ทำ 5 สิ่งนี้ ถือเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
ทุกวันนี้ การทำธุรกรรมทางออนไลน์ ได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งในเรื่องส่วนตัวและการทำงาน ไม่ว่าจะการโอนเงินผ่านแอปของธนาคาร การรับส่งอีเมล ซึ่งปัจจุบัน ลายชื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-Signature ได้รับความนิยมและมีการใช้งานอย่างแพร่หลาย
ซึ่งจากข้อมูล ของ สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ เอ็ตด้า การทำ 5 สื่งเหล่านี้ เป็นลายชื่อชื่ออิเล็กทรอนิกส์ มีอะไรบ้างไปดูกัน!!
1.ตวัดลายเซ็นบนหน้าจอ
การตวัดลายเซ็น ด้วยชื่อ-นามสกุล หรือชื่อเล่น บนหน้าจอโทรศัพท์มือถือหรือแท็บเล็ต สามารถเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ แม้ไม่ได้มีรูปแบบการเซ็นเฉพาะตัวเหมือนเซ็นลงบนกระดาษตัวจริง เพราะตามกฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ สำหรับคำว่าลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ได้มีคำนิยามที่กินความถึง
“อักษร อักขระ ตัวเลข เสียง หรือสัญลักษณ์ใด ๆ ที่สร้างขึ้นให้อยู่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งนำมาใช้ประกอบกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อระบุตัวบุคคล ผู้เป็นเจ้าของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์นั้น และเพื่อแสดงว่าบุคคลดังกล่าวยอมรับข้อความในข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์นั้น”
2.ลงชื่อท้ายอีเมล เป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
ทุกวันนี้หลาย ๆ คนมีการใช้อีเมล เพื่อการติดต่อลูกค้า หรือประสานงานต่าง ๆ ผ่านทางอีเมล แล้วพิมพ์ชื่อต่อท้ายข้อความของอีเมล ไม่ว่าจะเป็น ชื่อ-นามสกุล ชื่อย่อ ชื่อเล่น หรือกำกับด้วยตำแหน่งหรือชื่อองค์กรต่อท้ายนั้น
สามารถเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้เช่นกัน โดยชื่อท้ายอีเมลจะเปรียบเสมือนลายมือชื่อที่เซ็นกำกับไว้ท้ายข้อความของจดหมายหรือหนังสือ เพื่อแสดงเจตนายอมรับหรือให้การรับรองข้อความในจดหมายหรือหนังสือดังกล่าว
3.การกรอก Username และ password เป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
ซึ่งการใส่ Username กับ Password ล็อกอินเข้าระบบ เว็บไซต์ แอปพลิเคชันต่าง ๆ เช่น ไลน์ หรือ ลาซาด้า ช้อปปี้ เพื่อทำธุรกรรม ติดต่อสื่อสาร หรือซื้อขายสินค้าออนไลน์ สิ่งเหล่านี้ก็สามารถเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-Signature ได้
ยกตัวอย่างกรณี การทักหาเพื่อนผ่านแชทไลน์ เพื่อขอยืมเงิน แม้ไม่มีเอกสารสัญญา แต่เมื่อผู้ให้ยืมเงินไม่ได้รับเงินคืนตามข้อตกลง ก็สามารถนำหลักฐานข้อความสนทนาในแชทไลน์มาใช้เป็นหลักฐานทางกฏหมายได้ เนื่องจากการล็อกอิน Username กับ Password ของผู้ยืมเงินนั้น จะเปรียบเสมือนลายมือชื่อที่ได้เซ็นบนเอกสารสัญญากู้เงินนั่นเอง
4.การคลิก “I Accept” หรือ “ฉันยอมรับ” บนเว็บ-แอป
หลายๆคนอาจจะยังไม่รู่ว่า การคลิก “I Accept” หรือ “ฉันยอมรับ” บนหน้าเว็บไซต์ หรือแอปพลิเคชันต่าง ๆ สามารถเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ในยุคดิจิทัลนี้
ซึ่งปัจจุบัน เมื่อเราเข้าใช้งานเว็บไซต์ หรื แอปต่าง ๆ จะมีข้อความขึ้นมา เช่น การทำธุรกรรมทางออนไลน์ เช่น การกู้ยืมเงิน หรือการสมัครใช้บริการต่าง ๆ ทางออนไลน์ จะมีข้อความ ข้อกำหนด หรือเงื่อนไขปรากฏขึ้นเป็นข้อความ popup ขึ้นมา เพื่อให้ผู้ที่จะทำธุรกรรมหรือใช้บริการได้อ่าน และคลิกปุ่ม “I Accept” หรือ “ฉันยอมรับ” ซึ่งการคลิกนี้จะแทนการลงลายมือชื่อเพื่อแสดงเจตนายอมรับข้อตกลง ข้อกำหนด หรือเงื่อนไขในการทำธุรกรรมหรือการใช้บริการ
5.การเสียบบัตรและใส่รหัส ATM
การใช้บริการ กดเงินจากตู้ เอทีเอ็ม เป็นการเแสดงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่นกัน ซึ่งเมื่อเราต้องการกดเงินจากตู้ เอทีเอ็ม ต้องใส่รหัสส่วนตัว 4-6 หลัก ซึ่งการเสียบบัตรและใส่รหัสส่วนตัวนี้ สามารถเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-Signature ได้
โดยปัจจุบันมีคำพิพากษาฎีกาที่ 8089/2556 ซึ่งเป็นเรื่องของการนำบัตรกดเงินสดไปกดเงินจากตู้เบิกถอนเงินอัตโนมัติ โดยศาลได้มีคำวินิจฉัยตัดสินแล้วว่า การนำบัตรกดเงินสดไปถอนเงินและใส่รหัสส่วนตัวเปรียบได้กับการลงลายมือ ชื่อตนเองในการทำรายการเบิกถอนเงินอย่างไรก็ตามทาง เอ็ตด้า ระบุว่า การนำรูปแบบของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตามตัวอย่างข้างต้นมาใช้งาน ต้องมี องค์ประกอบของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ตามกฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์กำหนดให้ต้องมี
หากขาดองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งแล้วอาจส่งผลถึงผลผูกพันหรือการบังคับใช้ทางกฎหมายของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวได้ โดยองค์ประกอบที่กำหนดไว้ตาม ก.ม. คือ
1.ต้องระบุได้ว่าเป็นลายมือชื่อของใครหรือใครเป็นเจ้าของลายมือชื่อ โดยไม่ว่าลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์นั้นจะอยู่ในรูปแบบใด ไม่ว่าจะเป็น ตัวอักษร ตัวหนังสือ ตัวเลข หรือ สัญลักษณ์ใด ๆ จะต้องสามารถเชื่อมโยงไปยังตัวบุคคลผู้เป็นเจ้าของสิ่งเหล่านี้ได้
2.ต้องระบุเจตนาของเจ้าของลายมือชื่อต่อข้อความที่ลงนามได้ โดยต้องบอกได้ว่ามีเจตนาอะไร เช่น ยอมรับ รับรอง หรืออนุมัติตามข้อความที่ระบุในข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ หรือยอมรับข้อความซึ่งเป็นข้อตกลงในสัญญาอิเล็กทรอนิกส์ เป็นต้น
3.ต้องใช้วิธีการที่เชื่อถือได้ โดยอาจดูจากวิธีการว่ามีความมั่นคงปลอดภัยหรือไม่ มีลักษณะและขนาดของธุรกรรมเป็นอย่างไร มีความเหมาะสมกับวิธีการที่ใช้หรือไม่ หรือมีระบบการสื่อสารที่รัดกุมมากน้อยเพียงใด เป็นต้น
มาถึงบรรทัดนี้แล้ว หลาย ๆ คนอาจจะเข้าใขแล้วว่าอะไร ที่เราทำ แม้อาจจะไม่ได้จับปากกาเซ็นชื่อด้วยตนเอง ก็เข้าองค์ประกอบที่จะถือเป็น การลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-Signature เรียบร้อยเแล้ว
ที่มา ; เดลินิวส์ 24 มีนาคม 2566
สรุปสาระสำคัญ
ปัจจุบันการทำธุรกรรมออนไลน์ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น ทั้งการโอนเงิน อีเมล และการใช้บริการดิจิทัลต่าง ๆ ทำให้ “ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature)” มีบทบาทสำคัญและได้รับการยอมรับตามกฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์หมายถึงอักษร ตัวเลข เสียง หรือสัญลักษณ์ในรูปแบบดิจิทัลที่ใช้ยืนยันตัวบุคคลและแสดงเจตนายอมรับข้อมูล
รูปแบบที่ถือเป็น e-Signature ได้แก่ 1) การตวัดลายเซ็นบนหน้าจอ 2) การพิมพ์ชื่อท้ายอีเมล 3) การใช้ Username และ Password เข้าระบบ 4) การคลิก “I Accept/ฉันยอมรับ” บนเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน และ 5) การใช้บัตร ATM ร่วมกับรหัสส่วนตัว ซึ่งทั้งหมดถือเป็นการแสดงเจตนายอมรับในธุรกรรมดิจิทัล
อย่างไรก็ตาม การเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่มีผลทางกฎหมายต้องมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ สามารถระบุเจ้าของลายมือชื่อได้ ชี้เจตนาได้ชัดเจน และใช้วิธีการที่เชื่อถือได้และปลอดภัย หากขาดองค์ประกอบใดอาจกระทบต่อผลทางกฎหมายได้ ดังนั้น การเข้าใจและใช้งาน e-Signature อย่างถูกต้องจึงมีความสำคัญต่อการทำธุรกรรมออนไลน์ในยุคดิจิทัล
ข้อสอบ
ข้อ 1
ลักษณะสำคัญที่สุดของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ตามกฎหมายคือข้อใด
ก. ต้องเป็นลายเซ็นที่เขียนด้วยปากกาเท่านั้น
ข. ต้องใช้เฉพาะในเอกสารราชการ
ค. ต้องสามารถระบุตัวบุคคลและแสดงเจตนาได้
ง. ต้องใช้ในระบบธนาคารเท่านั้น
เฉลย: ก
เหตุผล: แก่นของ e-Signature คือการระบุตัวบุคคลและเจตนา ไม่จำเป็นต้องเป็นลายเซ็นจริง
ข้อ 2
กรณีใด “ไม่ถือเป็น” ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
ก. พิมพ์ชื่อท้ายอีเมล
ข. คลิก “I Accept”
ค. เขียนชื่อบนกระดาษแล้วสแกนส่ง
ง. ใช้ Username/Password เข้าระบบ
เฉลย: ข
เหตุผล: การคลิก I Accept เป็น e-Signature ชัดเจนตามบทความ จึงไม่ใช่ข้อยกเว้น
ข้อ 3
ผู้บริหารโรงเรียนต้องการให้ครูใช้เอกสารออนไลน์ การกำหนดวิธีใดเหมาะสมที่สุด
ก. ให้พิมพ์ชื่อเฉย ๆ โดยไม่ต้องล็อกอิน
ข. ใช้ระบบ Username/Password และยืนยันตัวตน
ค. ใช้การพูดปากเปล่าแทนเอกสาร
ง. ใช้ลายเซ็นกระดาษเท่านั้น
เฉลย: ค
เหตุผล: การใช้ Username/Password เป็น e-Signature ที่มีความน่าเชื่อถือและตรวจสอบได้
ข้อ 4
การคลิก “I Accept” มีผลสำคัญที่สุดอย่างไร
ก. ใช้แทนการสมัครบัตรประชาชน
ข. ใช้แทนการยืนยันตัวตนทางชีวภาพ
ค. ใช้แทนการโอนเงิน
ง. ใช้แสดงการยอมรับเงื่อนไขสัญญา
เฉลย: ง
เหตุผล: เป็นการแสดงเจตนายอมรับข้อตกลงทางดิจิทัล
ข้อ 5
หากระบบ e-Signature ไม่มีความปลอดภัยเพียงพอ จะส่งผลอย่างไร
ก. ใช้ได้เหมือนเดิมทุกกรณี
ข. เพิ่มความเร็วในการทำงาน
ค. อาจไม่สามารถบังคับใช้ทางกฎหมายได้
ง. ไม่มีผลใด ๆ
เฉลย: ก
เหตุผล: ความปลอดภัยเป็นองค์ประกอบสำคัญ หากขาดจะกระทบผลทางกฎหมาย
ข้อ 6
ข้อใดสะท้อน “เจตนา” ของผู้ใช้ e-Signature ชัดเจนที่สุด
ก. เปิดแอปโดยไม่อ่านเงื่อนไข
ข. คลิกยอมรับข้อตกลงก่อนใช้บริการ
ค. กดปิดหน้าต่างแจ้งเตือน
ง. เลื่อนดูข้อมูลเฉย ๆ
เฉลย: ข
เหตุผล: การกดยอมรับแสดงเจตนาโดยตรงตามกฎหมาย
ข้อ 7
การใช้บัตร ATM กับรหัส PIN ถือเป็น e-Signature เพราะเหตุใด
ก. เป็นการใช้กระดาษยืนยันตัวตน
ข. ใช้เสียงในการยืนยัน
ค. ใช้การระบุตัวตนและเจตนาทางอิเล็กทรอนิกส์
ง. เป็นระบบอัตโนมัติที่ไม่เกี่ยวกับผู้ใช้
เฉลย: ข
เหตุผล: PIN เป็นตัวระบุตัวบุคคลและการอนุมัติธุรกรรม
ข้อ 8
ผู้บริหารต้องการลดความเสี่ยงเอกสารปลอม ควรเน้นองค์ประกอบใด
ก. ความสวยงามของเอกสาร
ข. ความยาวของข้อความ
ค. สีของเอกสาร
ง. ระบบตรวจสอบตัวตนที่เชื่อถือได้
เฉลย: ง
เหตุผล: ความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยเป็นหัวใจของ e-Signature
ข้อ 9
ข้อใดเป็นตัวอย่างการประยุกต์ใช้ e-Signature ในสถานศึกษา
ก. ครูลงชื่อด้วยปากกาเท่านั้น
ข. นักเรียนกดรับข้อตกลงระบบเรียนออนไลน์
ค. ประกาศผลสอบด้วยกระดาษ
ง. ใช้ตราประทับอย่างเดียว
เฉลย: ค
เหตุผล: การกดยอมรับในระบบออนไลน์ถือเป็น e-Signature ได้
ข้อ 10
แนวคิดสำคัญที่สุดของ e-Signature ในยุคดิจิทัลคืออะไร
ก. ลดการใช้เทคโนโลยี
ข. เพิ่มเอกสารกระดาษ
ค. ยืนยันตัวบุคคลและเจตนาในรูปแบบดิจิทัล
ง. ใช้แทนการสื่อสารทั้งหมด
เฉลย: ก
เหตุผล: e-Signature ใช้ยืนยันตัวบุคคลและเจตนา ไม่ใช่ลดการใช้เทคโนโลยี