คอลัมน์ลานธรรม คาถาครองรัก “ประคอง 4 อย่า”
หากปรารถนาความสุขในชีวิตและการครองรัก ครองตน บัณฑิตท่านมอบคาถาประคองไว้ 4 อย่า คือ “อย่าใจเติบ เสิบสาน การจับจ่าย อย่าใจแตก แหลกสลาย หลายเมียผัว อย่าใจตก ทุกข์ภัย อย่างไหวกลัว อย่าใจต่ำ ทำชั่ว มั่วโลกีย์”
“อย่าใจเติบ เสิบสาน การจับจ่าย”
โบราณท่านว่า คนใจเติบ เสิบสาน หาเท่าไรก็ไม่เต็ม ใจเติบ คือ เกินตัว ประเภทว่ากู้หนี้ เพื่อมากู้หน้า พอเกินตัว เดี๋ยวก็ทุกข์ เดี๋ยวก็เป็นหนี้ ไม่สบายใจ สุดท้ายก็จะทุจริต อย่าเสิบสาน ก็คือ อย่าสุรุ่ยสุร่าย จนเป็นหนี้สินล้นพ้นตัว คืออุ้มชีวิตตัวเองไม่รอด หาเงินมาใช้หนี้ไม่ได้
“อย่าใจแตก แหลกสลาย หลายเมียผัว”
มีเรื่องเล่าว่า ลูกชายคนหนึ่งขอร้องให้พ่อไปขอสาวให้ เมื่อรถกำลังเลี้ยวเข้าซอยบ้าน พอพ่อเห็นหลังคาบ้าน พ่อก็พูดว่า “ไม่ได้นะ นั่นน้องเอ็ง” 3 ปีผ่านไป ลูกชายไปเจอแฟนใหม่ที่โรงงานเดียวกัน ขอร้องพ่อไปขอสาวให้อีก พอเลี้ยวรถเข้าไปจอดหน้าบ้าน พ่ออ่านป้ายหน้าบ้าน แล้วพูดว่า “ไม่ได้นะ นั่นก็น้องเอ็ง” ลูกชายโมโหมาก กลับมาบ้าน โวยวายใส่แม่ “แม่นะตาบอดหูหนวก พ่อมีเมียน้อยตั้ง 2 คนรู้ไหม” แม่กอดลูกน้ำตาไหล กระซิบข้างหูลูกว่า “อย่าเสียงดังไป เขาก็ไม่ใช่พ่อลูก” สุดท้ายใจแตกแหลกสลายทั้งพ่อทั้งแม่
“อย่าใจตก ทุกข์ภัย อย่างไหวกลัว”
อย่าทุกข์จนเกินจริง อย่าสุขจนเกินไป เหมือนคนที่เลิกกับแฟน คิดว่าเลิกก็เลิกไปสิ เมื่อใจตก ก็อย่าไปทุกข์จนไม่เป็นผู้เป็นคน โบราณว่า คนจะเสียคนอยู่ 2 คราว คือ คราวที่สุขที่สุด และคราวที่ทุกข์ที่สุด ส่วนใหญ่จะโน้มเอียงไปในคราวที่ทุกข์ที่สุด เวลาทุกข์ขึ้นมา มองเห็นใครก็เป็นศัตรูไปหมด เห็นใครก็กลัวว่าจะมาซ้ำเติม จึงเก็บตัว ซึมเศร้า สุดท้ายก็จบชีวิต
“อย่าใจต่ำ ทำชั่ว มั่วโลกีย์”
คนใจต่ำ มักแสดงออกทางคำพูดและการกระทำ ดังนั้น อย่าให้ราคากับคนใจต่ำมาก และเราต้องระวังใจเราอย่าให้ต่ำ เหมือนน้ำที่ปกติไหลลงสู่ที่ต่ำ ใจคนก็เช่นกัน เราต้องประคองใจ รักษาใจไว้ให้ดี อยู่ในตำแหน่งสูงหรือตำแหน่งต่ำ ถ้าใจต่ำ ก็ทำชั่วได้หมด ที่เราอยู่กันทุกวันนี้ เพราะเราฝืน เราประคองใจของเราไม่ให้ตกต่ำ
บางครั้ง เราอย่าไปไล่ใครให้จนตรอก อย่าพูดให้ใครชอกช้ำ อย่าเหยียบย่ำให้ใครตกต่ำ เพราะเราเองก็ไม่รู้ว่า เราจะลงเมื่อไร การนิ่งเฉยคือวิธีที่ดีที่สุด เพราะกรรมและวิบากของแต่ละคน กฎแห่งกรรมจะเป็นผู้ตัดสินถ้าเราทำความถูกต้อง บริสุทธิ์ ไม่ต้องกลัวกรรม เพราะกรรมดีของเราทำงาน แต่ถ้าเราทำผิดระเบียบ เดี๋ยวกรรมก็ทำงานตามหน้าที่ไป
โลกีย์ตามโลกธรรม มี 8 อย่าง “สุขคู่กับทุกข์ สรรเสริญคู่กับนินทา มีลาภเสื่อมลาภ มียศเสื่อมยศ” มีสุขก็โลกธรรม มีทุกข์ก็โลกธรรม คนชมเรามากๆ ก็อย่าเหลิง และควรให้ความสำคัญกับคนที่ตำหนิเราด้วย บางครั้งคนที่ตำหนิเรา อาจชี้ขุมทรัพย์ให้เราก็ได้ รักใครก็อย่าหลง คนที่บ้านรอเราอยู่
คาถาประคองไว้ 4 อย่า คือ 1.อย่าใจเติบ เสิบสาน การจับจ่าย 2.อย่าใจแตก แหลกสลาย หลายเมียผัว 3.อย่าใจตก ทุกข์ภัย อย่างไหวกลัว 4.อย่าใจต่ำ ทำชั่ว มั่วโลกีย์ คาถาครองรัก ครองตน
คอลัมน์ : ลานธรรม โดย : พระสุธีวชิรปฏิภาณ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ประธานพระธรรมวิทยากรเครือข่ายธรรมะอารมณ์ดี
ที่มา ; เดลินิวส์ 23 กุมภาพันธ์ 2566
สรุปสาระสำคัญ
บทความนำเสนอ คาถาประคอง ชีวิต 4 อย่า เพื่อ ความสุข ใน การ ครอง ตน และ ครอง รัก ได้แก่ 1 อย่า ใจ เติบ เสิบสาน การ จับจ่าย คือ ไม่ ใช้ จ่าย เกิน ตัว ไม่ ก่อ หนี้ จน เดือดร้อน 2 อย่า ใจ แตก แหลก สลาย หลาย เมีย ผัว คือ รักษา ความ ซื่อสัตย์ ใน ความ สัมพันธ์ 3 อย่า ใจ ตก ทุกข์ ภัย อย่าง ไหว กลัว คือ ไม่ จม อยู่ กับ ความ ทุกข์ หรือ ความ สุข เกิน พอดี มอง ความ เปลี่ยนแปลง อย่าง มี สติ 4 อย่า ใจ ต่ำ ทำ ชั่ว มั่ว โลกีย์ คือ ยึด หลัก ศีลธรรม ไม่ ทำ ความ ชั่ว และ ควบคุม กิเลส บทความ เน้น หลัก กรรม และ โลกธรรม 8 ได้แก่ ลาภ เสื่อม ลาภ ยศ เสื่อม ยศ สรรเสริญ นินทา สุข ทุกข์ ซึ่ง เป็น สภาวะ ธรรมดา ของ ชีวิต ควร ไม่ หลง เมื่อ ได้ รับ คำ ชม และ ไม่ ท้อแท้ เมื่อ ถูก ตำหนิ เพราะ อาจ เป็น ประโยชน์ ต่อ การ พัฒนา ตนเอง อีก ทั้ง เตือน ให้ ไม่ เบียดเบียน ผู้อื่น เพราะ ผล กรรม ย่อม ตาม สนอง ใน ที่สุด การ ประคอง ใจ ให้ มั่นคง จึง เป็น กุญแจ สำคัญ ต่อ การ ดำเนิน ชีวิต อย่าง มี คุณธรรม และ ความ สุข เน้น การ ใช้ สติ ใน ชีวิต ประจำวัน และ การ คิด วิเคราะห์ ก่อน ตัดสินใจ เพื่อ ป้องกัน ความ ผิด พลาด อย่าง รอบคอบ และ รับผิดชอบ ใน ทุก กรณี
ข้อสอบ
ข้อ 1
หลัก “อย่าใจเติบเสิบสานการจับจ่าย” สะท้อนแนวคิดใดมากที่สุด
ก. การประหยัดและใช้ชีวิตพอเพียง
ข. การแสวงหาความร่ำรวยอย่างรวดเร็ว
ค. การลงทุนเพื่อผลกำไรสูงสุด
ง. การใช้จ่ายตามความต้องการทันที
เฉลย: ก
เหตุผล: เน้นไม่ใช้จ่ายเกินตัว ลดหนี้ และดำเนินชีวิตพอเพียง
ข้อ 2
พฤติกรรมใดสอดคล้องกับ “ใจแตกแหลกสลายหลายเมียผัว”
ก. ซื่อสัตย์ต่อคู่ครอง
ข. มีความสัมพันธ์ไม่มั่นคงหลายคน
ค. ให้อภัยคู่ชีวิต
ง. เคารพความรักครอบครัว
เฉลย: ข
เหตุผล: หมายถึงความไม่ซื่อสัตย์และความสัมพันธ์ซับซ้อน
ข้อ 3
เมื่อเผชิญความทุกข์ ควรปฏิบัติอย่างไรตามบทความ
ก. หลีกเลี่ยงปัญหาทันที
ข. โทษผู้อื่น
ค. มีสติและไม่จมอยู่กับอารมณ์
ง. เก็บตัวไม่ติดต่อใคร
เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการมีสติและไม่ปล่อยให้ทุกข์ครอบงำ
ข้อ 4
ข้อใดสะท้อน “โลกธรรม 8” ได้ถูกต้อง
ก. ความสำเร็จเท่านั้น
ข. สุขและความร่ำรวย
ค. ลาภ ยศ สรรเสริญ และสุข
ง. ความสุขตลอดชีวิต
เฉลย: ค
เหตุผล: โลกธรรมมี 8 อย่าง รวมลาภ ยศ สรรเสริญ สุข และตรงข้าม
ข้อ 5
การไม่หลงเมื่อถูกชม แสดงถึงคุณธรรมข้อใด
ก. ความทะเยอทะยาน
ข. ความถ่อมตน
ค. ความกล้า
ง. ความเด็ดขาด
เฉลย: ข
เหตุผล: การไม่หลงคำชมคือความถ่อมตนและมีสติ
ข้อ 6
เหตุใดจึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น
ก. เพื่อให้ได้ผลตอบแทน
ข. เพราะกฎหมายบังคับ
ค. เพราะผลกรรมตามสนอง
ง. เพื่อความนิยมชมชอบ
เฉลย: ค
เหตุผล: หลักกรรมชี้ว่าการกระทำมีผลย้อนกลับ
ข้อ 7
แนวคิดสำคัญของบทความคือข้อใด
ก. ความสำเร็จทางวัตถุ
ข. การควบคุมอารมณ์และศีลธรรม
ค. การแข่งขันในสังคม
ง. การพึ่งโชคชะตา
เฉลย: ข
เหตุผล: เน้นการประคองใจและคุณธรรม
ข้อ 8
ข้อใดเป็นการประยุกต์ใช้ “อย่าใจต่ำ” ได้เหมาะสม
ก. ใช้อารมณ์ตัดสินใจ
ข. ทำผิดเพื่อเอาชนะ
ค. ยึดศีลธรรมในการทำงาน
ง. แสวงหาผลประโยชน์ส่วนตน
เฉลย: ค
เหตุผล: ใจต่ำหมายถึงผิดศีลธรรม ต้องยึดความดี
ข้อ 9
เหตุใดควรรับฟังคำตำหนิ
ก. เพื่อโต้แย้งกลับ
ข. เพราะอาจเป็นประโยชน์ในการพัฒนา
ค. เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหา
ง. เพื่อเอาชนะผู้อื่น
เฉลย: ข
เหตุผล: คำตำหนิอาจช่วยพัฒนาตนเอง
ข้อ 10
หลักสำคัญที่สุดในการดำเนินชีวิตตามบทความคือข้อใด
ก. ความเร็วและความสำเร็จ
ข. การแข่งขัน
ค. การประคองใจและมีสติ
ง. การหลีกเลี่ยงสังคม
เฉลย: ค
เหตุผล: แก่นหลักคือการมีสติและควบคุมใจให้มั่นคง