์และส่งเสริม ICH ไม่ใช่การแข่งขันหรือควบคุมวัฒนธรรม

ข้อ 2

ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในปีใด
ก. 2546
ข. 2559
ค. 2561
ง. 2564

เฉลย: ข
เหตุผล: ไทยเข้าเป็นภาคีในปี 2559 ตามข้อมูลในบทความ

ข้อ 3

ข้อใดเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทยที่ขึ้นทะเบียนแล้ว
ก. หนังใหญ่
ข. ผ้าขิดไทย
ค. โนรา
ง. การแสดงหุ่นกระบอก

เฉลย: ค
เหตุผล: โนราเป็น 1 ใน 3 รายการที่ขึ้นทะเบียนร่วมกับโขนและนวดไทย

ข้อ 4

โนรามีลักษณะเด่นตามข้อใด
ก. การแสดงร่วมสมัยของเมืองหลวง
ข. ศิลปะการต่อสู้พื้นบ้าน
ค. ดนตรีสากลผสมแจ๊ส
ง. ศิลปะการรำพื้นบ้านภาคใต้

เฉลย: ง
เหตุผล: โนราเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้

ข้อ 5

ข้อใดสะท้อน “Soft Power” ของโนราได้ดีที่สุด
ก. การสร้างรายได้จากการส่งออกสินค้า
ข. การใช้วัฒนธรรมสร้างภาพลักษณ์ประเทศ
ค. การเพิ่มภาษีการท่องเที่ยว
ง. การควบคุมศิลปะพื้นบ้าน

เฉลย: ข
เหตุผล: Soft Power คือการใช้วัฒนธรรมสร้างอิทธิพลและภาพลักษณ์

ข้อ 6

ข้อใดเป็นแนวคิดสำคัญของมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
ก. อาคารและโบราณสถาน
ข. ความรู้ ทักษะ และการแสดงออกของชุมชน
ค. วัตถุโบราณในพิพิธภัณฑ์
ง. เทคโนโลยีสมัยใหม่

เฉลย: ข
เหตุผล: ICH คือความรู้และวัฒนธรรมที่ไม่ใช่วัตถุ

ข้อ 7

การถ่ายทอดโนราผ่านช่องทางใดสำคัญที่สุด
ก. การส่งออกทางอุตสาหกรรม
ข. การโฆษณาทางออนไลน์
ค. ชุมชนและสถาบันการศึกษา
ง. ตลาดหุ้น

เฉลย: ค
เหตุผล: การสืบทอดเกิดจากชุมชนและการศึกษาโดยตรง

ข้อ 8

ข้อใดเป็นผลกระทบเชิงบวกจากการขึ้นทะเบียนโนรา
ก. ลดความหลากหลายทางวัฒนธรรม
ข. จำกัดการเผยแพร่วัฒนธรรม
ค. เพิ่มความเหลื่อมล้ำ
ง. ส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจชุมชน

เฉลย: ง
เหตุผล: การขึ้นทะเบียนช่วยเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว

ข้อ 9

เกณฑ์ของยูเนสโกที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของชุมชนคือข้อใด
ก. การมีส่วนร่วมของชุมชนในกระบวนการเสนอชื่อ
ข. การควบคุมโดยรัฐเพียงฝ่ายเดียว
ค. การจำกัดผู้เข้าร่วม
ง. การใช้ทุนต่างประเทศทั้งหมด

เฉลย: ก
เหตุผล: ต้องมีชุมชนมีส่วนร่วมอย่างกว้างขวาง

ข้อ 10

เหตุผลสำคัญที่โนราได้รับการขึ้นทะเบียนคือข้อใด
ก. เป็นกีฬาโบราณ
ข. มีคุณสมบัติครบตามเกณฑ์ยูเนสโก 5 ข้อ
ค. เป็นสินค้าเศรษฐกิจหลัก
ง. เป็นเทคโนโลยีใหม่

เฉลย: ข
เหตุผล: โนราผ่านเกณฑ์การพิจารณาของยูเนสโกครบถ้วนทั้ง 5 ข้อ

ความเห็นของผู้ชม