VUCA World โลกที่ผันผวนและสลับซับซ้อนยิ่งกว่า Disruption
ปัจจุบันมีศัพท์ใหม่ที่เรียกว่า VUCA World คือมีการเปลี่ยนแปลงที่ผันผวน ไม่แน่นอน มีความสลับซับซ้อน ไม่รู้จะไปในทิศทางไหน ด้วยความเร็วหรือความเร่ง ไม่มีใครสามารถคาดการณ์ได้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น
ว่ากันว่า VUCA World หรือ โลกยุคผัวผวน ทำให้คนจบปริญญาระดับเกียรตินิยม ต้องตกงานนับแสนคน เพราะคาดเดาไม่ได้ว่าพรุ่งนี้จะเกิดอะไร สิ่งที่เรียนในวันนี้ อาจไม่เป็นที่ต้องการของวันพรุ่งนี้
ดัง 4 คำที่ผสมกลายเป็น VUCA คือ
· V- Volatility ความผันผวน ยากจะคาดเดา เป็นสถานการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันไม่ทันตั้งตัว
· U-Uncertainty มีความไม่แน่นอนสูง ไม่ชัดเจน ยากจะอธิบาย
· C-Complexity ความซับซ้อนสูง มีปัจจัยมากมายที่ต้องนำมาพิจารณาประกอบการตัดสินใจ
· A-Ambiguity มีความคลุมเครือ เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ยากจะคาดเดาผลลัพธ์ได้
การดำรงชีวิตในศตวรรษที่ 21 นอกเหนือจากวิชาความรู้แล้ว “ภูมิคุ้มกัน” จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างมาก เพื่อยืนอยู่บนโลกใบนี้อย่างไม่ลำบาก มีความสุข และ แข่งขันกับคนอื่นได้
สิ่งสำคัญนอกเหนือจากวิชาความรู้คือ การแก้ปัญหาชีวิตประจำวันให้สามารถก้าวพ้นอุปสรรคความสลับซับซ้อนในอนาคตได้ เป็นสิ่งที่จะต้องปลูกฝังกันตั้งแต่วัยเยาว์ ปรับเปลี่ยนตัวเองได้ทันการณ์ วันนี้ทำงานธนาคาร สายการบิน พรุ่งนี้สามารถถอดสูทเป็นช่างซ่อมคอมพิวเตอร์ เขียนโปรแกรม หรือ ขายข้าวแกงได้โดยไม่รู้สึกล้มเหลว ผิดหวัง หรือ เสียใจ แต่กลับมีความรู้สึกภาคภูมิใจในการกล้าเปลี่ยนแปลง และปรับตัวรับกับความผันผวนได้โดยไม่สูญเสียรายได้จากการสร้างอาชีพใหม่
ไวรัสโควิด-19 เป็นตัวอย่างที่ดีของความผันผวน ทำให้ชีวิตประจำวันเปลี่ยนไป การเข้ามาของเทคโนโลยีทำลายล้างธุรกิจหลายอย่างที่ปรับตัวไม่ได้ บางองค์กร บางอาชีพหายไป ในขณะเดียวกันก็ก่อให้เกิดอาชีพใหม่ๆ มากมาย
VUCA World จึงต่างจาก Disruption เพราะ Disruption คือการทำลายล้าง จบแล้วเริ่มต้นใหม่ แต่ VUCA เป็นความผันผวนไม่สิ้นสุด ไม่รู้ว่าพรุ่งนี้จะต้องเผชิญกับอะไร
การ Reskill หรือ Upskill กลายเป็นคลังความรู้ใหม่ เพื่อให้มีความรู้ทักษะมากกว่า 1 อย่าง ระบบการศึกษาต้องปรับตัวเพื่อตอบโจทย์ทักษะอาชีพที่เปลี่ยนไป การพัฒนาจะค่อยๆ เปลี่ยนจากฝั่ง Supply side ไปสู่การร่วมออกแบบโมเดลการศึกษา พัฒนาคน ทั้งเชิงการทำงานและร่วมลงทุน เพื่อตอบโจทย์ความต้องการของภาคที่ต้องใช้บุคลากร เช่นเดียวกับนักศึกษาที่ต้องเป็นเป็นนักศึกษาตลอดชีวิต จากในอดีตทำงานถึงอายุ 60 เกษียณตัวเอง แต่ปัจจุบันควรต้อง reskill หรือ upskill เพื่อทำอาชีพใหม่ๆ นอกเหนือจากงานประจำที่เคยทำมา
มีข้อพิสูจน์ชัดเจนว่า กลุ่มผู้ประกอบการและภาคอุตสาหกรรมสมัยใหม่มีความต้องการบุคลากรที่แตกต่างจากอุตสาหกรรมยุคเก่า เน้นคนที่มีความรู้ ทักษะ เข้าใจในงานที่ทำ มากกว่าใบปริญญา นั่นคือโจทย์ที่สถาบันการศึกษาต้องปรับระบบการเรียนการสอนให้เท่าทันความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มงานฝีมือ อาทิ หุ่นยนต์ เครื่องกลอิเล็กทรอนิกส์ หรือ เอไอ ซึ่งหากเด็กที่จบในระดับ ปวช. หรือ ปวส. มีทักษะมากพอก็สามารถเข้าไปทำงานกับภาคอุตสาหกรรมได้โดยไม่ต้องรอใบปริญญา
สิ่งหนึ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นในอนาคตอันใกล้ก็คือ การยกเลิกระบบรีไทร์ในระดับอุดมศึกษา เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทการศึกษาที่เปลี่ยนแปลงไป จากเคยกำหนดระยะเวลาสำเร็จการศึกษาแบบเดิมคือ ปริญญาตรี 4 ปี ไม่เกิน 8 ปี ปริญญาโท 2 ปี ไม่เกิน 5 ปี ปริญญาเอก 3 ปี ไม่เกิน 6 ปี จะถูกยกเลิกเปิดช่องให้เรียนควบคู่กับการทำงาน เพื่อหารายได้มาจุนเจือครอบครัว หรือหาประสบการณ์ใหม่ๆ นอกห้องเรียนก่อนกลับมาเรียนอีกครั้ง สามารถนำประสบการณ์นั้นมาเทียบโอนหน่วยกิตได้ที่เรียกว่าระบบเครดิตแบงก์ เป็นการเปิดช่องให้ทุกคนสามารถเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต ไม่มีการกำหนดปีเรียนจบ เพียงแต่นักศึกษาที่จะเรียนในระบบนี้ได้ต้องมีผลการเรียนอยู่ในเกณฑ์ที่มหาวิทยาลัยกำหนด
การศึกษาและการสร้างทุนมนุษย์ ต้องเริ่มกระบวนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ จากที่เคยเน้นเรื่อง IQ และ EQ เป็นหลัก ต้องนำเรื่อง AQ (Adversity Quotient) หรือ active skill มาผสมผสาน รองรับโลกยุคใหม่ที่เรียกว่า VUCA World
ทุกคนต้องปรับตัว ไม่ว่าจะชอบหรือไม่ก็ตาม
ทีมา ; SALIKA
สรุปสาระสำคัญ
VUCA World คือแนวคิดอธิบายโลกยุคใหม่ที่มีความผันผวน (Volatility) ไม่แน่นอน (Uncertainty) ซับซ้อน (Complexity) และคลุมเครือ (Ambiguity) ซึ่งทำให้ไม่สามารถคาดการณ์อนาคตได้อย่างแม่นยำ ส่งผลให้ความรู้ที่เรียนในปัจจุบันอาจไม่ตอบโจทย์ในอนาคต และเกิดการเปลี่ยนแปลงของอาชีพอย่างรวดเร็ว แม้ผู้สำเร็จการศึกษาระดับสูงก็อาจเผชิญความเสี่ยงในการว่างงาน
การดำรงชีวิตในศตวรรษที่ 21 จึงต้องเน้น “ภูมิคุ้มกันชีวิต” และทักษะการปรับตัว โดยเฉพาะการแก้ปัญหา การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) และการพัฒนาทักษะใหม่ (Reskill/Upkill) เพื่อให้สามารถเปลี่ยนอาชีพหรือสร้างรายได้ใหม่ได้อย่างยืดหยุ่น
การเปลี่ยนแปลงจากเทคโนโลยี เช่น AI และวิกฤตโควิด-19 แสดงให้เห็นถึงความไม่แน่นอนของโลกการทำงาน อาชีพบางอย่างหายไปแต่เกิดอาชีพใหม่ขึ้น ระบบการศึกษาจึงต้องปรับจากการเน้นใบปริญญาไปสู่ทักษะและสมรรถนะจริง รวมถึงการเชื่อมโยงกับภาคอุตสาหกรรมมากขึ้น เช่น หุ่นยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ และ AI
แนวโน้มอนาคตการศึกษาอาจยืดหยุ่นมากขึ้น เช่น ระบบเครดิตแบงก์ และการเรียนควบคู่ทำงาน รวมถึงการยกเลิกข้อจำกัดระยะเวลาการศึกษา
ท้ายที่สุด การพัฒนาทุนมนุษย์ต้องเพิ่ม AQ (Adversity Quotient) ควบคู่ IQ และ EQ เพื่อให้มนุษย์สามารถอยู่รอดและเติบโตได้ในโลก VUCA อย่างยั่งยืน
ข้อสอบ
ข้อ 1
VUCA World หมายถึงข้อใด
ก. โลกที่มีการแข่งขันต่ำ
ข. โลกที่คาดการณ์ได้แน่นอน
ค. โลกที่มีความผันผวนและไม่แน่นอน
ง. โลกที่เน้นเทคโนโลยีเท่านั้น
เฉลย: ค
เหตุผล: VUCA อธิบายโลกที่ผันผวน ไม่แน่นอน ซับซ้อน และคลุมเครือ
ข้อ 2
องค์ประกอบ “C” ใน VUCA หมายถึงอะไร
ก. ความคิดสร้างสรรค์
ข. ความซับซ้อน
ค. ความชัดเจน
ง. ความร่วมมือ
เฉลย: ข
เหตุผล: C = Complexity หรือความซับซ้อนของปัจจัยหลายด้าน
ข้อ 3
แนวคิดสำคัญในการอยู่รอดใน VUCA World คือข้อใด
ก. การยึดติดอาชีพเดิม
ข. การสอบแข่งขันให้ได้คะแนนสูง
ค. การเรียนรู้ตลอดชีวิตและปรับตัว
ง. การพึ่งพาเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว
เฉลย: ค
เหตุผล: ต้องพัฒนาและปรับตัวต่อเนื่อง (Lifelong Learning)
ข้อ 4
Reskill และ Upskill มีเป้าหมายหลักคืออะไร
ก. เปลี่ยนประเทศ
ข. เพิ่มทักษะเพื่อปรับตัวต่ออาชีพใหม่
ค. ลดการเรียนในมหาวิทยาลัย
ง. เพิ่มรายได้รัฐบาล
เฉลย: ข
เหตุผล: เพื่อให้คนมีทักษะหลากหลายรองรับการเปลี่ยนแปลง
ข้อ 5
เหตุการณ์ใดเป็นตัวอย่าง VUCA World ชัดเจนที่สุด
ก. การสอบปลายภาค
ข. การเลือกตั้ง
ค. วิกฤตโควิด-19
ง. การเรียนในห้องเรียน
เฉลย: ค
เหตุผล: โควิด-19 ทำให้เกิดความไม่แน่นอนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ข้อ 6
VUCA แตกต่างจาก Disruption อย่างไร
ก. VUCA คือการหยุดระบบทั้งหมด
ข. Disruption คือการทำลายล้างและเริ่มใหม่
ค. VUCA ไม่มีการเปลี่ยนแปลง
ง. Disruption ไม่เกี่ยวกับเทคโนโลยี
เฉลย: ข
เหตุผล: Disruption คือการเปลี่ยนระบบแบบขาดตอน
ข้อ 7
ระบบเครดิตแบงก์มีประโยชน์อย่างไร
ก. จำกัดการเรียน
ข. ทำให้เรียนและทำงานไปพร้อมกัน
ค. ลดจำนวนมหาวิทยาลัย
ง. ยกเลิกการศึกษา
เฉลย: ข
เหตุผล: เปิดโอกาสเรียนรู้ยืดหยุ่นและเทียบโอนประสบการณ์ได้
ข้อ 8
การศึกษายุคใหม่ควรเน้นสิ่งใดมากที่สุด
ก. ใบปริญญา
ข. เวลาเรียน
ค. ทักษะและสมรรถนะ
ง. การสอบ
เฉลย: ค
เหตุผล: ตลาดแรงงานต้องการทักษะจริงมากกว่าวุฒิ
ข้อ 9
AQ (Adversity Quotient) คืออะไร
ก. ความฉลาดทางอารมณ์
ข. ความสามารถเผชิญอุปสรรค
ค. ความจำ
ง. ความคิดสร้างสรรค์
เฉลย: ข
เหตุผล: AQ คือความสามารถในการรับมือปัญหาและความยากลำบาก
ข้อ 10
แนวคิดสำคัญที่สุดของบทความนี้คือข้อใด
ก. การแข่งขันด้านเทคโนโลยี
ข. การยึดระบบการศึกษาเดิม
ค. การปรับตัวและเรียนรู้ตลอดชีวิตในโลก VUCA
ง. การลดจำนวนแรงงาน
เฉลย: ค
เหตุผล: แก่นคือการปรับตัวและพัฒนาทักษะตลอดชีวิตเพื่ออยู่รอดในโลกเปลี่ยนแปลง