GPAS 5 Steps โมเดลการคิดขั้นสูง เรียนรู้แบบแอคทีฟเลินนิ่ง

ดร.ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมย์ กรรมการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา ชูโมเดลการคิดขั้นสูงเชิงระบบ 5 ขั้น (GPAS 5 Steps) เน้นกระตุ้นผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้แบบแอคทีฟเลินนิ่ง พร้อมทั้งเป็นเจ้าของการเรียนรู้ ประกอบด้วย

1. แสวงหาข้อมูลรอบด้านเพื่อตอบโจทย์การเรียนรู้

2. คิด-วิเคราะห์-สรุปความรู้เพื่อวางแผนเตรียมปฏิบัติ

3. ลงมือทำจริง แก้ปัญหาจริง เพื่อพัฒนาหาแนวทางที่ดีที่สุด

4. สื่อสารและนำเสนอในรูปแบบที่หลากหลาย

5. สร้างคุณค่าให้ผลงาน ต่อยอดประโยชน์สู่สังคม 

ซึ่งสอดคล้องกับแผนปฏิรูปฯ การศึกษาบิ๊กร็อคที่ 2 ซึ่งมีเป้าหมายให้ผู้เรียนมีความรู้และทักษะความสามารถที่คงทนผ่านการเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยเฉพาะการพัฒนานวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม 

ผลสำเร็จจาก 30 โรงเรียนต้นแบบ พบว่าเด็กนักเรียนในช่วงชั้น ป.1-ป.6 สามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมกว่า 1,800 นวัตกรรม และคาดว่าจะมากขึ้นในปีการศึกษาต่อไป 

ดร.ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมย์ กรรมการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา เปิดเผยว่า การปฏิรูปการศึกษาต้องคำนึงถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในด้านประชากร ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี รวมทั้งสถานการณ์โควิด-19 ที่กระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชนทุกช่วงวัย จึงจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนกระบวนการจัดการเรียนรู้และรูปแบบการเรียนการสอน มาเป็นการจัดกระบวนการเรียนรู้เพื่อพัฒนาสมรรถนะแบบผู้เรียนสร้างความรู้ด้วยตนเอง (Active Learning) ที่เน้นการยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและสนับสนุนให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการสร้างการเรียนรู้ ผ่านการพัฒนากระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ (GPAS) 

โดย คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา ได้วางกรอบนโยบายปฏิรูปการศึกษา เรื่องการพัฒนาการจัดการเรียนการสอนสู่การเรียนรู้ฐานสมรรถนะ เพื่อตอบสนองการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 (บิ๊กร็อคที่ 2) ซึ่งประกอบด้วยกระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ 5 ขั้น (GPAS 5 Steps) มีสาระสำคัญ ดังนี้ 

·   แสวงหาข้อมูลรอบด้านเพื่อตอบโจทย์การเรียนรู้ (Gathering) ผู้เรียนเกิดการสังเกต หรือตั้งข้อสงสัยในปัญหาจากการกระตุ้นของครูผู้สอนผ่านกิจกรรมการเรียนการสอน เช่น การสร้างสถานการณ์เพื่อฝึกให้ผู้เรียนตั้งคำถามกับปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในชุมชน ทำให้ผู้เรียนต้องการหาคำตอบด้วยตัวเองด้วยการสืบค้นความรู้จากแหล่งข้อมูลรอบตัว

·    คิด-วิเคราะห์-สรุปความรู้เพื่อวางแผนเตรียมปฏิบัติ (Processing) ผู้เรียนนำข้อมูลหรือองค์ความรู้ที่รวบรวมได้มาร่วมกันวิเคราะห์ ว่าจะสามารถนำไปแก้ปัญหาหรือสร้างสรรค์ให้เกิดประโยชน์ได้อย่างไร จากนั้นจึงจัดจำแนกข้อมูล และนำไปวางแผนการปฏิบัติ เช่น การคิดสร้างนวัตกรรมเพื่อนำไปแก้ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมในชุมชน

·    ลงมือทำจริง แก้ปัญหาจริง เพื่อพัฒนาหาแนวทางที่ดีที่สุด (Applying 1) ผู้เรียนนำองค์ความรู้ที่ผ่านการวิเคราะห์และวางแผนแล้วไปปฏิบัติและลงมือทำ โดยจะเกิดการเรียนรู้จากการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการปฏิบัติจริง การสื่อสาร และการทำงานเป็นทีม เพื่อพัฒนาให้เกิดผลสำเร็จที่ดียิ่งขึ้นต่อไป

·    สื่อสารและนำเสนอในรูปแบบที่หลากหลาย (Applying 2) ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจในองค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติงานและการแก้ปัญหา จนสามารถสรุปออกมาเป็นหลักการ สื่อสารผ่านการนำเสนอในรูปแบบแผนภาพความคิด นำเสนอเป็นรายงาน การอภิปราย การบรรยาย หรือจัดทำเป็นสื่อต่างๆ

·    สร้างคุณค่าให้ผลงาน ต่อยอดประโยชน์สู่สังคม (Self-Regulating) ผู้เรียนมีจิตสาธารณะและเห็นคุณค่าในผลงาน สามารถขยายผลหรือต่อยอดองค์ความรู้นั้น เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวม หรือแก้ไขปัญหาสังคมในด้านต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การพัฒนานวัตกรรมเพื่อแก้ปัญหาให้ตรงกับบริบทของแต่ละชุมชน 

ทั้งนี้ ผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการจัดกระบวนการเรียนรู้ในรูปแบบ Active Learning คือ ผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอนที่ต้องมีความรู้ความเข้าใจในการพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ มีสมรรถนะด้านการจัดการเรียนรู้ การออกแบบการเรียนรู้ รวมทั้งการจัดกิจกรรมต่างๆ ซึ่งจะทำให้ผู้เรียนมีความรู้และทักษะที่คงทนผ่านการทำกิจกรรมที่หลากหลาย มีส่วนร่วมในทุกกระบวนการเรียนรู้ เกิดความกระตือรือร้นที่จะใฝ่รู้ สามารถใช้องค์ความรู้ผลิตผลงานหรือสร้างสรรค์นวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อการดำรงชีวิต และสอดคล้องต่อการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ได้ 

“อย่างไรก็ตาม การปรับการจัดการเรียนรู้ในรูปแบบดังกล่าว ผ่านการพัฒนากระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบที่ประสบผลสำเร็จแล้วอย่างมากในประเทศไทย คือ โรงเรียนต้นแบบในภาคเหนือจำนวน 30 โรงเรียน อาทิ โรงเรียนสระแก้ว โรงเรียนเทศบาล 1 (หนองกะพ้ออนุสรณ์) โรงเรียนอนุบาลอุตรดิตถ์ โดยมีนักเรียนในช่วงชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 - ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 สามารถสร้างนวัตกรรมกว่า 1,800 นวัตกรรม แบ่งออกเป็น นวัตกรรมเชิงพาณิชย์ นวัตกรรมเชิงวัฒนธรรม นวัตกรรมเชิงอุตสาหกรรม และนวัตกรรมเชิงบริการ โดยคาดว่าในปีการศึกษาต่อไปจะต้องเกิดนวัตกรรมจากเด็กในช่วงวัยดังกล่าวเพิ่มขึ้นกว่า 3,000 นวัตกรรม 

ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างการดำเนินงานของกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ที่ได้ร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ในการขยายผลไปยังพื้นที่ภูมิภาคอื่นๆ ให้ครอบคลุมสถานศึกษาทั่วประเทศ เพื่อให้เป็นไปตามเป้าหมายการยกระดับคุณภาพการศึกษาภายใต้แผนปฏิรูปประเทศด้านการศึกษาต่อไป” ดร.ศักดิ์สิน กล่าวสรุป 

ที่มา ; thaiedreform

สรุปสาระสำคัญ

ดร ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมย์ ชูโมเดล GPAS 5 Steps เพื่อพัฒนาผู้เรียนแบบ Active Learning ตามการปฏิรูปการศึกษา บิ๊กร็อคที่ 2 มุ่งให้ผู้เรียนสร้างความรู้ด้วยตนเองและมีทักษะศตวรรษที่ 21 กระบวนการประกอบด้วย 1 การแสวงหาข้อมูล 2 การคิดวิเคราะห์สรุปและวางแผน 3 การลงมือปฏิบัติแก้ปัญหาจริง 4 การสื่อสารนำเสนอหลายรูปแบบ 5 การสร้างคุณค่าและต่อยอดสู่สังคม แนวทางนี้เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและพัฒนาสมรรถนะผ่านการเรียนรู้เชิงระบบ ครูและผู้บริหารมีบทบาทออกแบบการเรียนรู้และสนับสนุนกิจกรรม ผลการดำเนินงานในโรงเรียนต้นแบบ 30 แห่งพบว่านักเรียนสร้างนวัตกรรมกว่า 1800 ชิ้นในหลากหลายด้าน เช่น พาณิชย์ วัฒนธรรม อุตสาหกรรม และบริการ การปฏิรูปการศึกษาต้องตอบสนองการเปลี่ยนแปลงด้านประชากร เทคโนโลยี และสถานการณ์โควิด 19 โดยเน้นการเรียนรู้เชิงรุกและการพัฒนานวัตกรรมเพื่อสังคม ขยายผลไปทั่วประเทศเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา และส่งเสริมให้ผู้เรียนมีทักษะการคิดขั้นสูงเชิงระบบ สามารถเชื่อมโยงความรู้จากแหล่งต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ กระบวนการ GPAS สนับสนุนการเรียนรู้แบบลงมือทำที่เน้นการแก้ปัญหาจริงในชีวิตประจำวัน รวมทั้งการทำงานเป็นทีมและการสื่อสารอย่างสร้างสรรค์ ครูต้องออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับบริบทของผู้เรียน เพื่อกระตุ้นแรงจูงใจและความกระตือรือร้นในการเรียนรู้ ผู้บริหารมีบทบาทในการสนับสนุนนโยบายและการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นแหล่งเรียนรู้นวัตกรรมที่ยั่งยืน ผลลัพธ์ทำให้ผู้เรียนสามารถสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่าต่อชุมชนและสังคม และสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโลกในศตวรรษที่ 21 อีกทั้งยังเป็นการเตรียมความพร้อมสู่อาชีพในอนาคตและการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างมีคุณภาพ ผ่านการปฏิบัติจริงและการสะท้อนคิดอย่างต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาศักยภาพสูงสุดของผู้เรียนและยกระดับคุณภาพการศึกษาของประเทศไทยอย่างยั่งยืนและครอบคลุมทุกพื้นที่การศึกษาและมีการขยายผลจากโรงเรียนต้นแบบไปสู่โรงเรียนทั่วประเทศอย่างเป็นระบบและต่อเนื่องโดยเน้นความร่วมมือของทุกภาคส่วนเพื่อพัฒนาการศึกษาให้ทันสมัยและมีคุณภาพมากขึ้นตามเป้าหมายการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษาระยะยาว

ข้อสอบ

ข้อ 1

GPAS 5 Steps เน้นแนวคิดหลักใดมากที่สุด
ก. การท่องจำเนื้อหา
ข. การสอบแข่งขัน
ค. ผู้เรียนสร้างความรู้ด้วยตนเอง
ง. การสอนแบบบรรยาย

เฉลย: ค
เหตุผล: GPAS เน้น Active Learning ให้ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้เอง ไม่ใช่การท่องจำ

ข้อ 2

ขั้นตอน “Gathering” ของ GPAS คือข้อใด
ก. การลงมือทำ
ข. การแสวงหาข้อมูล
ค. การนำเสนอ
ง. การประเมินผล

เฉลย: ข
เหตุผล: Gathering คือการรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ

ข้อ 3

ผลลัพธ์สำคัญจากโรงเรียนต้นแบบคืออะไร
ก. คะแนนสอบสูงขึ้น
ข. ลดภาระครู
ค. นักเรียนสร้างนวัตกรรมจำนวนมาก
ง. ลดจำนวนวิชา

เฉลย: ค
เหตุผล: พบการสร้างนวัตกรรมกว่า 1,800 ชิ้น

ข้อ 4

ขั้นตอนใดเน้นการลงมือปฏิบัติจริง
ก. Processing
ข. Applying 1
ค. Gathering
ง. Self-Regulating

เฉลย: ข
เหตุผล: Applying 1 คือการลงมือทำและแก้ปัญหาจริง

ข้อ 5

บทบาทครูใน GPAS คือข้อใดเหมาะสมที่สุด
ก. ผู้บรรยายหลัก
ข. ผู้ควบคุมชั้นเรียน
ค. ผู้ออกแบบการเรียนรู้
ง. ผู้สอบวัดผล

เฉลย: ค
เหตุผล: ครูต้องออกแบบกิจกรรมและกระตุ้นการเรียนรู้

ข้อ 6

“Self-Regulating” เน้นเรื่องใด
ก. การสอบปลายภาค
ข. การท่องจำ
ค. การต่อยอดประโยชน์สู่สังคม
ง. การทำข้อสอบเร็ว

เฉลย: ค
เหตุผล: เน้นการใช้ความรู้สร้างประโยชน์ต่อสังคม

ข้อ 7

เหตุผลสำคัญในการปฏิรูปการศึกษาคือข้อใด
ก. ลดงบประมาณ
ข. เปลี่ยนหลักสูตรทุกปี
ค. การเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีและสังคม
ง. ลดจำนวนครู

เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องตอบสนองโลกยุคเทคโนโลยีและโควิด

ข้อ 8

การเรียนรู้แบบ Active Learning เน้นอะไร
ก. ครูเป็นศูนย์กลาง
ข. ผู้เรียนมีส่วนร่วม
ค. การสอบเป็นหลัก
ง. การอ่านตำรา

เฉลย: ข
เหตุผล: ผู้เรียนมีส่วนร่วมในกระบวนการเรียนรู้

ข้อ 9

ผู้บริหารสถานศึกษาควรทำหน้าที่ใด
ก. สอนแทนครู
ข. จัดสอบแข่งขัน
ค. สนับสนุนการจัดการเรียนรู้
ง. ลดกิจกรรมผู้เรียน

เฉลย: ค
เหตุผล: ผู้บริหารต้องสนับสนุนและพัฒนาโรงเรียน

ข้อ 10

เป้าหมายระยะยาวของ GPAS คืออะไร
ก. เพิ่มการบ้าน
ข. ผลิตนักเรียนสอบเก่ง
ค. พัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะศตวรรษที่ 21
ง. ลดกิจกรรมกลุ่ม

เฉลย: ค
เหตุผล: มุ่งพัฒนาทักษะที่จำเป็นต่ออนาคตและชีวิตจริง

ความเห็นของผู้ชม