ที่สถาบันฟิลฮาร์โมนีเดอปารี นักประพันธ์เพลงชาวอังกฤษ แมกซ์ ริกเตอร์ เป็นวาทยกรในการแสดงชุด การหลับ (Sleep) บทประพันธ์ที่แต่งขึ้นโดยอาศัยคำแนะนำทางวิทยาศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำพาผู้ฟังผ่านการพักผ่อนที่ช่วยให้เยาว์วัยขึ้น บทเพลงนี้มีความยาวกว่าแปดชั่วโมง

ผลการศึกษาชิ้นหนึ่งของมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดพบว่า ภาวะอัมพาตขณะหลับหรืออาการผีอำ ซึ่งคุณจะไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้สองถึงสามนาทีหลังตื่นจากความฝัน เป็นที่มาของเรื่องราวการถูกมนุษย์ต่างดาวลักพาตัวมากมาย ภาวะง่วงเกินหรือการหลับเฉียบพลันที่ควบคุมไม่ได้ มักถูกกระตุ้นด้วยอารมณ์ทางด้านบวกอย่างรุนแรง เช่น การฟังเรื่องตลก ถูกจั๊กจี้ หรือชิมอาหารรสอร่อย คนที่เป็นกลุ่มอาการไคลน์-เลวิน (Kleine-Levin syndrome) จะหลับเกือบตลอดเวลานานหนึ่งหรือสองสัปดาห์ทุกสองถึงสามปี แล้วพวกเขาจะกลับสู่วงจรการรู้สึกตัวตามปกติโดยแทบไม่เห็นผลข้างเคียงใดๆ เลย

โรคนอนไม่หลับเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยกว่ามาก โรคนี้เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ผู้ใหญ่ชาวอเมริกันร้อยละสี่กินยานอนหลับในช่วงเวลาหนึ่งเดือน คนนอนไม่หลับโดยทั่วไปใช้เวลานานกว่าจะหลับ ตื่นกลางดึกเป็นเวลานาน หรือทั้งสองอย่าง ถ้าการหลับเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่พบได้ทุกหนแห่ง ทำไมหลายคนจึงมีปัญหากับการหลับ ต้องโทษวิวัฒนาการ โทษโลกสมัยใหม่ หรือโทษความไม่พอดีระหว่างทั้งสองอย่าง

วิวัฒนาการมอบการหลับที่ปรับเปลี่ยนเวลาได้และพร้อมที่จะหยุดชะงักลงได้เสมอแก่เรา เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ดังนั้นการหลับจึงยอมหลีกทางให้สิ่งที่มีความสำคัญกว่า สมองมีระบบยกเลิกที่จัดการกับการนอนได้ในทุกระยะ ซึ่งปลุกให้เราตื่นเมื่อสมองรับรู้ภาวะฉุกเฉิน เช่น เสียงเด็กร้องไห้ เสียงพูด หรือเสียงฝีเท้าของนักล่าที่เข้ามาใกล้

คำว่า อิเนมูริ ในภาษาญี่ปุ่น ซึ่งแปลว่า “การหลับอย่างเปิดเผย” เป็นการงีบหลับแบบหนึ่งที่มีลักษะเฉพาะ ซึ่งคนจะงีบหลับในสถานที่ที่ไม่ควรหลับ เช่น ในรถไฟใต้ดิน ไม่เว้นแม้แต่งานเลี้ยงอาหารเย็น หรือในที่ทำงาน บริจิตต์ สเตเกอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านประเทศญี่ปุ่นจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ บอกว่า ถ้าคุณไม่ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นคนเกียจคร้าน การทำอิเนมูริช่วงสั้นๆ อาจทำให้คุณได้เลื่อนตำแหน่ง เพราะแสดงว่าคุณทำงานจนเหนื่อยล้า

ปัญหาคือในโลกยุคใหม่ ระบบการปลุกตามสัญชาตญาณเก่าแก่ของเราถูกกระตุ้นอย่างสม่ำเสมอด้วยสถานการณ์ที่ไม่เป็นอันตราย อย่างความกังวลก่อนสอบ ความกลุ้มใจเรื่องปัญหาการเงิน และหากคุณภูมิใจในตัวเองว่าเป็นคนหลับง่ายไม่ว่าอยู่ ที่ไหน คุณควรจะเลิกดีใจได้แล้ว เพราะนั่นเป็นสัญญาณบ่งบอกว่า คุณมีปัญหาการอดนอนเฉียบพลัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าคุณอายุต่ำกว่า 40 ปี

ส่วนแรกของสมองที่เริ่มรวนเมื่อเรานอนไม่พอ คือเปลือกสมองกลีบหน้าผากส่วนหน้า (prefrontal cortex) ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของการตัดสินใจและการแก้ปัญหา คนที่นอนไม่พอจะหงุดหงิด อารมณ์เสีย และไม่มีเหตุผลมากขึ้น "หน้าที่ทางการเรียนรู้ทุกด้านดูจะได้รับผลกระทบบางอย่างจากการอดนอน" คีอารา ซิเรลลี นักประสาทวิทยาศาสตร์จากสถาบันการนอนหลับและความรู้สึกตัวแห่งวิสคอนซิน บอก

ใครก็ตามที่นอนน้อยกว่าคืนละหกชั่วโมงเป็นประจำจะมีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคซึมเศร้า โรคจิต และโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้น การอดนอนยังสัมพันธ์โดยตรงกับโรคอ้วน กล่าวคือเมื่อนอนไม่พอ ร่างกายจะผลิตเกรลินหรือฮอร์โมนหิวออกมามากเกินไป ทำให้เรากินมากกว่าที่ต้องการ การอดนอนส่งผลกระทบทั่วทั้งร่างกาย

พลังของการงีบหลับ (power nap) ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ยาก็เช่นกัน “การหลับไม่ใช่เรื่องใหญ่เรื่องเดียวโดดๆ” เจฟฟรีย์ เอลเลนโบเกน นักวิทยาศาสตร์ด้านการหลับจากมหาวิทยาลัยจอห์นส์ฮอปกินส์ ผู้ดูแลโครงการการหลับที่มีคุณภาพ กล่าวและเสริมว่า “การหลับคือเรื่องราวนับพันที่แตกต่างกัน คุณอาจนึกอยากจัดการกับปัญหาการหลับด้วยยาหรือเครื่องมือต่างๆ แต่เรายังไม่เข้าใจกลไกการหลับดีพอที่จะเสี่ยงจัดการกับองค์ประกอบต่างๆ ด้วยวิธีผิวเผินเช่นนั้น”

เรื่อง ไมเคิล ฟิงเกิล

ภาพถ่าย มักนุส เวนน์มัน

เนื้อหาและภาพ ; ngthai.com

เกี่ยวข้องกัน

การนอนหลับในที่ไม่น่าหลับของนักสำรวจ

มนุษย์ทุกคนต้องนอนหลับ ร่างกายของเราไม่สนใจว่าขณะนั้นเราจะงานยุ่ง, มีเรื่องราวให้กังวลมากแค่ไหน หรือแม้แต่อยู่ในสถานที่สุดอันตรายก็ตาม แต่สุดท้ายแล้วความง่วงก็เอาชนะเราได้ทุกครั้ง ทว่าบรรดา นักสำรวจ หลายคนข่มตาหลับลงได้อย่างไรเมื่ออยู่เหนือพื้นดินหลายพันฟุต  หรือแม้กระทั่งบริเวณหัวเรือกลางทะเล เรื่องนี้ช่างน่าฉงนนัก

การนอนหลับคือกลไกของร่างกายและสิ่งมีชีวิตทุกชนิดใช้เพื่อซ่อมแซมเซลล์ ปรับระดับสารเคมี กำจัดของเสีย ไปจนถึงการเตรียมสมองให้พร้อมสำหรับกิจกรรมใหม่ที่จะเกิดขึ้นในวันต่อมา 

Corey Arnold ชาวประมงและช่างภาพของเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก รู้ดีว่าการนอนหลับมีประโยชน์ต่อร่างกายมากแค่ไหน แต่ในระหว่างฤดูจับปลา เมื่อต้องเลือกระหว่างการนอนกับกิจกรรมที่เพิ่มรายได้มากถึงหลายพันดอลลาร์สหรัฐฯ แน่นอนว่า Arnold เลือกอย่างหลัง เขาฝืนความง่วงและยังคงมุ่งมั่นทำงานต่อไป ทว่าแม้จะงีบหลับเป็นช่วงเวลาสั้น 1- 2 ชั่วโมงแล้ว นั่นก็ไม่เพียงพอสำหรับสมองที่ทำงานมาอย่างหนัก

Ivo Ninov นักปีนผาพักผ่อนระหว่างสำรวจแนวหิน El Capitan ในอุทยานแห่งชาติโยเซมิตี
ภาพถ่ายโดย Jimmy Chin

“หลังจากที่ร่างกายหลั่งอะดรีนาลีนมาทั้งวัน สมองของคุณเหนื่อยล้า” เขากล่าว และในความฝันเขายังคงเผชิญกับคลื่นที่ซัดโถมเข้าใส่เรือประมงไม่ต่างจากในความเป็นจริง บางครั้งการนอนหลับก็กลายมาเป็นการฉายภาพเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันนั้นซ้ำอีกครั้ง ยกตัวอย่างเช่น เมื่อ Arnold จับปูได้ เขาใช้เวลาทั้งวันหมดไปกับการนับจำนวนปูที่ดึงออกมาจากอุปกรณ์จับ ก่อนจะโยนลงไปยังที่เก็บของเรือ “ทีนี้เมื่อคุณหลับตาลง คุณก็จะเริ่มนับปูใหม่อีกครั้ง มัน…บ้ามาก”

Arnold เคยชินกับการหลับสนิทเนื่องจากร่างกายหมดเรี่ยวแรง เมื่อปีที่ผ่านมา หลังใช้เวลาจับปลาไป 30 ชั่วโมง เขากับกลุ่มเพื่อนก็กลับมาขึ้นฝั่ง “เรามีภาวะ Dream state (ภาวะฝ้าฟางของระดับความรู้สึกตัวร่วมกับมีอาการประสาทหลอน) เราปรบมือดีใจอย่างบ้าคลั่ง กู่ร้องตะโกน” ก่อนจะตั้งแคมป์ตรงท่าเรือนั่นเองและผล็อยหลับไปอย่างหมดแรงท่ามกลางแสงอาทิตย์

นักสำรวจชาวอิตาลีพักผ่อนในถุงนอนท่ามกลางความงดงามของยอดเขาแมตเตอร์ฮอร์น ในยุโรป ภาพถ่ายโดย Robbie Shone

Jaime Devine นักวิจัยด้านการนอนหลับจากสถาบัน Walter Reed Army ในรัฐแมริแลนด์ ระบุว่านี่คือผลกระทบจากการอดนอน บางครั้งทหารที่เธอพูดคุยด้วยอ่อนเพลียเสียจนพวกเขาคิดว่าตนเองนอนหลับไปแล้ว ทั้งๆ ที่ยังตื่นอยู่ นั่นคือความอ่อนล้าของร่างกายและสมองในระดับที่คนธรรมดาไม่เคยพบเจอ

ทว่าสำหรับนักสำรวจคนอื่นๆ การข่มตาหลับบนยอดเขาสูง หรือในถ้ำลึกใต้ดินหาใช่ประสบการณ์เลวร้าย ตรงกันข้ามพวกเขาหลับได้หลับดีเลยทีเดียว

“มันเป็นคืนที่ผมหลับดีที่สุดตลอดชีวิตที่ผ่านมา 38 ปีเลยครับ” Robbie Shone ช่างภาพและนักสำรวจกล่าวถึงประสบการณ์ในถ้ำของมาเลเซีย ตัวเขาและทีมตั้งแคมป์ในจุดที่มีชื่อเรียกกันว่า Hotel California มันเป็นห้องผนังหินปูนที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ และมีพื้นเป็นทรายหนานุ่ม

“เป็นทรายคนละแบบกับที่เราเคยเจอบนหาด” เขาอธิบาย “มันร่วนมาก แต่ก็แน่น ความรู้สึกเหมือนอยู่บนพรมเลย” พื้นที่เขานอนในตอนนั้นให้สัมผัสที่สมบูรณ์แบบจน Shone ไม่ต้องใช้เบาะรองนอนเลยด้วยซ้ำ และในวันต่อๆ มาเมื่อการสำรวจสิ้นสุดลง พวกเขาจะพากันกลับไปที่ห้องนั้น แขวนโคมไฟกับผนังถ้ำ เปิดเพลง และชงชา

นักเดินป่าตั้งแคมป์ทางตอนเหนือของแกรนด์แคนยอน ภาพถ่ายโดย Pete Mcbride

Devine มองว่ากิจวัตรประจำวันและความสงบเช่นนี้คือกุญแจสำคัญของการนอนหลับที่มีประสิทธิภาพ หาใช่ขึ้นอยู่กับสถานที่ “มันยากที่จะหยุดความคิดเราไม่ให้ฟุ้งซ่าน” เธอกล่าว และการผ่อนคลายสมองก่อนการนอนหลับทุกครั้ง จะช่วยให้การนอนหลับนั้นๆ ดีขึ้น โดยมีเป้าหมายง่ายๆ คือ “หยุดคิดเรื่องที่จะทำให้เครียด” เธอกล่าว “ปัญหาก็คือแค่พูดมันง่าย แต่ทำจริงมันยาก”

เรื่อง Alejandra Borunda

เนื้อหาและภาพ ; ngthai.com