สอนเด็กไทยให้รู้จักดารใช้กระบวนการ PDCA

รู้จักกับ PDCA ครั้งแรก ก็เมื่อตอนเรียนอยู่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ณ โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย ผู้สอนวิชาการงานอาชีพ คืออาจารย์ภูวนาท แก้วพะเนาว์ ได้ให้เรียนรู้จากการทำโครงงานโดยใช้กระบวนการ PDCA ซึ่งในตอนนั้นก็ยังไม่ค่อยเข้าใจอะไรมากนัก รู้แค่ว่าทำตามที่ครูให้ทำก็พอ ซ้ำยังงงๆ กับหลักการ กระบวนการนี้ด้วยซ้ำ ทำไมต้องทำอะไรให้ยุ่งยาก ขั้น P ขั้น D ขั้น C ขั้น A

แต่เมื่อผู้เขียนได้เรียนในระดับที่สูงขึ้น จนกระทั่งได้รับราชการเป็นครูในโรงเรียนรัฐบาล ตั้งแต่นั้นมาก็ได้รู้จักกับ PDCA มากขึ้น เพราะเวลามีหน่วยงานอื่น เช่น สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามานิเทศโรงเรียน หลักการที่ถูกนำมาใช้ในการนำเสนอ หรือนำมาอ้างถึงเป็นประจำนั้น ก็คือ PDCA นี่เอง ซึ่งอันที่จริงมีอีกหลายหลักการ/ทฤษฎี แต่ PDCA นี้ อาจจะได้รับความนิยม เพราะมีกระบวนการที่ไม่ซับซ้อน ไม่ยุ่งยาก จำง่าย แล้ว PDCA ที่ว่านี้คืออะไรกันแน่?

Deming Cycle หรือ PDCA หรือวงจรคุณภาพ หรือจะเรียกอะไรก็แล้วแต่ ตามที่บรรดานักวิชาการจะให้นิยามความหมายนั้น กล่าวโดยสรุปได้ว่า PDCA เป็นแนวคิดหนึ่งที่ไม่ได้ให้ความสำคัญเพียงแค่การวางแผน แต่แนวคิดนี้เน้นให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีระบบ โดยมีเป้าหมายให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง แล้วโครงสร้างของ PDCA มีอะไรบ้าง?

จากที่ได้เห็นถึงความสำคัญของวงจรคุณภาพ PDCA ว่าเป็นแนวคิดที่มุ่งเน้นการทำงานอย่างมีระบบ ซึ่งจะก่อให้เกิดการพัฒนา และจากประสบการณ์ทำงานที่ผ่านมา พบว่า PDCA สามารถนำไปใช้ได้จริง และเห็นผลจริง ช่วยให้ทำงานเป็นระบบ และเกิดการพัฒนา ทั้งนี้ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ทั้งในเรื่องของการทำงาน หรือแม้กระทั่งในเรื่องของการดำเนินชีวิต ผู้เขียนในฐานะที่เป็นครูผู้สอนนักเรียนคนหนึ่ง จึงมีความต้องการที่จะนำ PDCA ไปให้นักเรียนได้รู้จัก และเรียนรู้เฉกเช่นเดียวกันกับที่อาจารย์ของผู้เขียน ได้สอนผู้เขียนเมื่อตอนทำโครงงานสมัยมัธยม

คำถามที่เกิดขึ้นในใจคือ แล้วจะนำ PDCA มาบูรณาการกับการเรียนการสอนวิชาภาษาไทยได้อย่างไร? คำถามเกิดขึ้นเพราะว่าผู้เขียนเป็นครูภาษาไทย ซึ่งดูจะห่างไกลกับ PDCA เหลือเกิน แต่เมื่อเกิดคำถาม ก็ต้องหาคำตอบ สู่การออกแบบการเรียนรู้เพื่อพิสูจน์ว่า เรียนภาษาไทยก็ใช้ PDCA ได้ ผู้เขียนได้ออกแบบการเรียนรู้เรื่องการเขียนโฆษณาโดยใช้กระบวนการ PDCA

ผู้เขียนได้ออกแบบการเรียนรู้ และนำไปใช้จัดการเรียนการสอนจริง ซึ่งก่อนเริ่มกระบวนการ PDCA ผู้เขียนได้สอนเรื่องหลักการเขียนโฆษณา และอธิบายให้นักเรียนรู้จักกับ PDCA ซึ่งผลลัพธ์ที่เกิดจากการเรียนการสอนด้วย PDCA นั้น มีดังนี้

ในด้านครูผู้สอน ได้ออกแบบการเรียนรู้ด้วยวิธีการใหม่ๆ นั่นคือการนำกระบวนการ PDCA มาสู่การจัดการเรียนการสอน ซึ่งทำให้การเรียนการสอนมีลำดับขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ที่ชัดเจน

ในด้านของนักเรียนนั้น นอกจากจะได้เรียนรู้เรื่องการเขียนโฆษณา ตลอดจนฝึกเขียนโฆษณาแล้ว นักเรียนยังได้ฝึกฝนทักษะการทำงานอย่างเป็นระบบ มีลำดับขั้นตอน รู้จักการวางแผนการทำงาน การลงมือทำงาน การตรวจสอบผลที่เกิดจากการปฏิบัติงาน รวมทั้ง การปรับปรุงแก้ไขพัฒนาผลงานให้ดีขึ้น ซึ่งทักษะการทำงานอย่างเป็นระบบนี้ จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาตนเองของนักเรียนต่อไปและนี่คือการสอนเด็กไทยให้รู้จักใช้ PDCA

บทความโดย จตุพร ตระกูลปาน ร.ร.สระบุรีวิทยาคม

ที่มา ; มติชนมติครู วันที่ 10 มีนาคม 2567

สรุปสาระสำคัญ 

บทความนี้กล่าวถึงประสบการณ์ของผู้เขียนในการเรียนรู้และนำแนวคิด PDCA (Deming Cycle) ไปใช้ในบริบทการศึกษา โดยเริ่มจากการรู้จัก PDCA ตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษา แต่ยังไม่เข้าใจอย่างลึกซึ้ง จนกระทั่งเข้าสู่วิชาชีพครูจึงตระหนักถึงความสำคัญของกระบวนการนี้มากขึ้น PDCA เป็นแนวคิดที่เน้นการทำงานอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วยการวางแผน (Plan) การลงมือปฏิบัติ (Do) การตรวจสอบ (Check) และการปรับปรุงพัฒนา (Act) ซึ่งช่วยให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง

ผู้เขียนได้นำ PDCA มาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอนวิชาภาษาไทย โดยเฉพาะการสอนการเขียนโฆษณา แม้จะดูไม่เกี่ยวข้องกันในตอนแรก แต่สามารถออกแบบการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับกระบวนการดังกล่าวได้ ผลลัพธ์พบว่า ครูสามารถจัดการเรียนการสอนได้อย่างมีขั้นตอนชัดเจน ขณะที่นักเรียนได้พัฒนาทักษะการทำงานอย่างเป็นระบบ เช่น การวางแผน การปฏิบัติ การประเมิน และการปรับปรุงผลงาน

บทความชี้ให้เห็นว่า PDCA ไม่เพียงใช้ในองค์กรหรือการบริหารงานเท่านั้น แต่ยังสามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันและการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยช่วยส่งเสริมการคิดอย่างเป็นระบบและการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องของผู้เรียน

ข้อสอบ

ข้อ 1 แนวคิดหลักของ PDCA คือข้อใด
ก. การเน้นผลลัพธ์มากกว่ากระบวนการ
ข. การทำงานแบบยืดหยุ่นไร้ขั้นตอน
ค. การทำงานอย่างเป็นระบบเพื่อพัฒนาอย่างต่อเนื่อง 
ง. การควบคุมคุณภาพเฉพาะขั้นสุดท้าย
เฉลย: ค
เหตุผล: PDCA มุ่งเน้นกระบวนการที่เป็นระบบและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง

ข้อ 2 ขั้นตอนใดของ PDCA ที่เกี่ยวข้องกับ “การประเมินผล”
ก. Plan
ข. Do
ค. Check 
ง. Act
เฉลย: ค
เหตุผล: Check คือการตรวจสอบและประเมินผลการดำเนินงาน

ข้อ 3 หากครูต้องการแก้ปัญหานักเรียนเขียนโฆษณาไม่ดี ควรเริ่มจากขั้นใด
ก. Do
ข. Check
ค. Act
ง. Plan 
เฉลย: ง
เหตุผล: ต้องเริ่มจากการวางแผนวิเคราะห์ปัญหาก่อน

ข้อ 4 การปรับปรุงผลงานหลังการประเมินอยู่ในขั้นใด
ก. Act 
ข. Do
ค. Plan
ง. Check
เฉลย: ก
เหตุผล: Act คือการนำผลไปปรับปรุงพัฒน

ข้อ 5 ข้อใดสะท้อนการใช้ PDCA ในห้องเรียนได้ดีที่สุด
ก. สอนตามหนังสืออย่างเดียว
ข. วางแผน–สอน–ประเมิน–ปรับปรุง 
ค. สอบปลายภาคเท่านั้น
ง. ให้การบ้านจำนวนมาก
เฉลย: ข
เหตุผล: ครบวงจร PDCA

ข้อ 6 จุดเด่นของ PDCA คือข้อใด
ก. ซับซ้อน
ข. ใช้เฉพาะธุรกิจ
ค. จำยาก
ง. เข้าใจง่ายและใช้ได้จริง 
เฉลย: ง
เหตุผล: เป็นวงจรที่ไม่ซับซ้อนและนำไปใช้ได้จริง

ข้อ 7 การที่นักเรียนเรียนรู้การวางแผนและตรวจสอบงาน แสดงถึงทักษะใด
ก. ทักษะการจำ
ข. ทักษะการทำงานอย่างเป็นระบบ 
ค. ทักษะการฟัง
ง. ทักษะการอ่าน
เฉลย: ข
เหตุผล: เป็นการพัฒนาทักษะเชิงกระบวนการ

ข้อ 8 หากครูใช้ PDCA แล้วไม่ตรวจสอบผล จะเกิดผลอย่างไร
ก. งานเร็วขึ้น
ข. ขาดข้อมูลพัฒนา 
ค. ประหยัดเวลา
ง. นักเรียนเก่งขึ้นทันที
เฉลย: ข
เหตุผล: ไม่มีข้อมูลย้อนกลับเพื่อปรับปรุง

ข้อ 9 การนำ PDCA ไปใช้ในชีวิตประจำวัน สะท้อนแนวคิดใด
ก. การเรียนเฉพาะในห้อง
ข. การเรียนรู้ตลอดชีวิต 
ค. การท่องจำ
ง. การแข่งขัน
เฉลย: ข
เหตุผล: PDCA ใช้พัฒนาตนเองได้ต่อเนื่อง

ข้อ 10 เหตุผลสำคัญที่ PDCA ถูกใช้แพร่หลายในโรงเรียนคืออะไร
ก. เป็นกฎหมายบังคับ
ข. ใช้งานเฉพาะผู้บริหาร
ค. กระบวนการชัดเจนและพัฒนาได้จริง

ง. ใช้แทนครูได้

เฉลย: ค
เหตุผล: มีโครงสร้างชัดเจนและเห็นผลเชิงพัฒนาได้จริง