โรงเรียนสีเขียว : เทรนด์การศึกษาเพื่อความยั่งยืน
หลังจากตระหนักได้ว่าธรรมชาติรอบตัวกำลังเสื่อมโทรมลงอย่างช้า ๆ อันเป็นผลจากกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันของมนุษย์ที่สะสมมาเป็นเวลานาน สังคมในปัจจุบันจึงหันมาให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์พลังงานและการดูแลฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติอย่างจริงจัง ในปี พ.ศ. 2558 องค์การสหประชาชาติได้เสนอเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เพื่อส่งเสริมการสร้างความร่วมมือในระดับนานาชาติเพื่อพัฒนาโลกให้เป็นไปในทางที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน และเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย SDGs การสร้างความตระหนักรู้ ด้านสิ่งแวดล้อมให้แก่เด็กและเยาวชนจึงเป็นสิ่งที่การศึกษาทั่วโลกให้ความสนใจ เป็นที่มาของแนวคิด “โรงเรียนสีเขียว” ที่มุ่งเน้นให้เยาวชนเติบโตขึ้นเป็นคนที่เข้าใจความหลากหลายทางชีวภาพและมีความรับผิดชอบต่อปัญหาสิ่งแวดล้อม
ทำความรู้จักต้นแบบ “โรงเรียนสีเขียว”
ในขณะที่การศึกษาในยุคหนึ่งมุ่งผลิตเยาวชนที่เป็นเลิศในด้านวิชาการ จอห์นและซินเธีย ฮาร์ดีส์ (John and Cynthia Hardy) กลับมีแนวคิดที่แตกต่างออกไป พวกเขาตัดสินใจก่อตั้งโรงเรียนนานาชาติสีเขียว (Green School International: GSI) ตั้งแต่ พ.ศ. 2551 ก่อนที่จะมีการเสนอ SDGs เสียอีก โรงเรียนนี้ตั้งอยู่ท่ามกลางธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ในเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย พวกเขา ให้ความสำคัญกับการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ของผู้เรียน ส่งเสริมให้ผู้เรียนเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติมากกว่าการท่องตำรา อีกทั้งยังปลูกฝังความเข้าใจในธรรมชาติและแนวคิดด้านการอนุรักษ์ไปพร้อม ๆ กัน ผ่านการเรียนรู้นอกห้องเรียนและการมีปฏิสัมพันธ์กับชุมชนและสิ่งแวดล้อม ก่อให้เกิดความรู้สึกเป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติอย่างแท้จริงนอกจากหลักสูตรแล้ว สิ่งก่อสร้างต่าง ๆ ในโรงเรียนก็ยังถูกออกแบบให้ส่งผลกระทบต่อธรรมชาติน้อยที่สุดด้วยเช่นกัน โดยเน้นการใช้วัสดุหมุนเวียนเป็นหลัก เช่น ไม้ไผ่ หญ้า และดิน เช่นเดียวกับการจัดสรรพื้นที่ภายในโรงเรียนให้มีนาปลูกข้าวและสวนผักผลไม้ไว้บริโภคเองอีกด้วย ในปัจจุบัน โรงเรียนนานาชาติสีเขียวนี้ได้ขยายสาขาออกไปยังประเทศอื่น ๆ ทั้งประเทศนิวซีแลนด์และแอฟริกาใต้เป็นที่เรียบร้อย และยังมีอีกหนึ่งสาขาที่เม็กซิโกซึ่งกำลังจะเปิดตัวในเร็ว ๆ นี้อีกด้วย ถือได้ว่าเป็นโรงเรียนเพื่อสิ่งแวดล้อมต้นแบบที่สร้างแรงกระเพื่อมที่สำคัญในแวดวงการศึกษาทั่วโลก
นอกจากโรงเรียนนานาชาติสีเขียวที่เปิดสอนตั้งแต่ระดับเตรียมอนุบาลถึงชั้นมัธยมปลายแล้ว ที่เมืองนิวคาสเซิล ประเทศออสเตรเลีย ยังมีโรงเรียนวีแกนที่เปิดรับสมัครเฉพาะเด็กวัยก่อนอนุบาลอายุระหว่าง 3-5 ปี เพื่อปลูกฝังแนวคิดในการอยู่ร่วมกันกับธรรมชาติอย่างมีสำนึกรับผิดชอบตั้งแต่อายุยังน้อย ๆ โรงเรียนแห่งนี้มีชื่อว่า Sustainable Play Preschool การเป็นโรงเรียนวีแกนนอกจากจะช่วยลดการเบียดเบียนสัตว์แล้ว ยังสามารถลดการผลิตก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ซึ่งเกิดจากอุตสาหกรรมปศุสัตว์ได้อีกด้วย กิจกรรมภายในโรงเรียนจะมุ่งเน้นให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้กระบวนการการบริโภคอย่างยั่งยืน ตั้งแต่การปลูกผักผลไม้ การนำผลิตผลที่ได้มาประกอบอาหารภายในโรงเรียน ตลอดจนวิธีการกำจัดขยะเศษอาหาร เพื่อให้ผู้เรียนคุ้นเคยกับการใช้ชีวิตที่ส่งผลกระทบต่อธรรมชาติน้อยที่สุด
แนวคิดโรงเรียนสีเขียวในประเทศไทย
ใช่ว่าแนวโน้มทางการศึกษาแบบโรงเรียนสีเขียวจะมีแต่เฉพาะในต่างประเทศเท่านั้น แต่ในประเทศไทยก็เริ่มมีการพัฒนาหลักสูตรเพื่อตอบสนองแนวคิดการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมแล้วเช่นกัน สถาบันลูกโลกสีเขียวภายใต้การดูแลของการปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย (ปตท.) เล็งเห็นถึงความสำคัญในการสร้างอนาคตด้านสิ่งแวดล้อมของชาติที่มีกลุ่มเยาวชนเป็นรากฐานที่สำคัญ จึงได้พัฒนาหลักสูตรโรงเรียนสีเขียว (Green School) ขึ้น มีจุดมุ่งหมายเพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนได้เรียนรู้และเข้าใจความหลากหลายทางชีวภาพในชุมชนของตน เห็นความสำคัญและเข้าใจวิธีการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อรักษาความหลากหลายทางชีวภาพในท้องถิ่นอย่างยั่งยืน หลักสูตรของโรงเรียนสีเขียวยังมีการให้ความรู้เกี่ยวกับบทบาทของความหลากหลายเหล่านั้น ที่ส่งผลต่อประเพณี วัฒนธรรม และความเชื่อของมนุษย์ในสังคมด้วยเช่นกัน นำไปสู่ความรู้สึกผูกพันของผู้เรียนกับธรรมชาติ นับว่าเป็นการสร้างแนวคิดด้านความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมผ่านระบบการศึกษาอย่างกลมกลืน
สถาบันลูกโลกสีเขียวได้คัดเลือกโรงเรียนนำร่องจากโรงเรียนที่ได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียวประเภทกลุ่มเยาวชน หรือโรงเรียนอื่น ๆ ที่ทางสถาบันเล็งเห็นว่ามีศักยภาพ หรือตั้งอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เสี่ยงต่อการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ กระบวนการของหลักสูตรสีเขียวจะดำเนินการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี โดยแต่ละปีจะมีจุดเน้นที่แตกต่างกัน โรงเรียนที่ได้รับเลือกให้เป็นโรงเรียนนำร่องหลักสูตรโรงเรียนสีเขียวมีจำนวนทั้งสิ้น 9 โรงเรียน ได้แก่ โรงเรียนวัดชากลูกหญ้า จ.ระยอง โรงเรียนประชาบำรุง จ.พัทลุง โรงเรียนเทศบาลตำบลปริก จ.สงขลา โรงเรียนนางัวราษฎร์รังสรรค์ จ.นครพนม โรงเรียนเขาน้อยวิทยาคม อ.เมือง จ.ตราด โรงเรียนคีรีเวสรัตนเพียรอุปถัมภ์ จ.ตราด โรงเรียนสุเหร่าทรายกองดิน กรุงเทพมหานคร โรงเรียนพิทยพัฒน์ศึกษา กรุงเทพมหานคร และโรงเรียนบ้านอีเซ (คุรุราษฎร์วิทยา) จ.ศรีสะเกษ
ความท้าทายที่ยังคงรออยู่
การที่วงการการศึกษาเริ่มตื่นตัวในการพัฒนาโรงเรียนสีเขียวเพื่อปลูกฝังแนวคิดนักอนุรักษ์ให้แก่เยาวชน นับว่าเป็นแนวโน้มทางการศึกษาที่น่าสนใจและจะส่งผลดีต่อสังคมโลกในระยะยาว แม้ในปัจจุบันจะยังคงมีข้อจำกัดหลายด้านที่อาจทำให้ไม่สามารถพัฒนาหลักสูตรสีเขียวได้อย่างราบรื่น ไม่ว่าจะเป็นข้อจำกัดในด้านเวลาเรียน พื้นที่ใช้สอยภายในสถานศึกษา หรือแม้กระทั่งบริบทของสถานศึกษาที่อาจไม่อำนวยให้ผู้เรียนได้ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพมากเท่าที่ควร แต่หากผู้สอนสามารถสอดแทรกแนวคิดการดำรงชีวิตอย่างยั่งยืนผ่านการบูรณาการในชั้นเรียนได้อย่างสม่ำเสมอ นอกจากจะช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนมีความรับผิดชอบต่อธรรมชาติแล้ว ก็สามารถเป็นแรงขับเคลื่อนเล็ก ๆ ที่ช่วยผลักดันให้หลักสูตรโรงเรียนสีเขียวของไทยเป็นเรื่องที่ไม่ไกลเกินเอื้อม
รายการอ้างอิง
- ทัศนีย์ แซ่ลิ้ม. (2565, 20 มกราคม). เสรีนิยมใหม่ไม่ถูกใจสิ่งนี้! ‘Green School’ โรงเรียนแนวใหม่ผลิตนักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม. The KOMMON. https://www.thekommon.co/green-school-environment/
- รัตนาวดี โสมพันธ์ และ ณัฐมน สุนทรมีเสถียร. (2564, 24 สิงหาคม). เด็กในวันนี้ ต้องเป็นนักอนุรักษ์ที่ดีในวันหน้า | ทำความรู้จัก 3 หลักสูตรสีเขียวในห้องเรียนสมัยใหม่ที่หันหลังให้แท็บเล็ต. becommon. https://becommon.co/world/living-green-curriculum/#accept
- สถาบันลูกโลกสีเขียว. (2562, 13 ธันวาคม). โรงเรียนสีเขียวเพื่อสิ่งแวดล้อมที่ดีร่วมกัน https://www.greenglobeinstitute.com/Frontend/Content.aspx?ContentID=bb0e3f68-7c7c-4e2f-9e3b-c11b62cdc1b5
- Gilchrist, K. (2021, March 15). Inside the Balinese school that produces teen activists, UN speakers and rock stars. CNBC. https://www.cnbc.com/2021/03/16/inside-balis-green-school-creator-of-activists-ted-talkers-singers.html
บทความโดย สุรศักดิ์ แซ่ลิ้ม
ที่มา ; EDUCA
สรุปสาระสำคัญ
ในปัจจุบัน ปัญหาสิ่งแวดล้อมทวีความรุนแรงจากกิจกรรมของมนุษย์ที่สะสมมาอย่างยาวนาน ส่งผลให้สังคมโลกตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์พลังงานและฟื้นฟูธรรมชาติ องค์การสหประชาชาติได้กำหนดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในปี พ.ศ. 2558 เพื่อสร้างความร่วมมือระดับนานาชาติในการพัฒนาโลกอย่างสมดุล โดยเฉพาะการส่งเสริมการศึกษาเพื่อปลูกฝังจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมแก่เด็กและเยาวชน นำไปสู่แนวคิด “โรงเรียนสีเขียว” ที่มุ่งเน้นการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง ความเข้าใจธรรมชาติ และความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม
ตัวอย่างสำคัญคือ Green School International ที่บาหลี ซึ่งใช้การเรียนรู้เชิงปฏิบัติ การใช้วัสดุธรรมชาติ และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างกลมกลืน รวมถึงการขยายเครือข่ายไปหลายประเทศ นอกจากนี้ยังมีโรงเรียนแนววีแกนในออสเตรเลียที่สอนเรื่องการบริโภคอย่างยั่งยืนตั้งแต่วัยเด็กเล็ก
ในประเทศไทย สถาบันลูกโลกสีเขียวร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้พัฒนาหลักสูตรโรงเรียนสีเขียวเพื่อส่งเสริมความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพและการอนุรักษ์ในชุมชน โดยมีโรงเรียนนำร่อง 9 แห่ง และดำเนินโครงการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี แม้จะมีข้อจำกัดด้านเวลา พื้นที่ และบริบท แต่การบูรณาการแนวคิดสิ่งแวดล้อมในระบบการศึกษายังคงเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างพลเมืองที่รับผิดชอบต่อโลกอย่างยั่งยืน
ข้อสอบ
ข้อ 1
เป้าหมายสำคัญของ SDGs ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้คือข้อใด
ก. การเพิ่มผลผลิตทางอุตสาหกรรม
ข. การสร้างความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
ค. การแข่งขันทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ
ง. การขยายการศึกษาเชิงวิชาการเพียงอย่างเดียว
เฉลย: ข
เหตุผล: SDGs มุ่งพัฒนาที่ยั่งยืนผ่านความร่วมมือระดับโลก โดยรวมถึงสิ่งแวดล้อมและการศึกษา
ข้อ 2
แนวคิด “โรงเรียนสีเขียว” เน้นสิ่งใดเป็นหลัก
ก. การสอบแข่งขันทางวิชาการ
ข. การเรียนรู้จากตำราเป็นหลัก
ค. การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม
ง. การเพิ่มจำนวนชั่วโมงเรียนในห้องเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการเรียนรู้จากประสบการณ์จริงและจิตสำนึกสิ่งแวดล้อม
ข้อ 3
Green School International มีจุดเด่นด้านใดมากที่สุด
ก. การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลขั้นสูง
ข. การเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติในธรรมชาติ
ค. การเรียนออนไลน์เต็มรูปแบบ
ง. การเน้นท่องจำตำรา
เฉลย: ข
เหตุผล: ใช้ experiential learning และธรรมชาติเป็นฐานการเรียนรู้
ข้อ 4
วัสดุที่ใช้ก่อสร้างโรงเรียน Green School ส่วนใหญ่คืออะไร
ก. เหล็กและคอนกรีต
ข. พลาสติกรีไซเคิล
ค. ไม้ไผ่ หญ้า และดิน
ง. อะลูมิเนียมและกระจก
เฉลย: ค
เหตุผล: ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยใช้วัสดุธรรมชาติ
ข้อ 5
Sustainable Play Preschool มุ่งเน้นเรื่องใดเป็นพิเศษ
ก. การแข่งขันกีฬา
ข. การใช้หุ่นยนต์ในชั้นเรียน
ค. การบริโภคอย่างยั่งยืนตั้งแต่วัยเด็ก
ง. การเรียนภาษาต่างประเทศ
เฉลย: ค
เหตุผล: สอนเรื่องการปลูกผัก ทำอาหาร และจัดการขยะ
ข้อ 6
เป้าหมายหลักของโรงเรียนสีเขียวในประเทศไทยคืออะไร
ก. เพิ่มคะแนนสอบระดับชาติ
ข. ส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพในชุมชน
ค. ลดจำนวนครูในโรงเรียน
ง. เพิ่มจำนวนห้องเรียน
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นการอนุรักษ์และเข้าใจระบบนิเวศในท้องถิ่น
ข้อ 7
สถาบันใดเป็นผู้ผลักดันหลักสูตรโรงเรียนสีเขียวในประเทศไทย
ก. กระทรวงพาณิชย์
ข. สถาบันลูกโลกสีเขียว
ค. ธนาคารแห่งประเทศไทย
ง. สำนักงานตำรวจแห่งชาติ
เฉลย: ข
เหตุผล: สถาบันลูกโลกสีเขียวร่วมกับ ปตท. เป็นผู้พัฒนาโครงการ
ข้อ 8
โรงเรียนนำร่องหลักสูตรสีเขียวมีจำนวนเท่าใด
ก. 5 โรงเรียน
ข. 7 โรงเรียน
ค. 9 โรงเรียน
ง. 12 โรงเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: ระบุชัดว่ามีโรงเรียนนำร่อง 9 แห่ง
ข้อ 9
ข้อจำกัดสำคัญของการพัฒนาโรงเรียนสีเขียวคือข้อใด
ก. ขาดนักเรียน
ข. ขาดงบประมาณทั้งหมด
ค. ข้อจำกัดด้านเวลา พื้นที่ และบริบทโรงเรียน
ง. ไม่มีนโยบายการศึกษา
เฉลย: ค
เหตุผล: เป็นอุปสรรคสำคัญที่บทความระบุชัด
ข้อ 10
แนวทางที่เหมาะสมที่สุดในการพัฒนาโรงเรียนสีเขียวในระยะยาวคือข้อใด
ก. ยกเลิกการเรียนวิทยาศาสตร์
ข. เน้นการสอบแข่งขันเพียงอย่างเดียว
ค. บูรณาการแนวคิดสิ่งแวดล้อมในทุกกลุ่มสาระ
ง. ลดกิจกรรมภาคปฏิบัติทั้งหมด
เฉลย: ค
เหตุผล: การบูรณาการในหลักสูตรช่วยให้เกิดความยั่งยืนจริงในระบบการศึกษา